Hồi ký - Tự tin kể lại chuyện đời, chuyện nghề?

(ĐTTCO) - NSND Lệ Thủy chính thức phát hành hồi ký “Một kiếp cầm ca- Sinh ra để hát”, dưới dạng video clip. Năm nay bước vào tuổi 72, NSND Lệ Thủy thực hiện sản phẩm này như một cách nhìn lại 60 năm gắn bó cùng sân khấu cải lương. “Một kiếp cầm ca - Sinh ra để hát” cũng là một gợi ý về phương pháp kể lại đời mình của những người nổi tiếng.
Cách làm hồi ký của NSND Lệ Thủy hơi độc đáo, khi “Một kiếp cầm ca - Sinh ra để hát” gồm 32 tập của bà, để phát sóng trên Youtube, nên chưa có công ty giải trí nào đồng hành. Ngược lại, những hồi ký của nghệ sĩ khác được phát hành dưới dạng cuốn sách có rất nhiều đơn vị xuất bản tranh nhau đầu tư in ấn công phu và quảng bá rầm rộ.
Như hồi ký của NSND Kim Cương có tên gọi “Sống cho mình, sống cho người”, và hồi ký của NSUT Thành Lộc có tên gọi “Tâm thành và lộc đời” đều có số lượng phát hành hàng vạn bản, bán đắt như tôm tươi, khiến các nhà văn chuyên nghiệp cũng phải ganh tỵ. 
  Hầu hết nghệ sĩ đều nhờ người chấp bút hồi ký, trừ những người có khả năng viết lách như NSND Đặng Nhật Minh. Riêng ca sĩ Ái Vân, ban đầu nhờ người chấp bút, nhưng sau đó tự viết và có bạn bè hiệu đính dùm. Do vậy, cuốn hồi ký “Để gió cuốn đi” của ca sĩ Ái Vân có giọng điệu riêng biệt và hấp dẫn. Ngược lại, có không ít hồi ký của nghệ sĩ được chấp bút bởi một… nhóm tác giả, mỗi người viết một quãng đời, nên tổng thể cuốn sách hơi chệch choạc và rời rạc.
Hồi ký - Tự tin kể lại chuyện đời, chuyện nghề? ảnh 1 NSND Lệ Thủy.
Không ai đòi hỏi hồi ký của nghệ sĩ phải chất chứa những ưu tư về thăng trầm thời cuộc, như hồi ký của các bậc tri thức cỡ học giả Nguyễn Hiến Lê hoặc học giả Đào Duy Anh. Thế nhưng, nếu hồi ký của nghệ sĩ chỉ hướng đến sự tò mò và nhằm thỏa mãn sự tò mò từ một bộ phận công chúng hiếu kỳ, cũng hơi lãng phí sự chờ đợi giới mộ điệu dành cho thần tượng.
Vì không có ý thức gìn giữ tư liệu cá nhân, phần lớn hồi ký của nghệ sĩ được hình thành một cách chắp vá những ký ức lẫn lộn. Điều này rất nguy hại, làm ảnh hưởng đến tính chính xác và tính thuyết phục của hồi ký. Mặt khác, phải trách những người chấp bút hồi ký của nghệ sĩ cũng chưa chuyên nghiệp trong công việc nhiều cám dỗ và lắm rủi ro là tái dựng một chân dung từ các mảnh ghép phủ bụi thời gian. 
Một khuyết điểm dễ dàng nhận ra ở hồi ký của nghệ sĩ là sự mơ hồ các tình huống và các chi tiết. Thí dụ, nghệ sĩ bày tỏ “vai diễn của tôi đã nhận được sự tán thưởng nhiệt liệt” chỉ có ý nghĩa đãi bôi, mà phải trích dẫn cụ thể lời khen ngợi thể hiện ở nơi nào, hoặc lời khen ngợi xuất phát từ ai.
Còn nghệ sĩ thổ lộ “thù lao của tôi đạt số tiền kỷ lục 30 triệu đồng”, phải đưa ra căn cứ giá vàng thời điểm ấy bao nhiêu hoặc 1 triệu đồng thời điểm ấy có thể mua sắm tài sản gì… Hồi ký không chấp nhận tin đồn, do đó từng thông tin phải được phản biện cụ thể và rành mạch. Nếu nghệ sĩ cứ thao thao bất tuyệt và người chấp bút cứ hồn nhiên ghi lại nguyên văn, chẳng khác gì cùng nhau tạo thêm bức màn sương khói cho gương mặt cần được nhận diện sắc nét qua hồi ký.
Nói một cách sòng phẳng, kỹ thuật của hồi ký không quan trọng bằng số phận của nghệ sĩ. Sống sao để có chuyện kể lại và kể sao cho người khác tin cậy. Mọi yếu tố thổi phồng thành tích hoặc đánh bóng nhân cách đều vô nghĩa trong hồi ký. Bởi lẽ, không có sự tô vẽ nào đủ sức đánh tráo giá trị tồn tại của nghệ sĩ theo dòng chảy nghệ thuật.
Sau những tranh cãi ồn ào xung quanh hồi ký “Yêu và sống” của Lê Vân do Bùi Mai Hạnh chấp bút, giới nghệ sĩ dường như chọn thái độ an toàn để kể lại đời mình. Đó là bước lùi cho chất lượng hồi ký của nghệ sĩ. Cũng may, dù chưa hẳn hoàn toàn do một mình ca sĩ Khánh Ly tự viết, nhưng cuốn sách “Đằng sau những nụ cười” lại đạt được những yếu tố cần thiết của hồi ký. Ca sĩ Khánh Ly dùng nước mắt để viết “Đằng sau những nụ cười”, nên những dòng bẽ bàng và những trang ngậm ngùi đã giúp khán giả hiểu hơn, yêu hơn người đàn bà lừng danh hát nhạc Trịnh.
Hồi ký được xếp vào dòng văn chương tự sự, vì nó là tấm gương soi rọi dĩ vãng, hấp thu cả ánh sáng lấp lánh lẫn bóng tối âm u từng khỏa lấp một mệnh kiếp trên cõi dương gian. Những người sống giả tạo, khép kín, thờ ơ, nông cạn… không thể có hồi ký đúng nghĩa. Tuy nhiên, khi đã kể chân thật về người khác phải chân thành phán xét bản thân.
Sở dĩ hồi ký “Một đời giông bão” của diễn viên Thương Tín gây “giông bão” cho những người liên quan với các cuộc tình điên đảo lẫn cuộc tình chớp nhoáng, vì nhân vật chính không nhìn thấy trách nhiệm của mình trong những “giông bão” ấy. Diễn viên Thương Tín chỉ hả hê kể về những bóng hồng đi qua đời mình, không hề có chút băn khoăn hay chút dằn vặt cho bao nhiêu tai ương từ một người đàn ông đa tình đối với những người đàn bà yếu đuối. Nói cách khác, ở những khoảng trống giữa nhớ và quên, giữa đúng và sai, hồi ký của diễn viên Thương Tín đã thiếu cái âu lo về phẩm giá và lương tri mà nghệ sĩ đích thực phải theo đuổi và tôn thờ.
Nếu như hồi ký của nghệ sĩ đã thịnh hành ở phương Tây từ lâu, thể loại này chỉ mới nhen nhóm ở nước ta. Sự thưa vắng những người chuyên viết tiểu sử nhân vật đã khiến hồi ký của nghệ sĩ đang tạm dừng mức độ giải trí. Hồi ký của nghệ sĩ nếu chỉ lớn giọng khoe khoang hoặc rao giảng đạo đức, không ai hứng thú. Nghệ sĩ là những người đặc biệt, có cái năng khiếu trời cho và có cái trả giá riêng tư để đạt được sự nghiệp. Trong hồi ký của nghệ sĩ, đôi khi sự nao núng, sự lầm lạc, sự bồng bột lại thú vị hơn sự ngọt ngào được thương lượng và sự ngăn nắp được dàn xếp.  

