Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm

(ĐTTCO) - Chúng tôi lại có dịp trở về “Mã Đà sơn cước” với Chiến khu Đ lừng lẫy năm xưa, nơi sinh ra tác giả Kòn Trô nổi tiếng: Lý Văn Sâm. Ông không chỉ là nhà văn, còn là nhà cách mạng, nhà văn hóa. Mã Đà từ lâu là nguồn cảm hứng bất tận cho nhà văn Lý Văn Sâm. Ông là người tạc dựng nên nhân vật bất tử Kòn Trô, tức “con Trời”. 
Hành trạng phong phú và kỳ lạ
Cuộc đời Lý Văn Sâm là hành trạng kỳ lạ trong một tính cách kỳ lạ, với sự nghiệp cũng hết sức lạ kỳ của con người tài hoa, tinh thần đại nghĩa sinh từ hào khí núi sông Đồng Nai - không gian văn hóa mang đặc thù riêng. Và nhà văn Lý Văn Sâm chính là một trong những “sản phẩm” tiêu biểu kết tinh từ văn hóa Đồng Nai lẫn Đông Nam bộ.
 Nhà văn Lý Văn Sâm (1922-2000) được đánh giá là một trong hai cây bút xuất sắc nhất ở miền Nam giai đoạn 1945-1954. Với tâm thế và nghĩa khí Kòn Trô của “Mã Đà sơn cước” huyền thoại, ông đã có những đóng góp quý giá cho nền văn nghệ kháng chiến miền Nam. 
Ở ông hội đủ tính cách điển hình và độc đáo của người phương Nam. Lòng yêu nước với tinh thần Lục Vân Tiên trước bóng đêm ngoại xâm, đã đưa Lý Văn Sâm trở thành người cộng sản tranh đấu hàng đầu trên mặt trận văn hóa. Nhưng bản tính sống độc lập, tự do, phóng khoáng, ẩn dật, bất cần danh lợi vốn hình thành từ lúc còn là cậu bé rừng xanh “thâm u và cao cả”, vẫn chi phối suốt cuộc đời sôi động, phong phú, luôn xê dịch của ông.
Đối với văn chương, Lý Văn Sâm là cây bút đa năng, viết nhiều thể loại: truyện ngắn, truyện vừa, thơ, bút ký, tạp văn, kịch, tuồng cải lương. Cảm hứng từ quê hương văn học ở núi rừng Biên Hòa - Đồng Nai, nhưng sự nghiệp văn chương của Lý Văn Sâm lại chủ yếu gắn liền với Sài Gòn trước đây, nơi ông dấn thân tranh đấu bằng cây bút và khẳng định được tài năng, vị thế của mình trên văn đàn.
Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm ảnh 1 Nhà văn Lý Văn Sâm (1922-2000).
Ngược dòng lịch sử văn học trước năm 1945, nếu Lan Khai và Thế Lữ là hai cây bút “chủ soái" về thể loại truyện đường rừng ở miền Bắc, ở miền Nam chỉ có Lý Văn Sâm giữ vị trí độc tôn với những truyện ngắn như: Cây nhị sông Phố, Kòn Trô, Thần Ngư động… Sau Cách mạng tháng Tám, tại Sài Gòn, với tư cách chiến sĩ bí mật tranh đấu công khai trên báo chí, nhà văn Lý Văn Sâm tiếp tục viết lách.
Đây là chặng đường sáng tác mạnh mẽ, sung sức nhất của ông với 35 truyện ngắn, 16 truyện vừa, 11 vở kịch. Trong đó, truyện ngắn tiêu biểu có Thâm u và cao cả, Xác Mu Mi trên núi đá, Răng Sa Mát, Mũi Tổ, Ngăn rạch bắt sấu, Rồng bay trên núi Gia Nhang, Sương gió biên thùy, Nắng bên kia làng; truyện vừa có Chiếc vòng ngọc thạch, Sau dãy Trường Sơn, Nợ nước thù nhà, Đất khách, Nga và Thuần, Vợ tôi người dân tộc thiểu số…
Không chỉ chiếm lĩnh trường văn trận bút Sài Gòn từ năm 1947-1954, sau đó nhà văn, nhà báo Lý Văn Sâm còn tiếp tục dùng ngòi bút tài hoa, dũng cảm của mình trong cuộc đối đầu không cân sức và trực diện với chính quyền bạo lực Việt Nam Cộng hòa. Đỉnh điểm là truyện ngắn Chuông rung trên tháp đổ với nhiều hình tượng ẩn ý của ông đăng trên đặc san Xuân Dân Tộc vào Tết Bính Thân 1956 gây chấn động dư luận.
Cũng vì sức lan tỏa của truyện ngắn Chuông rung trên tháp đổ, Lý Văn Sâm bị kẻ thù bắt giam. Ông cùng hàng trăm đồng chí tổ chức vượt ngục nhà lao Tân Hiệp ở Biên Hòa. Ông may mắn thoát ra chiến khu, trong khi người bạn thân thiết Dương Tử Giang cũng là nhà văn, nhà báo cùng nhiều người khác ngã xuống trước làn đạn truy kích của đối phương. Từ đây, ông trở thành một trong những yếu nhân xây dựng lực lượng văn nghệ giải phóng, giữ nhiều trọng trách, dọc ngang khắp chiến khu miền Đông và Nam bộ cho tới ngày đất nước hòa bình, thống nhất.
“Con Trời” u uẩn giữa rừng xanh
Quê nội nhà văn Lý Văn Sâm ở làng Bình Long, quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa, nay thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai. Còn quê ngoại ông ở làng Tân Nhuận, quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa, nay thuộc thị trấn Uyên Hưng, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Lý Văn Sâm chào đời ở quê ngoại làng Tân Nhuận và gắn bó với nó gần suốt thời ấu thơ. Trong nhiều trang viết ông hay nói tới ngôi làng nhỏ này nằm bên hữu ngạn dòng sông Bé - một phụ lưu của sông Đồng Nai. 
Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm ảnh 2  “Mã Đà sơn cước” với Chiến khu Đ lừng lẫy năm xưa.
Vì mẹ phải tảo tần buôn bán quanh năm từ quê ra tận tỉnh thành Biên Hòa, Sài Gòn nên bà ngoại trở thành người mẹ thứ hai trong suốt bảy tuổi đầu của Lý Văn Sâm trước khi đến trường.
Phong cảnh núi rừng mênh mông thâm u đầy bí ẩn đã ăn sâu vào ký ức tuổi thơ ông, như sau này nhà văn tự thuật lại trong truyện ngắn tâm đắc Nắng bên kia làng: “Tôi lớn lên giữa một vùng thiên nhiên phóng khoáng, bên những người thân yêu mộc mạc, xa ánh sáng văn minh, xa tiếng nói của thị thành. Và như thế trọn bảy năm. Tâm hồn tôi là tâm hồn của những đứa trẻ nhút nhát run sợ trước cảnh bão tố đè rạp rừng già, thổi tốc mái nhà tranh khiến phần đông người trong xóm nheo nhóc như lũ chim mất ổ”.
Lý Văn Sâm đã được cha mẹ nuôi dạy ăn học với mong ước thành tài. Từ bậc tiểu học đến trung học ông trải qua các trường ở Biên Hòa, Sài Gòn. Sau đó, Lý Văn Sâm dự định ra Hà Nội học, nhưng số phận đưa ông dừng chân ở Huế học Trường Hồ Đắc Hàm. Cảnh sắc thơ mộng sông Hương núi Ngự đã khơi hứng trở lại tình yêu văn chương trong tâm hồn lãng mạn chàng trai núi rừng miền Đông đất đỏ. 
Rời xứ Huế trở về quê nhà, ông được cha giao cai quản lò than ở Trị An. Thiếu vắng bạn bè, xung quanh chỉ cỏ cây, nước non, ghềnh thác. Buồn, cô đơn, cây bút và trang giấy trắng trở thành người bạn tâm tình. Chàng trai lao vào viết và viết để tự giải tỏa nỗi lòng. Viết bằng bản năng, bằng mắt thấy tai nghe giữa thiên nhiên thâm u và cao cả.
Viết bằng trí tưởng tượng thăng hoa “liên tài” với sự trải nghiệm của ký ức u huyền, bí ẩn… Để rồi những trang văn đường rừng ly kỳ xuất hiện quyến rũ bao thế hệ bạn đọc. Trên hết, Lý Văn Sâm đã góp phần làm rạng danh văn hóa Đồng Nai và chính hào khí sông núi quê hương, cùng ký ức tuổi thơ đã hun đúc nên con người, tính cách và sự nghiệp của tác giả Kòn Trô.  

