Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm

(ĐTTCO) - Chúng tôi lại có dịp trở về “Mã Đà sơn cước” với Chiến khu Đ lừng lẫy năm xưa, nơi sinh ra tác giả Kòn Trô nổi tiếng: Lý Văn Sâm. Ông không chỉ là nhà văn, còn là nhà cách mạng, nhà văn hóa. Mã Đà từ lâu là nguồn cảm hứng bất tận cho nhà văn Lý Văn Sâm. Ông là người tạc dựng nên nhân vật bất tử Kòn Trô, tức “con Trời”. 
Hành trạng phong phú và kỳ lạ
Cuộc đời Lý Văn Sâm là hành trạng kỳ lạ trong một tính cách kỳ lạ, với sự nghiệp cũng hết sức lạ kỳ của con người tài hoa, tinh thần đại nghĩa sinh từ hào khí núi sông Đồng Nai - không gian văn hóa mang đặc thù riêng. Và nhà văn Lý Văn Sâm chính là một trong những “sản phẩm” tiêu biểu kết tinh từ văn hóa Đồng Nai lẫn Đông Nam bộ.
 Nhà văn Lý Văn Sâm (1922-2000) được đánh giá là một trong hai cây bút xuất sắc nhất ở miền Nam giai đoạn 1945-1954. Với tâm thế và nghĩa khí Kòn Trô của “Mã Đà sơn cước” huyền thoại, ông đã có những đóng góp quý giá cho nền văn nghệ kháng chiến miền Nam. 
Ở ông hội đủ tính cách điển hình và độc đáo của người phương Nam. Lòng yêu nước với tinh thần Lục Vân Tiên trước bóng đêm ngoại xâm, đã đưa Lý Văn Sâm trở thành người cộng sản tranh đấu hàng đầu trên mặt trận văn hóa. Nhưng bản tính sống độc lập, tự do, phóng khoáng, ẩn dật, bất cần danh lợi vốn hình thành từ lúc còn là cậu bé rừng xanh “thâm u và cao cả”, vẫn chi phối suốt cuộc đời sôi động, phong phú, luôn xê dịch của ông.
Đối với văn chương, Lý Văn Sâm là cây bút đa năng, viết nhiều thể loại: truyện ngắn, truyện vừa, thơ, bút ký, tạp văn, kịch, tuồng cải lương. Cảm hứng từ quê hương văn học ở núi rừng Biên Hòa - Đồng Nai, nhưng sự nghiệp văn chương của Lý Văn Sâm lại chủ yếu gắn liền với Sài Gòn trước đây, nơi ông dấn thân tranh đấu bằng cây bút và khẳng định được tài năng, vị thế của mình trên văn đàn.
Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm ảnh 1 Nhà văn Lý Văn Sâm (1922-2000).
Ngược dòng lịch sử văn học trước năm 1945, nếu Lan Khai và Thế Lữ là hai cây bút “chủ soái" về thể loại truyện đường rừng ở miền Bắc, ở miền Nam chỉ có Lý Văn Sâm giữ vị trí độc tôn với những truyện ngắn như: Cây nhị sông Phố, Kòn Trô, Thần Ngư động… Sau Cách mạng tháng Tám, tại Sài Gòn, với tư cách chiến sĩ bí mật tranh đấu công khai trên báo chí, nhà văn Lý Văn Sâm tiếp tục viết lách.
Đây là chặng đường sáng tác mạnh mẽ, sung sức nhất của ông với 35 truyện ngắn, 16 truyện vừa, 11 vở kịch. Trong đó, truyện ngắn tiêu biểu có Thâm u và cao cả, Xác Mu Mi trên núi đá, Răng Sa Mát, Mũi Tổ, Ngăn rạch bắt sấu, Rồng bay trên núi Gia Nhang, Sương gió biên thùy, Nắng bên kia làng; truyện vừa có Chiếc vòng ngọc thạch, Sau dãy Trường Sơn, Nợ nước thù nhà, Đất khách, Nga và Thuần, Vợ tôi người dân tộc thiểu số…
Không chỉ chiếm lĩnh trường văn trận bút Sài Gòn từ năm 1947-1954, sau đó nhà văn, nhà báo Lý Văn Sâm còn tiếp tục dùng ngòi bút tài hoa, dũng cảm của mình trong cuộc đối đầu không cân sức và trực diện với chính quyền bạo lực Việt Nam Cộng hòa. Đỉnh điểm là truyện ngắn Chuông rung trên tháp đổ với nhiều hình tượng ẩn ý của ông đăng trên đặc san Xuân Dân Tộc vào Tết Bính Thân 1956 gây chấn động dư luận.
