Báo chí cạnh tranh mạng xã hội…

(ĐTTCO)-Sau thập niên có mặt tại Việt Nam, từ năm 2007 internet phổ cập sâu rộng vào đời sống. Và báo chí bắt đầu bước vào giai đoạn mở rộng thông tin để tồn tại và tận dụng công nghệ để phát triển. Thế nhưng, đối thủ mạng xã hội (MXH) với sự trợ lực của điện thoại thông minh xuất hiện. Vì vậy, yếu tố sống còn của báo chí hôm nay là quy hoạch về nội dung như thế nào.

Phóng viên tác nghiệp bên hành lang Quốc hội. Ảnh: VIẾT CHUNG

Phóng viên tác nghiệp bên hành lang Quốc hội. Ảnh: VIẾT CHUNG

1. Với dân số gần 100 triệu người, sự hoạt động của 1.000 cơ quan báo chí không phải là nhiều. Tuy nhiên, chất lượng phục vụ cộng đồng mới là vấn đề đáng băn khoăn. Suốt 10 năm đầu của thế kỷ 21, mỗi tòa soạn đều tranh thủ chiếm lĩnh thị trường bằng việc tăng kỳ xuất bản. Vì khi sự có mặt của báo điện tử, càng nhiều cuộc cạnh tranh giữa các báo vừa âm thầm vừa quyết liệt. 
Mỗi tờ báo có tiêu chí hoạt động riêng biệt, nhưng trên thị trường là quan hệ cộng sinh. Báo ngày vẫn là nguồn thu chủ yếu của những người bán báo. Mỗi sáng, độc giả tạt qua sạp báo để mua tờ nhật trình yêu thích, thuận tiện ngó nghiêng để chọn lựa thêm dăm tờ báo tuần hoặc tạp chí.
Thói quen ấy của cư dân đô thị đã tạo ra thị trường báo chí năng động. Vậy mà, với mong muốn lập lại trật tự vỉa hè, những sạp báo bên lề đường như tại TPHCM bị dẹp bỏ.
Người bán báo phải thuê mặt bằng để kinh doanh với vài chục triệu mỗi tháng, nhưng phải bán bao nhiêu tờ báo mới có thể thu hồi vốn? Những người bán báo tận tụy đã thở dài buông xuôi, quay sang tìm nghề mưu sinh khác. Nhiều công ty phát hành báo một thời thịnh vượng cũng nhanh chóng đóng cửa. 
Không có hệ thống phát hành, báo in có hay đến đâu cũng không thể đến tay bạn đọc. Đồng thời, kênh đặt báo dài hạn qua đường bưu điện cũng đã thay đổi phương thức tính cước theo cung đường vận chuyển. Càng về vùng sâu vùng xa chi phí phát hành càng đắt. Chi phí phát hành gần bằng giá báo, ai còn mặn mà đưa tờ báo về nông thôn.
Thị trường đô thị đã khủng hoảng, thị trường nông thôn cũng không khả thi. Để tiếp tục bám trụ, các tòa soạn chỉ còn con đường: nhảy lên internet và cạnh tranh với MXH. Rất nhiều tờ báo chấp nhận thực tế, ấn phẩm báo in chỉ đầu tư cầm chừng, dồn nguồn lực cho báo điện tử. Bởi lẽ, thông tin không còn phân định hàng ngày nữa, mà phân định hàng giờ, thậm chí hàng phút. 

