“Đại gia” tư liệu Trần Thanh Phương

(ĐTTCO) - Không phải là cây bút sáng tạo tài hoa bằng trí tưởng tượng, nhưng số phận dành cho Trần Thanh Phương làm “đại gia” tư liệu để giúp ích cho đời, và ông đã tồn tại cùng lịch sử theo cách riêng của mình. Cuộc đời ông cũng là bài học về sự dấn thân.
Niềm đam mê kỳ lạ
Nếu Vương Hồng Sển nổi tiếng nhờ chơi đồ cổ ngoạn trước khi thành học giả, Trần Thanh Phương được biết đến nhiều với tư cách người sưu tầm tư liệu trước khi trở thành tác giả của gần 30 đầu sách. Sinh thời, lúc trà dư tửu hậu với nhau, nhà văn Nguyễn Quang Sáng ngạc nhiên về người bạn của mình: Một thằng cha dân Bạc Liêu nổi tiếng ăn chơi mà suốt ngày ngồi sưu tầm cắt dán tài liệu như Trần Thanh Phương thì thật lạ thật hiếm. Còn nhà văn Lê Văn Thảo hay đùa rằng, Trần Thanh Phương mê tài liệu hơn mê nhậu và mê phụ nữ, dù cái nào cũng… mê. 
Song trên hết là sự chăm chỉ, kiên nhẫn của bậc đàn anh làng báo làng văn này. Rõ ràng, không có niềm đam mê lớn lao và ý thức cao đối với cuộc sống và lịch sử, Trần Thanh Phương không thể có “gia tài” đồ sộ vô giá với hơn 1 tấn tư liệu báo chí, văn học sau bao năm mày mò đọc-cắt-dán. Thực ra, việc sưu tầm xưa nay cũng không ít người làm, nhưng những người chuyên sưu tầm tư liệu báo chí, văn học một cách có hệ thống như ông rất hiếm hoi. 
“Đại gia” tư liệu  Trần Thanh Phương ảnh 1 Vợ chồng “đại gia” tư liệu Trần Thanh Phương - Phan Thu Hương.
Trần Thanh Phương sinh năm 1940 ở huyện Cái Nước, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Cuối năm 1954, ông tập kết ra Bắc học ở trường học sinh miền Nam. Đến năm 1967, ông tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Đại học Sư phạm Hà Nội, về làm phóng viên Ban miền Nam báo Nhân Dân. Do thường xuyên được cử tiếp xúc với các đoàn đại biểu từ chiến trường miền Nam ra thăm miền Bắc, trong khi do ít am hiểu về quê hương, bắt buộc ông phải tìm hiểu qua tư liệu sách báo.
Từ đó công việc sưu tầm tư liệu trở thành niềm đam mê của chàng trai gốc Bạc Liêu này. Ông từng tâm sự: “Tư liệu đối với nghề cầm bút cực kỳ quan trọng. Nó giống như “gia tài” ngổn ngang trong thùng đồ nghề của anh thợ sửa xe, khi cần ốc vít gì có nấy. Bên Pháp, đến lá thư hay vật dụng của Bác Hồ từ xưa vẫn còn lưu giữ rất kỹ. Cái gì thuộc về quá khứ họ luôn tìm mọi cách giữ gìn trân trọng. Ở Việt Nam chưa có truyền thống làm tư liệu. Hơn nữa, chiến tranh liên miên nên muốn lưu giữ cái gì cũng khó”.
Gia tài đồ sộ của Trần Thanh Phương có ảnh chân dung, bút tích và tư liệu của hơn 700 nhà văn Việt Nam. Trong đó có thể kể đến Nguyễn Tuân (2 tập, 300 trang A 4/1 tập), Chế Lan Viên (2 tập), Xuân Diệu (2 tập), Huy Cận (2 tập), Nguyễn Công Hoan (2 tập), Nam Cao (2 tập), Vũ Trọng Phụng (2 tập), Nguyễn Đình Thi (2 tập), Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh (2 tập), Nguyễn Khải (2 tập) Nguyễn Quang Sáng (2 tập), Nguyễn Minh Châu (2 tập), Lý Văn Sâm (1 tập), Phan Tứ (1 tập), Lê Anh Xuân (1 tập)… Mỗi nhà văn có thế giới riêng, với những nét độc đáo riêng. 
“Đại gia” tư liệu  Trần Thanh Phương ảnh 2 Một số tác phẩm của nhà báo, nhà văn Trần Thanh Phương.
Trong bộ sưu tập của ông còn có nhiều nghệ sĩ quen thuộc, như Nguyễn Sáng, Diệp Minh Châu, Bùi Xuân Phái, Văn Cao, Trịnh Công Sơn, Lê Thương, Nguyễn Văn Thương, Đoàn Chuẩn, Phan Huỳnh Điểu, Ba Vân, Năm Châu, Phùng Há, Bảy Nam, Kim Cương, Diệp Lang, Thanh Tòng, Lệ Thủy, Bạch Tuyết… cùng nhiều nhà hoạt động chính trị - xã hội và các tướng lĩnh.
Sau này những vụ án kinh tế và hình sự đã chiếm nhiều thời gian của ông và trong bộ sưu tập của ông có nhiều hồ sơ vụ án nước hoa Thanh Hương, Tamexco, Epco- Minh Phụng, PMU 18… Mấy năm nay khi đã lâm bệnh nan y ông vẫn cùng vợ là nhà giáo Phan Thu Hương không ngừng sưu tầm, cắt dán báo chí để làm tư liệu.

