Virus Corona đã ở nhiều lục địa trước khi bùng phát ở Vũ Hán?

SCMP
(ĐTTCO) - Ngay khi Tổ chức Y tế Thế giới thông báo bắt đầu cuộc điều tra được chờ đợi rất nhiều về nguồn gốc của virus gây ra đại dịch Covid-19, các báo cáo khoa học khác đã xuất hiện để chỉ ra những mâu thuẫn theo các hướng khác nhau về nguồn gốc của mầm bệnh.

Ảnh: Markus Spiske

Ảnh: Markus Spiske

Rõ ràng, mâu thuẫn không phải là về nơi chính thức phát hiện và xác định virus trong một quần thể người; nơi đó là thành phố Vũ Hán ở miền trung Trung Quốc, vào tháng 12 năm ngoái. Câu hỏi không phải là liệu nó có “xuất hiện” ở Vũ Hán hay không, mà là liệu nó có “xuất xứ” ở Vũ Hán hay không?

Nhóm điều tra của WHO, đã có cuộc họp đầu tiên vào 30-10, có nhiệm vụ trả lời câu hỏi đó với 10 chuyên gia quốc tế từ Hoa Kỳ, Nhật Bản và các quốc gia khác, làm việc với các đối tác ở Trung Quốc.

Vật chủ của virus được nhiều người tin rằng là động vật mà mầm bệnh lây sang người. Việc tìm ra nguồn động vật có thể giúp khoa học hiểu được cách thức chúng xâm nhập vào người và ngăn chặn sự lặp lại.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm nguồn gốc của virus đã bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh “bị nhiễm độc”. Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đổ lỗi cho Trung Quốc về đại dịch, trong khi các quan chức Trung Quốc đáp trả bằng cách lặp lại một thuyết âm mưu mà quân đội Mỹ đã đưa nó đến Trung Quốc.

Các nhóm khoa học khác đang tìm kiếm nguồn gốc của Sars-CoV-2, loại virus gây ra Covid-19, đã bị lôi vào cuộc tranh cãi đó. Điều này phải hỏi Giáo sư Gabriella Sozzi.

Bà Sozzi dẫn đầu một nhóm các nhà nghiên cứu ở Ý cho biết họ đã tìm thấy bằng chứng về kháng thể đối với Sars-CoV-2 trong các mẫu máu từ một cuộc kiểm tra ung thư ở nước này và đã xuất bản một bài báo được đánh giá ngang hàng về kết quả vào tháng 11. Nó cho biết các kháng thể đã có trong các mẫu từ 9-2019, ba tháng trước khi vụ bùng phát ở Vũ Hán được báo cáo.

Một cuộc tranh luận gay gắt diễn ra sau đó, với một cựu quan chức từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc đồng chọn bài báo của Ý làm bằng chứng cho thấy Vũ Hán không phải là nguồn của virus, trong khi các nhà virus học ở những nơi khác công kích phương pháp luận của nó, gọi nó là sai sót.

Giờ đây, một bài báo từ các nhà nghiên cứu ở Trung Quốc đã xem xét vấn đề tương tự và đề xuất rằng Sars-CoV-2 đã tồn tại ở một số lục địa trước khi bùng phát ở Vũ Hán. Và họ có một lý thuyết mới: sự lây truyền đầu tiên của con người có thể đã diễn ra trên tiểu lục địa Ấn Độ.

Một phần của nghiên cứu này đã được bình duyệt và công bố trên tạp chí Molecular Phylogenetics and Evolution vào 24-11 bởi một nhóm do Tiến sĩ Shen Libing, thuộc Viện Khoa học Sinh học Thượng Hải dẫn đầu.

Một bài báo liên quan của nhóm của Tiến sĩ Shen: “Sự truyền qua mật mã sớm và sự tiến hóa của Sars-CoV-2 trong vật chủ người” - được đăng vào ngày 17 tháng 11 trên ssrn.com, cái gọi là nền tảng in sẵn của tạp chí y khoa The Lancet. Nó dựa trên nghiên cứu về các chủng virus được cung cấp bởi 17 quốc gia và khu vực, đồng thời truy tìm sự bùng phát sớm nhất ở Ấn Độ hoặc Bangladesh.

Bản in trước là việc xuất bản một bài báo trước khi nó được xem xét ngang hàng hoặc được kiểm tra bởi các nhà khoa học khác. Do đó, những phát hiện này không nên được hiểu là các kết luận đã được thiết lập.

Nhóm của ông Shen cho biết cách tiếp cận truyền thống để truy tìm nguồn gốc của các chủng virus corona - một quy trình được gọi là phân tích phát sinh loài - không hoạt động. Phương pháp này sử dụng một loại virus từ dơi được phát hiện cách đây vài năm ở Vân Nam, tây nam Trung Quốc, như một tham chiếu của tổ tiên để xác định các đột biến và lịch sử tiến hóa. Nhưng virus ở dơi không phải là tổ tiên của virus ở người, vì vậy không ai có thể lần ra dấu vết của đại dịch ngay từ đầu.