Cũng vì sức lan tỏa của truyện ngắn Chuông rung trên tháp đổ, Lý Văn Sâm bị kẻ thù bắt giam. Ông cùng hàng trăm đồng chí tổ chức vượt ngục nhà lao Tân Hiệp ở Biên Hòa. Ông may mắn thoát ra chiến khu, trong khi người bạn thân thiết Dương Tử Giang cũng là nhà văn, nhà báo cùng nhiều người khác ngã xuống trước làn đạn truy kích của đối phương. Từ đây, ông trở thành một trong những yếu nhân xây dựng lực lượng văn nghệ giải phóng, giữ nhiều trọng trách, dọc ngang khắp chiến khu miền Đông và Nam bộ cho tới ngày đất nước hòa bình, thống nhất.
“Con Trời” u uẩn giữa rừng xanh
Quê nội nhà văn Lý Văn Sâm ở làng Bình Long, quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa, nay thuộc huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai. Còn quê ngoại ông ở làng Tân Nhuận, quận Tân Uyên, tỉnh Biên Hòa, nay thuộc thị trấn Uyên Hưng, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Lý Văn Sâm chào đời ở quê ngoại làng Tân Nhuận và gắn bó với nó gần suốt thời ấu thơ. Trong nhiều trang viết ông hay nói tới ngôi làng nhỏ này nằm bên hữu ngạn dòng sông Bé - một phụ lưu của sông Đồng Nai. 
Về Mã Đà nhớ “con trời” Lý Văn Sâm ảnh 2  “Mã Đà sơn cước” với Chiến khu Đ lừng lẫy năm xưa.
Vì mẹ phải tảo tần buôn bán quanh năm từ quê ra tận tỉnh thành Biên Hòa, Sài Gòn nên bà ngoại trở thành người mẹ thứ hai trong suốt bảy tuổi đầu của Lý Văn Sâm trước khi đến trường.
Phong cảnh núi rừng mênh mông thâm u đầy bí ẩn đã ăn sâu vào ký ức tuổi thơ ông, như sau này nhà văn tự thuật lại trong truyện ngắn tâm đắc Nắng bên kia làng: “Tôi lớn lên giữa một vùng thiên nhiên phóng khoáng, bên những người thân yêu mộc mạc, xa ánh sáng văn minh, xa tiếng nói của thị thành. Và như thế trọn bảy năm. Tâm hồn tôi là tâm hồn của những đứa trẻ nhút nhát run sợ trước cảnh bão tố đè rạp rừng già, thổi tốc mái nhà tranh khiến phần đông người trong xóm nheo nhóc như lũ chim mất ổ”.
Lý Văn Sâm đã được cha mẹ nuôi dạy ăn học với mong ước thành tài. Từ bậc tiểu học đến trung học ông trải qua các trường ở Biên Hòa, Sài Gòn. Sau đó, Lý Văn Sâm dự định ra Hà Nội học, nhưng số phận đưa ông dừng chân ở Huế học Trường Hồ Đắc Hàm. Cảnh sắc thơ mộng sông Hương núi Ngự đã khơi hứng trở lại tình yêu văn chương trong tâm hồn lãng mạn chàng trai núi rừng miền Đông đất đỏ. 
Rời xứ Huế trở về quê nhà, ông được cha giao cai quản lò than ở Trị An. Thiếu vắng bạn bè, xung quanh chỉ cỏ cây, nước non, ghềnh thác. Buồn, cô đơn, cây bút và trang giấy trắng trở thành người bạn tâm tình. Chàng trai lao vào viết và viết để tự giải tỏa nỗi lòng. Viết bằng bản năng, bằng mắt thấy tai nghe giữa thiên nhiên thâm u và cao cả.
Viết bằng trí tưởng tượng thăng hoa “liên tài” với sự trải nghiệm của ký ức u huyền, bí ẩn… Để rồi những trang văn đường rừng ly kỳ xuất hiện quyến rũ bao thế hệ bạn đọc. Trên hết, Lý Văn Sâm đã góp phần làm rạng danh văn hóa Đồng Nai và chính hào khí sông núi quê hương, cùng ký ức tuổi thơ đã hun đúc nên con người, tính cách và sự nghiệp của tác giả Kòn Trô.  