Sự khích lệ của nhà thơ, nhà văn, nhà báo
Trong một hồ sơ ngăn nắp của Trần Thanh Phương, có bút tích lá thư đề ngày 22-4-1988 của nhà thơ Chế Lan Viên gửi cho ông, có đoạn viết: “Các tài liệu không cần với người này, lại rất cần cho nhà sử, nhà báo, nhà nghiên cứu, chứ đâu phải chuyện tò mò. Lẽ ra Chính phủ phải bỏ tiền lập một cái phòng, hay trả lương cho một số người làm công việc âm thầm, lại tốn tiền như anh (nội mua bìa đã chết rồi, nói chi mỗi kỳ báo đều lại có số). Anh tự làm, mọi người phải hùn vô, tôi sẽ nộp cho anh bút tích của Tô Hoài, Chu Văn, Nguyễn Minh Châu, Phan Huỳnh Điểu…”. 
Ngoài lá thư trên, trong bộ sưu tập còn có nhiều tư liệu, ảnh và cả các văn bản do chính nhà thơ Chế Lan Viên soạn. Ông Trần Thanh Phương thổ lộ: “Anh Chế Lan Viên là một trong những người giúp đỡ động viên tôi hết mực. Bên cạnh tài liệu của anh, anh còn tặng tôi một số danh thiếp quý hiếm của những cán bộ lãnh đạo cao cấp nước ta hoặc các nhà văn thế giới anh có dịp gặp gỡ tại các hội nghị quốc tế. Anh hay nói với tôi một cách “chơi chữ” rất Chế: Trên đời mình thích nhất 2 loại người: người có tài và người có tài liệu. Phương có tài hay không mình chưa biết, nhưng Phương có tài liệu”. 
Sự động viên bao giờ cũng hết sức quý báu, nhất là đối với công việc vốn còn mới mẻ như vậy ở nước ta. Ngoài nhà thơ Chế Lan Viên, nhà sưu tập Trần Thanh Phương còn nhận được sự ủng hộ của nhiều nhà báo, nhà văn khác. Nhà báo Thép Mới, lúc 2 người còn làm chung báo Nhân Dân, mỗi lần đi chiến trường miền Nam ra bao giờ cũng tìm đến động viên Trần Thanh Phương. Các nhà văn, nhà thơ Huy Cận, Nguyễn Tuân, Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Minh Châu, Lý Văn Sâm, Lê Văn Thảo… cũng luôn hỏi thăm, khuyến khích ông, và khi cần tư liệu để viết cũng nhờ đến “đại gia” người Bạc Liêu.
Hành trình sưu tầm của Trần Thanh Phương cũng có những nỗi éo le. Ông từng thổ lộ: “Có nhà văn khi tôi gửi thư tới xin ảnh và bút tích, họ từ chối, lại còn lên tiếng chê bai. Tôi không nản lòng. Về sau thấu hiểu công việc của tôi, họ đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp nhiều tư liệu về họ lẫn bạn văn mà họ thân thiết”.
Từ nguồn tư liệu dồi dào, kết hợp với những chuyến đi thực tế, ông đã biên khảo, sáng tác, cho xuất bản gần 30 tác phẩm gồm biên khảo và truyện ký, như Xứ sở phù sa, Cửu Long địa chí, Minh Hải địa chí, Những trang về An Giang, Đây, các nhà tù Mỹ ngụy, Sài Gòn tầng thấp - Sài Gòn tầng cao, Bán đảo Cà Mau, Ngòi bút và cây kéo, Chân dung và bút tích nhà văn… Và gần đây là Lời cuối với Nhà văn đã đi xa (2016), Rượu với văn chương (2017).
Nhà báo, nhà văn, kỷ lục gia tư liệu Trần Thanh Phương đã rời xa trần thế trưa 7-2-2020 sau mấy năm lâm bệnh nặng. Ở thế giới bên kia chắc ông cũng mãn nguyện và tiếp tục hành trình đam mê sưu tập của mình. 

