Bản quyền ngoại hạng Anh: Chuyện con gà và quả trứng

Có người theo thuyết âm mưu còn cho rằng, trong câu chuyện bản quyền truyền hình (BQTH) có ẩn chứa chính sách “Cây gậy và củ cà rốt” của giới thương mại Tây phương đối với các thị trường mới nổi như Việt Nam. Thực hư ra sao?

Cung hay cầu có trước?

Trước hết, cần biết rằng EPL không còn đơn thuần là một giải bóng đá. Ngay tại nước Anh, người ta còn đưa ra khái niệm “Văn hóa Ngoại hạng Anh” để nói đến mức độ phổ biến của giải đấu này. Một số quan điểm cực đoan thậm chí đã nói về một "cuộc xâm lăng" của EPL trên toàn thế giới bằng cách chứng minh rằng, ngay thị trường Mỹ vốn là lãnh địa của bóng bầu dục, bóng rổ, bóng chày mà còn đang dần bị EPL thôn tính. Phải dựa trên nền tảng đó thì mới có thể giải thích được việc các nhà đài ở Việt Nam hoàn toàn thụ động trong cuộc đua BQTH EPL.

Mô tả cho dễ hiểu thế này: Nếu dựa trên lượng người xem bóng đá theo kiểu “người hâm mộ” đơn thuần, có thể chỉ khoảng 1 triệu người có nhu cầu xem EPL. Nhưng nếu có đến 4 triệu người khác dù không am hiểu lắm bóng đá, nhưng đã “lỡ” bị những Man.United, Chelsea, Arsenal "mê hoặc" thì sao? Một thị trường 5 triệu người khác hẳn 1 triệu, lại càng khác hẳn việc con số 5 triệu đó còn có thể tăng thêm. Dễ hình dung, chúng ta cứ lấy trường hợp của K-Pop, nghe nhạc thì ít mà xem phim, mua sắm, đi du lịch, thay đổi phong cách thời trang thì nhiều…

Và một khi Cung có trước Cầu thì rõ ràng, các nhà đài của Việt Nam sẽ luôn bị đặt trong tình trạng bị động. Họ không biết chính xác con số thuê bao của đài mình sẽ tăng lên là bao nhiêu nếu có BQTH EPL, nhưng họ biết chắc rằng nếu để đối thủ có còn mình không thì kiểu gì cũng sẽ thua kém trong kinh doanh. Nguồn gốc của “cuộc chiến bản quyền” nằm ở chỗ này.

Nhu cầu hay thị hiếu

Từ khi Canal Plus Overseas liên doanh với VSTV để ra đời K+ đến nay, năm nào cũng lỗ. BQTH EPL trong 3 mùa bóng vừa qua (từ 2013-2016) được phía Canal Plus mua với giá 40 triệu USD và “tặng” cho K+, trong khi đó, số thuê bao của K+ không quá 500.000.

Thử tính: một thuê bao trả cho K+ mỗi năm khoảng 3 triệu đồng (chưa bao gồm khuyến mãi) thì tăng thêm 100.000 thuê bao chỉ đem về doanh thu 30 tỷ đồng, trong 3 năm là khoảng 100 tỷ đồng, một con số quá bé nhỏ so với số tiền bỏ ra cho BQTH EPL và càng bé nhỏ so với những gì mà K+ đã bỏ ra gần 10 năm qua.

Bản quyền ngoại hạng Anh: Chuyện con gà và quả trứng ảnh 1

Bản quyền Premier League trong 3 mùa bóng vừa qua (2013-2016)
được phía Canal Plus mua với giá 40 triệu USD.


Nhà đài có thuê bao lớn nhất như SCTV, được cho là hơn 1 triệu thuê bao. Trung bình mỗi năm chỉ thu được khoảng 1,5 triệu đồng/thuê bao và không thu thêm phí ngay khi có phát sóng các trận đấu của EPL ngày thứ Bảy. Số tiền mà SCTV bỏ ra cho gói không độc quyền ngày thứ Bảy cũng vài chục tỷ đồng/năm, chưa kể khoảng 4-5 gói độc quyền thể thao khác. Như vậy, số tiền bản quyền này hoàn toàn không đem lại nguồn thu đáng kể cho SCTV mà chủ yếu để họ duy trì số lượng thuê bao hiện có.