Thay vào đó, họ sử dụng một phương pháp mới chỉ đơn giản là đếm số lượng đột biến trong mỗi chủng virus. Các chủng có nhiều đột biến hơn đã tồn tại trong một thời gian dài hơn và những chủng có ít đột biến hơn gần với tổ tiên ban đầu của Sars-CoV-2.

Nghiên cứu của ông Shen cho biết nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng một số chủng có ít đột biến hơn so với chủng lần đầu tiên được thu thập ở Vũ Hán. Nó kết luận: “Vũ Hán không thể là nơi đầu tiên xảy ra sự lây truyền Sars-CoV-2 từ người sang người”.

Hơn nữa, nghiên cứu chỉ ra rằng chủng vi khuẩn ít đột biến nhất được tìm thấy ở 8 quốc gia từ 4 lục địa: Úc, Bangladesh, Hy Lạp, Mỹ, Nga, Ý, Ấn Độ và Cộng hòa Séc.

Nhưng virus không thể lây sang người từ tất cả những nơi này cùng một lúc. Khu vực bùng phát dịch bệnh đầu tiên nên có sự đa dạng di truyền lớn nhất, cho thấy nó đã tồn tại lâu hơn. Các nhà nghiên cứu nhận thấy không có khu vực nào khác có sự đa dạng về virus hơn Ấn Độ và Bangladesh.

“Cả thông tin địa lý của chủng ít đột biến nhất và sự đa dạng của chủng đều cho thấy rằng tiểu lục địa Ấn Độ có thể là nơi xảy ra sự lây truyền Sars-CoV-2 từ người sang người sớm nhất”.

Nhưng các nhà khoa học khác đặt câu hỏi về phát hiện này, nói rằng các nguyên tắc nghiên cứu và phần mềm được sử dụng không phải là tiêu chuẩn được mong đợi cho loại phân tích phát sinh loài này.

Marc Suchard, giáo sư tại khoa thống kê sinh học và di truyền qua người tại Đại học California, Los Angeles, cho biết: “Việc chọn trình tự virus có vẻ ít khác biệt nhất so với các trình tự khác trong một bộ sưu tập tùy ý không có khả năng mang lại nguyên bản.”

Giáo sư Suchard nói thêm rằng mặc dù phát sinh loài “có nhiều hứa hẹn trong việc giúp chúng ta hiểu được sự xuất hiện và lây lan của mầm bệnh virus, nhưng những gì chúng ta có thể học được đi kèm với sự không chắc chắn đáng kể”.

Theo ông Shen và các đồng nghiệp, thời tiết khắc nghiệt có thể đã gây ra đại dịch. Vào 5-2019, Ấn Độ có đợt nắng nóng dài thứ hai được ghi nhận. Hạn hán buộc động vật và con người đến cùng một nguồn nước uống. Họ nói rằng điều này có thể đã làm tăng khả năng virus lây sang người.

Ông Shen cho biết tỷ lệ lớn thanh niên ở Ấn Độ có thể làm giảm tần suất các ca bệnh nặng và khiến virus khó phát hiện hơn.

Mukesh Thakur, một nhà virus học của chính phủ Ấn Độ thuộc Cơ quan Khảo sát Động vật học Ấn Độ, không đồng ý với kết luận của nghiên cứu ở Thượng Hải.

“Có vẻ như sự hiểu sai về kết quả” - ông Thakur nói trong một email trả lời câu hỏi của South China Morning Post. Ông không nói rõ thêm.

Trong một cuộc phỏng vấn với SCMP, ông Shen nói rằng ông hoan nghênh việc xem xét kỹ lưỡng bài báo của nhóm mình và đây là điểm của cuộc tranh luận học thuật mở, để giúp thiết lập các kết luận khoa học. Ông nói: “Chỉ khi làm như vậy thì nó mới có thể được bác bỏ hoặc chấp nhận một cách chính đáng.”

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hồ sơ

Chiến tranh vùng Vịnh châm ngòi cho cuộc cách mạng quân sự của Bắc Kinh như thế nào?

(ĐTTCO) - Ngày 18-1 đánh dấu kỷ niệm 30 năm Chiến dịch Bão táp sa mạc, khi liên quân do Mỹ dẫn đầu xâm lược Iraq. Chiến tranh vùng Vịnh đã gây ra 30 năm hỗn loạn và bất ổn tại quốc gia Trung Đông hùng mạnh một thời nhưng cũng là một lời thức tỉnh đối với các nhà lãnh đạo quân sự của Trung Quốc.

Nhân vật

CEO Stephen Elop “Điệp viên” giới công nghệ

(ĐTTCO) - Cựu CEO Nokia Stephen Elop được giới truyền thông gọi là “tướng quân” vì phong cách lãnh đạo cứng rắn, đề cao kỷ luật cùng mái tóc húi cua đúng chuẩn quân đội. Nhưng ông được giới công nghệ nhớ đến với vai trò “điệp viên công nghệ”, biến mình thành “con ngựa thành Troy”, đảm nhiệm CEO của Nokia và đưa công ty đến thương vụ sáp nhập đình đám với Microsoft.