2. Dịch chuyển qua báo điện tử, các cơ quan truyền thông sẽ yên tâm hành nghề? Vâng, báo điện tử sẽ tha hồ tung tẩy nếu không có MXH và điện thoại thông minh. Trước đây, những nhà báo nhạy cảm từng lo ngại dòng thác nhà nhà viết blog người người viết blog sẽ làm ảnh hưởng thị trường báo chí.
Thế nhưng, dù 2 nền tảng BlogSpot và WordPress có chiêu mộ cỡ nào, lực lượng viết blog cũng khá mỏng. Lý do, viết blog không khác gì viết báo, cũng cần cấu trúc như bài báo hoàn chỉnh, rất tốn thời gian và tâm tư. Trong khi đó, Facebook cho không gian mới mẻ hơn và tương tác tích cực hơn. Trên Facebook, ai cũng có thể làm “nhà báo công dân”. Vậy là Facebook trở thành thế lực, gây sức ép kinh khủng lên báo chí chính thống.
Thông tin trên Facebook ít được tin cậy? Đúng là trên Facebook có nhiều thông tin giả mạo và sai lệch, nhưng những thuật toán của Facebook tạo điều kiện cho mỗi trang cá nhân được liên kết đến đối tượng cụ thể, có cùng tần số nhận thức lẫn thẩm mỹ. Đừng nghĩ một lượt like hay mỗi lượt share hoàn toàn ngẫu nhiên.
Facebook muôn hình vạn trạng, thông tin thô sơ kết nối với người đọc thô sơ, còn thông tin thô bạo kết nối với người đọc thô bạo. Facebook và Google chia lại thị phần quảng cáo của báo chí. Đồng thời, Facebook và Google cũng nắm thế thượng phong trên thị trường truyền thông của Việt Nam. 
Đáng lưu ý, những hành vi ngỡ là giá trị ảo trên Facebook lại mang đến lợi ích thật. Và sự hình thành các nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng - KOLs (Key Opinions Leaders) cũng buộc nhà báo đích thực phải chột dạ, ngẫm nghĩ lại sứ mệnh đưa tin của mình.
Một bài báo công phu có thể so sánh với một status ngàn like trên Facebook? Đấy là câu hỏi cực kỳ nghiêm túc, cũng cực kỳ đau đáu cho những ai còn xác định theo đuổi nghiệp báo.

3. Để chấn chỉnh MXH, không chỉ có Luật An ninh mạng, Hội Nhà báo Việt Nam cũng sốt ruột ban hành Quy tắc sử dụng MXH của người làm báo Việt Nam, gồm 3 chương 7 điều. Thế nhưng, để cạnh tranh với MXH, báo chí không có con đường nào khác, là tự quy hoạch nội dung một cách chuyên nghiệp và hấp dẫn. Đã qua rồi cái thời nhà báo chỉ đưa tin đơn thuần.
Một thông cáo báo chí được phát ra, nhà báo chỉ chép lại, không ai cần nhà báo nữa. Nói cụ thể hơn, bạn đọc không còn để mắt đến những nhà báo chỉ tác nghiệp giống như nhân viên PR của các tổ chức. Bạn đọc đòi hỏi nhà báo phải biết phân tích và đánh giá thông tin theo góc nhìn riêng biệt.
Nhiều năm qua, làng báo có không ít phóng viên bốc thơm doanh nghiệp để xin tài trợ, hoặc đe dọa doanh nghiệp để lấy quảng cáo, thậm chí có không ít phóng viên “đánh đấm” để tống tiền cơ sở.
Thực trạng hoành hành của những phóng viên “tay sai” nửa mùa ấy rồi đến lúc phải chấm dứt. Nhà báo phải đi lại con đường chính đạo bằng trình độ và tâm huyết của mình. Những loại tin tức giật gân để câu view cũng không thể trường tồn, vì bạn đọc ngày càng tỉnh táo hơn. 
Cuộc sống hiện đại rất bận rộn với trăm thứ phải to toan và trăm thứ để thụ hưởng, bạn đọc chỉ bỏ thời gian và bỏ tiền bạc cho những thông tin bổ ích và thiết thực. Và từng ngày, báo điện tử sẽ thấm thía rằng những kỹ năng online với kỹ thuật “từ khóa” hay thao tác SEO kích hoạt công chúng “đu trend” cũng không thể nào an ủi sự tự trọng của những người làm báo chân chính. Để tờ báo có được chỗ đứng trong cộng đồng, nhà báo không thể là những kẻ nghiện view.            
Báo chí Việt Nam đang được quy hoạch lại và chuyển hướng theo phương thức đa phương tiện và mô hình tòa soạn hội tụ. Báo giấy buộc phải nhắm vào đối tượng độc giả khu biệt, trong khi báo điện tử buộc phải áp dụng các yếu tố trình diễn.
Dĩ nhiên, nếu yếu tố trình diễn của báo điện tử chỉ có các clip không thể bằng các đài truyền hình. Yếu tố tình diễn của báo điện tử nằm ở những nghiệp vụ nâng cao như Long-form và E-magazine (bài viết chuyên sâu về nội dung, được đầu tư cao về mặt hình ảnh cũng như đồ họa, được trình bày theo kiểu giao diện riêng biệt, tập trung cao nhất cho trải nghiệm đọc của độc giả…). Ở đó, mỗi nhà báo trình diễn bút lực, ngôn ngữ, cá tính…
Cái khái niệm “content is king” (nội dung là vua) hoàn toàn không lạc điệu và lỗi thời, khi báo chí muốn cạnh tranh với MXH. Nhà báo không còn là người đưa tin, phải là nhà quan sát và nhà bình luận với nền tảng tri thức và văn hóa sâu sắc. Nói cách khác, báo chí đưa tin phải nhường chỗ cho báo chí phân tích và báo chí giải pháp. Bạn đọc không chỉ cần biết cái đang xảy ra, còn cần biết cái sẽ xảy ra và nên xảy ra. 