Nếu không có BQTH EPL thì sao? Đương nhiên SCTV cũng chẳng “chết” nhưng họ khó phát triển lượng thuê bao đặc biệt là tại TP.HCM, những thuê bao này sẽ chuyển sang xem K+ hay VTVCab, dần dà thì SCTV cũng sẽ mất đi đáng kể thuê bao trong khi các chi phí hạ tầng thì vẫn tăng lên hằng năm theo nhu cầu phát triển.

Tóm lại, không có nhiều lý do để tin rằng nhu cầu xem EPL quyết định đến “cuộc chiến bản quyền” mà chủ yếu là từ các bộ phận thuộc nguồn Cung. Tức là ở đây, Con gà có trước Quả trứng. 

Cuộc chơi của VTV

Bộ Thông tin - Truyền thông, Hiệp hội Truyền hình trả tiền đều luôn yêu cầu các nhà đài phải “đoàn kết” và “không được mua bằng mọi giá”. Đấy là đứng ở góc độ quản lý và bảo vệ người tiêu dùng.

Tuy nhiên, đại diện phía Việt Nam đi đàm phán đều là VTV hoặc một phần của VTV. “Cuộc chiến bản quyền” nghe thì có vẻ to tát chứ thực ra, trong cuộc chơi này, những đài như VTC hay AVG đều không “có cửa” khi mà hệ thống các đài có thuê bao chiếm 80% thị phần đều liên quan đến VTV. đó là VTVCab (truyền hình cáp VTV), VSTV (tức K+, cũng là VTV DTH trước đây), SCTV (liên doanh giữa VTV và Saigon Tourist). Thậm chí, đến HTVC dù về lý thuyết là không liên quan nhưng mối quan hệ giữa VTV và HTV đâu phải là không tồn tại.

Nếu chúng ta nhìn dưới góc độ Mẹ - Con của hệ thống VTV ấy thì sẽ dễ giải thích tại sao dù khá rất cao giá nhưng bản quyền truyền hình EPL vẫn có mặt tại Việt Nam. Với 1 đài riêng lẻ như K+ chẳng hạn, bỏ ra 40 triệu USD để mua là “hơn cả điên rồ” bởi vượt xa số vốn tự có. Nhưng nếu Canal Plus Overseas mua, rồi “san sẻ” cho K+ như 1 phần góp bổ sung vốn với VTV trong liên doanh, rồi chia sẻ tiếp cho các đài khác thì số tiền tự nhiên sẽ giảm đi. Nói cho dễ hiểu, với vài trăm ngàn thuê bao mà mua thì phi lý, nhưng nếu cộng cả hệ thống của VTV lại, với khoảng vài triệu thuê bao (chưa kể kênh quảng bá VTV6), với tổng doanh thu toàn hệ thống lên vài ngàn tỷ thì có thể tin rằng, số tiền 1 ngàn tỷ mua bản quyền chưa phải là con số quá khủng khiếp.

Nói cách khác, đài này mà cạnh tranh với đài kia thì chẳng có ai dại đột đến mức bỏ chừng ấy tiền để phát triển vài trăm ngàn thuê bao. Nhưng nếu đó là một hệ thống đài thì lại khác.

Tự đưa mình vào bẫy

Bản quyền truyền hình đơn thuần là câu chuyện kinh doanh. Nơi bán (các đại lý của EPL) hay nơi mua (nhà đài Việt Nam) trên thực tế đều đặt lên bàn đàm phán chuyện lợi – hại và để đi đến điểm chung, để EPL có mặt tại Việt Nam suốt 20 năm qua, hẳn nhiên mỗi bên đều có được cái lợi của mình, không thể nói các nhà đài Việt Nam “ném tiền qua cửa sổ” bởi chẳng ai biết, nếu không có BQTH EPL thì chắc gì đã không tốn tiền cho các thể loại bản quyền khác mà về bản chất khác gì EPL đâu.

Bản quyền ngoại hạng Anh: Chuyện con gà và quả trứng ảnh 2

Người hâm mộ bóng đá Anh vẫn còn rất ít so
với thị trường châu Á và Thái Bình Dương.