Phan Hoàng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ

TPHCM chạm đến những tiền đề ứng dụng AI

(ĐTTCO) - Đến nay, Hội thi giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trên địa bàn TPHCM năm 2020 đã có những kết quả ban đầu. Kết quả hội thi sẽ được công bố tại Ngày hội AI TPHCM sắp tới (dự kiến diễn ra từ ngày 2 đến 4-10).

Thú đam mê

Những set trà chiều độc hiếm live

(ĐTTCO) - Cách nay gần 400 năm, trà đã dần vượt qua rượu, cà phê về tính đại chúng để chiếm lĩnh trái tim người đàn ông phương Tây chinh phục biển cả nhờ ở tính đằm đẹ, nhẹ nhàng như người phụ nữ phương Đông. Trà ngon nhất thường hái vào vụ Xuân, và vị trà dường như càng ngon hơn khi được thưởng thức bằng những trà cụ quý hiếm và đẹp mắt.

Sức khỏe

Xét nghiệm NIPT di truyền dị tật trong thai kỳ

(ĐTTCO) – Mới đây, Viện Di truyền y học – Gene Solutions đã tổ chức buổi toạ đàm với chủ đề xét nghiệm di truyền trong thai kỳ: cập nhật thông tin và những xu hướng mới. 

Ẩm thực

Tinh túy ẩm thực Quảng Đông tại Hà Nội Daewoo

(ĐTTCO) - Tiếp nối hơn 2 thập niên chinh phục thực khách bằng tinh hoa ẩm thực Quảng Đông tại Sài Gòn, mới đây nhà hàng Ngân Đình đã có mặt tại Hà Nội, mang tới cho thực khách thủ đô một không gian ẩm thực sang trọng, đẳng cấp trong khuôn viên khách sạn 5 sao Hà Nội Daewoo. 

Du lịch

Tập trung chất lượng dịch vụ du lịch sau cú "đánh bồi" của dịch Covid

(ĐTTCO) - Để ngành du lịch có thể có được sự phục hồi ngoạn mục thì cần phải có sự vào cuộc của tất cả các bên. Các bên cùng nỗ lực thì khó khăn mới được giải quyết. Khi đó, chúng ta đã có thể dõng dạc chuyển tải thông điệp “An toàn rồi - du lịch thôi!".

Mua sắm

Túi cầm tay cho nam giới

(ĐTTCO) - Những chiếc túi cầm tay nhỏ gọn (hand-held) là vật dụng được ưa chuộng của nam giới, nhất là những ai không thích sự cồng kềnh. Nếu bạn đang tìm kiếm loại túi này, hãy tham khảo một số mẫu sau đây.