Phan Hoàng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thủ tướng: Từ 0 giờ ngày 28-3 cấm tụ tập trên 20 người

Thủ tướng: Từ 0 giờ ngày 28-3 cấm tụ tập trên 20 người

(ĐTTCO) - “Để bảo đảm an toàn, nhất là thời điểm hiện nay và thời gian tới, người dân nên ít di chuyển và thay đổi phương thức làm việc, từ trực tiếp sang trực tuyến và các hình thức phù hợp khác để tránh lây nhiễm”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Công nghệ

Thú đam mê

Những set trà chiều độc hiếm live

(ĐTTCO) - Cách nay gần 400 năm, trà đã dần vượt qua rượu, cà phê về tính đại chúng để chiếm lĩnh trái tim người đàn ông phương Tây chinh phục biển cả nhờ ở tính đằm đẹ, nhẹ nhàng như người phụ nữ phương Đông. Trà ngon nhất thường hái vào vụ Xuân, và vị trà dường như càng ngon hơn khi được thưởng thức bằng những trà cụ quý hiếm và đẹp mắt.

Sức khỏe

Ẩm thực

Khách sạn Rex Sài Gòn ra mắt dịch vụ giao hàng tại nhà

(ĐTTCO) - Các món ăn của khách sạn Rex Sài Gòn trước nay đều được phục vụ tại chỗ, mang đến sự trải nghiệm đẳng cấp về phong cách phục vụ lẫn chất lượng sản phẩm. Để phù hợp với tình hình hiện nay cũng như đáp ứng nhu cầu của khách hàng yêu thích món ăn, khách sạn Rex Sài Gòn đã giới thiệu dịch vụ giao hàng tận nhà hoàn toàn miễn phí cho thực khách. 

Du lịch

Sớm triển khai chính sách ưu đãi doanh nghiệp du lịch

(ĐTTCO)-Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã có văn bản trình Thủ tướng Chính phủ đề xuất các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp (DN) du lịch phục hồi. Các DN cũng tha thiết kiến nghị Chính phủ sớm triển khai các gói hỗ trợ để DN duy trì hoạt động.

Mua sắm

Phụ kiện hoang dã và phóng khoáng

(ĐTTCO) - Yêu thích trang sức mang nét đẹp hoang dã và phóng khoáng, bạn hãy tham khảo những sản phẩm từ các nhà chế tác trang sức độc đáo sau đây.