Tuy Hòa

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ

Nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo

(ĐTTCO)-Với công bố từ Báo cáo chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (gọi tắt là GII), chỉ số GII năm 2019 của Việt Nam tiếp tục cải thiện vị trí, tăng 3 bậc, lên vị trí 42 trên 129 quốc gia/nền kinh tế được xếp hạng so với năm 2018 và đưa Việt Nam vươn lên xếp thứ nhất trong nhóm 26 quốc gia thu nhập trung bình thấp.

Thú đam mê

Nghệ thuật nung vẽ gốm men xanh cổ điển live

(ĐTTCO) - Nhật Bản là một dân tộc có tâm hồn hướng ngoại triệt để qua nghệ thuật thiền, trà và biểu trưng y áo đã hình thành nên mỹ đức rất khác so Ấn Độ hướng nội và Trung Hoa trung dung. 

Sức khỏe

Dược liệu tăng cường miễn dịch mùa cúm

(ĐTTCO) - Hiện nay dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (nCoV hay Covid-19) đang là vấn đề được mọi người quan tâm chú ý. Ngoài các biện pháp phòng ngừa đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, tránh đến nơi đông người, việc quan tâm nâng cao thể trạng, tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ hệ miễn dịch cơ thể cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng để phòng tránh và hỗ trợ vượt qua bệnh tật trong mùa dịch.

Ẩm thực

Du lịch

DELHI - Thành phố có nền văn minh lâu đời nhất live

(ĐTTCO) - Delhi là thủ đô của Ấn Độ - một thành phố tấp nập và ngột ngạt, bởi đây chính là thành phố có mật độ dân số đông thứ 3 trên thế giới. Hai đặc điểm địa lý nổi bật của Delhi là bãi bồi ven sông Yamuna và dãy núi Delhi. Một danh từ mà du khách thường hay nghe đến đó là New Delhi, đó là một quận của thủ đô Delhi, nên có thể nói New Delhi và Delhi là hai thực thể riêng biệt. Thủ đô này có nhiều công trình tuyệt vời mà ai đến tham quan đều phải trầm trồ ngưỡng mộ.

Mua sắm

Áo khoác blazer sang trọng cho nam giới

(ĐTTCO) - Áo khoác blazer không chỉ phù hợp trong những buổi họp, mà còn có rất nhiều kiểu dáng đa dạng, giúp phái mạnh lịch lãm và thanh lịch hơn trong nhiều hoàn cảnh, sự kiện.