Lê Thiếu Nhơn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cảm ơn và xin lỗi

Cảm ơn và xin lỗi

(ĐTTCO) - Lần nọ, đi du lịch, dừng uống cà phê dọc đường, sau khi được phục vụ nước tận bàn, tôi trả lời như một thói quen: “Cảm ơn em nhé!”. Cô bé phục vụ ngẩn người ra một lúc rồi mới trả lời, bày tỏ ngạc nhiên khi nhận được lời cảm ơn từ khách. 

Công nghệ

Thư thái tại nhà cùng công nghệ

(ĐTTCO) - Sau một ngày dài làm việc không còn gì bằng việc tận hưởng sự thoải mái và thư giãn ngay tại nhà. Giờ đây những tiện ích công nghệ sẽ biến không gian nhà ở trở nên đơn giản hơn bao giờ hết.

Thú đam mê

Những set trà chiều độc hiếm live

(ĐTTCO) - Cách nay gần 400 năm, trà đã dần vượt qua rượu, cà phê về tính đại chúng để chiếm lĩnh trái tim người đàn ông phương Tây chinh phục biển cả nhờ ở tính đằm đẹ, nhẹ nhàng như người phụ nữ phương Đông. Trà ngon nhất thường hái vào vụ Xuân, và vị trà dường như càng ngon hơn khi được thưởng thức bằng những trà cụ quý hiếm và đẹp mắt.

Sức khỏe

Xét nghiệm NIPT di truyền dị tật trong thai kỳ

(ĐTTCO) – Mới đây, Viện Di truyền y học – Gene Solutions đã tổ chức buổi toạ đàm với chủ đề xét nghiệm di truyền trong thai kỳ: cập nhật thông tin và những xu hướng mới. 

Ẩm thực

Du lịch

San sẻ cái tình trong lúc khó

(ĐTTCO) - Hai đợt dịch liên tiếp chưa thấy điểm dừng đang khiến các doanh nghiệp (DN) du lịch phải tạm ngưng hoạt động. Muốn hoạt động cầm chừng để chờ qua cơn dịch phải có vốn. 

Mua sắm

Túi cầm tay cho nam giới

(ĐTTCO) - Những chiếc túi cầm tay nhỏ gọn (hand-held) là vật dụng được ưa chuộng của nam giới, nhất là những ai không thích sự cồng kềnh. Nếu bạn đang tìm kiếm loại túi này, hãy tham khảo một số mẫu sau đây.