Phan Hoàng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ông Lương Trí Thảo - Phó TGĐ Tập đoàn Đất Xanh, đại diện Tập đoàn trao tặng 500 phần quà Tết đến chính quyền huyện Đức Hòa, tỉnh Long An.

Đất Xanh chung tay mang tết ấm cúng cho người dân Đức Hòa

(ĐTTCO) - Với mong muốn mang đến một cái Tết vui tươi, trọn vẹn cho người dân trên địa bàn huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, Tập đoàn Đất Xanh đã phối hợp cùng UBND huyện trao tặng 500 phần quà cho những hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn vào ngày 11-1 vừa qua.

Công nghệ

Dồn sức cho an ninh mạng

(ĐTTCO) - Chỉ thị 01/CT-BTTTT ngày 3-1-2020 về định hướng phát triển ngành TT-TT năm 2020 của Bộ TT-TT (Chỉ thị 01) yêu cầu các cơ quan, đơn vị thực thi nghiêm túc những nhiệm vụ tại Chỉ thị 14 (ngày 7-6-2019) của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh mạng, với nhiều chỉ tiêu đề ra trong năm nay.

Thú đam mê

Gặp gỡ nhóm sưu tập gốm cổ Nhật live

(ĐTTCO) -  Không phải là những “tiền bối”, họ là những người tuổi đời chừng ngoài 40, nhưng với sự hỗ trợ của bạn bè và gia đình, đặc biệt là lòng đam mê qua hơn 10 năm đã sưu tập được nhiều bộ gốm sứ cổ vật Nhật Bản. Không chỉ là gốm cổ, thậm chí có cả những món Quốc sản từ thời Minh Trị Thiên Hoàng. 

Sức khỏe

Xử lý tai nạn thường gặp dịp Tết

(ĐTTCO) - Trong những ngày Tết, những tai nạn ngoài ý muốn như ngộ độc thực phẩm do sử dụng thực phẩm không bảo quản tốt, tai nạn giao thông, khiến nhiều người lo lắng. Nếu không may bị tai nạn trên, cần biết cách sơ cứu, và xử lý tình huống để giảm thiểu ảnh hưởng.

Ẩm thực

Đón năm mới với buffet Nhà hàng Nineteen

(ĐTTCO) - Chào đón Tết Canh Tý với một trong những bữa buffet tối hấp dẫn nhất trong không gian ấm cúng tại Nhà hàng Nineteen vào các ngày 24, 25 và 26-1, hứa hẹn là điểm hẹn hoàn hảo cho mọi thực khách muốn một bữa ăn sum vầy trong dịp đặc biệt này.

Du lịch

Kỳ vĩ hang động Thăng Hen live

(ĐTTCO) - Trong những ngày cuối năm 2019, chúng tôi đã thực hiện tour du lịch khám phá các tỉnh Đông Bắc bộ cùng Công ty Thanh Bình tới những địa danh nổi tiếng, như cột cờ Lũng Cú, cao nguyên đá Đồng Văn, dinh thự nhà họ Vương… Để lại nhiều cảm xúc nhất cho đoàn du khách miền Đông Nam bộ chính là khu du lịch (KDL) Thăng Hen (huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng), với thiên nhiên hoang sơ và những hang động kỳ vĩ trong lòng núi đá vôi.

Mua sắm

Những lọ nước hoa đáng thử

(ĐTTCO) - Bạn có thể bị thu hút bởi một ai đó vì mùi thơm khó cưỡng. Như một chiếc váy xinh xắn, một lọ nước hoa với mùi thơm quyến rũ sẽ giúp phái đẹp trở nên tự tin hơn. Dưới đây là những lọ nước hoa cao cấp mà các nàng nên thử.