Vấn đề nằm ở chỗ, thị trường Việt Nam có nắm được sự chủ động trên bàn đàm phán hay chính chúng ta “tự đưa mình vào bẫy” như cái thuyết âm mưu “Cây gậy và củ cà rốt” của những nhà kinh doanh nước ngoài?

Chúng tôi tin rằng, các nhà đài Việt Nam đang ở thế bị động. Trên thực tế, 60% doanh thu của BQTH EPL là thuộc trong lãnh thổ Vương quốc Anh. 40% còn lại là trên toàn thế giới mà châu Á chiếm khoảng 40% lượng người xem. Theo bản quyền 3 mùa gần nhất, châu Á Thái Bình Dương chi khoảng 1,7 tỷ USD/năm, điều này có nghĩa là thị trường Việt Nam còn rất bé đối với những nhà kinh doanh nước ngoài.

Thị trường nhỏ thì có bất lợi nhưng cũng đi kèm ưu thế. Bất lợi là nếu không mua, những nhà kinh doanh BQTH EPL cũng chẳng quan tâm lắm, như vậy thì người hâm mộ dễ bị thiệt thòi. Còn ưu thế là nếu chúng ta biết cách đàm phán thì sẽ có một chi phí hợp lý khi mà đối tác nước ngoài ở trong tâm trạng “được chút nào, hay chút đó”.

Phân tích như vậy để thấy việc BQTH EPL có tăng lên theo từng thời kỳ có lẽ xuất phát từ chính các nhà đài Việt Nam đã không thực sự chủ động và kiên định trên bàn đàm phán. Nói cách khác, vì sự "thèm muốn" mà chúng ta “đưa mình vào bẫy”.

The thao SGGP

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Các bạn trẻ thích thú với môi trường học tập lý tưởng ở ĐH Trà Vinh

Đại học Trà Vinh công bố ngưỡng chất lượng đầu vào năm 2020

(ĐTTCO) - Chiều 19-9, Trường ĐH Trà Vinh cho biết, vừa công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (mức điểm sàn nhận hồ sơ xét tuyển) các ngành đại học và cao đẳng giáo dục mầm non hệ chính quy, theo phương thức xét tuyển điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2020. Năm nay, điểm nhận đăng ký xét tuyển của trường có mức từ 15-22 điểm. 

Công nghệ

Thư thái tại nhà cùng công nghệ

(ĐTTCO) - Sau một ngày dài làm việc không còn gì bằng việc tận hưởng sự thoải mái và thư giãn ngay tại nhà. Giờ đây những tiện ích công nghệ sẽ biến không gian nhà ở trở nên đơn giản hơn bao giờ hết.

Thú đam mê

Những set trà chiều độc hiếm live

(ĐTTCO) - Cách nay gần 400 năm, trà đã dần vượt qua rượu, cà phê về tính đại chúng để chiếm lĩnh trái tim người đàn ông phương Tây chinh phục biển cả nhờ ở tính đằm đẹ, nhẹ nhàng như người phụ nữ phương Đông. Trà ngon nhất thường hái vào vụ Xuân, và vị trà dường như càng ngon hơn khi được thưởng thức bằng những trà cụ quý hiếm và đẹp mắt.

Sức khỏe

Xét nghiệm NIPT di truyền dị tật trong thai kỳ

(ĐTTCO) – Mới đây, Viện Di truyền y học – Gene Solutions đã tổ chức buổi toạ đàm với chủ đề xét nghiệm di truyền trong thai kỳ: cập nhật thông tin và những xu hướng mới. 

Ẩm thực

Du lịch

Xây dựng du lịch An Giang thân thiện, hấp dẫn

(ĐTTCO)-Nhiều năm qua, du lịch An Giang thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, vui chơi, nghỉ dưỡng. Để tiếp tục phát huy tiềm năng và lợi thế, tỉnh An Giang vừa ban hành kế hoạch triển khai thực hiện chiến lược phát triển du lịch đến năm 2030.

Mua sắm

Túi cầm tay cho nam giới

(ĐTTCO) - Những chiếc túi cầm tay nhỏ gọn (hand-held) là vật dụng được ưa chuộng của nam giới, nhất là những ai không thích sự cồng kềnh. Nếu bạn đang tìm kiếm loại túi này, hãy tham khảo một số mẫu sau đây.