Tiền đá cổ của người Micronesia xưa được xem là phiên bản Bitcoin 1.0?

Nguồn: Financial Times

(ĐTTCO) – "Sổ cái" truyền miệng của những người dân trên đảo Yap hiệu quả đến mức nó có thể được coi là “một công cụ tương tự cổ điển mẫu mực cho blockchain”, theo tạp chí tài chính Anh Financial Times (FT).

Tiền đá cổ của người Micronesia xưa được xem là phiên bản Bitcoin 1.0?

Scott Fitzpatrick, một nhà khảo cổ học tại Đại học Oregon, và Giáo sư Stephen của trường kinh doanh Oregon McKeon đã nghiên cứu một hệ thống tiền bằng đá cổ xưa từng tồn tại trên đảo Yap của người Micronesia, nơi các cộng đồng địa phương coi những đĩa đá vôi lớn như một phương tiện trao đổi.

Những chiếc đĩa đá như vậy được gọi là Rai. Chúng “được coi là cực kỳ có giá trị”, các nhà nghiên cứu viết trong một bài báo năm 2019 trên Tạp chí Nhân học Kinh tế.

Nhưng những viên đá to lớn đến nỗi “với kích thước, trọng lượng và độ mỏng manh tương đối, chúng thường không thể di chuyển được sau khi được đặt ở một vị trí cụ thể. Và nếu một Rai được tặng hoặc trao đổi, thì (các) chủ nhân mới của chiếc đĩa đá có thể không nhất thiết là sống gần nó".

Điều đó có thể làm cho chúng nghe có vẻ như một loại tiền khá vô dụng. Nhưng cộng đồng địa phương duy trì một "sổ cái" bằng miệng rất hiệu quả trong việc theo dõi ai sở hữu khối đá vôi bất động. Fitzpatrick và McKeon kết luận rằng Rai giống như một bản ghi giá trị, "với một chất lượng mẫu mực cho blockchain" (công nghệ đàng sau đồng tiền ảo đình đám Bitcoin).

Song song giữa hai điều này là có giới hạn. Đá vôi không thể được chia nhỏ dễ dàng như bitcoin. Và, vì sổ cái blockchain dựa trên mã máy tính dường như bất biến, chúng có vẻ bền hơn bộ nhớ chung của người dân đảo. Vòng kết nối những người tham gia vào các giao dịch bitcoin và blockchain rõ ràng là lớn hơn ở cấp số nhân so với Rai - và có biệt danh là boot.

Nhưng có những điểm tương đồng giữa 2 loại tiền. Đầu tiên, giá trị Rai - giống như bitcoin - chỉ vì người ta thấy rằng chúng thực sự khan hiếm; cũng giống như hiện nay cần đòi hỏi rất nhiều nỗ lực để “đào” bitcoin (thuật ngữ kỹ thuật để tạo ra các đồng tiền mới), việc mua Rai cũng rất khó khăn. Các đĩa đá vôi được khai thác từ Palau, cách Yap 400km, sau đó được mang đi khắp các vùng biển.

Điểm giống thứ hai là Rai chỉ hoạt động như tiền vì có sự tin tưởng của cộng đồng. Không giống như trong hệ thống tiền tệ hiện đại thông thường, "niềm tin" làm nền tảng cho Rai không hoạt động theo chiều dọc, thứ bậc - tức là do niềm tin vào một nhà lãnh đạo hoặc một tổ chức; thay vào đó, nó được "phân phối" theo chiều ngang. Mọi người trong đám đông cần tin tưởng rằng những người khác sẽ tôn trọng sổ cái bằng miệng.

Bitcoin cũng dựa trên sự tin tưởng phân tán của đám đông. Vì mặc dù mã máy tính có vẻ không cá nhân hóa, không bị con người can thiệp thất thường, nhưng hệ thống chỉ hoạt động nếu mọi người tin tưởng vào tính tôn nghiêm của mã máy tính đó. Nếu điều đó bị phá vỡ - chẳng hạn như do một cuộc tấn công mạng hoặc sự thay đổi trong các tiêu chuẩn - Bitcoin sẽ thậm chí còn ít giá trị hơn Rai hiện nay.

Không có dấu hiệu nào cho thấy niềm tin vào blockchain đang bị phá vỡ. Thật vậy, ghi chú gần đây từ Citi khẳng định điều ngược lại. Điểm mấu chốt ở đây là: bất kỳ ai đặt cược vào tiền tệ không chỉ thể hiện niềm tin vào các thuật toán, mà còn trong một mô hình tin cậy cụ thể (ví dụ: mã máy tính đó có nghĩa gì đó).

Điều đó không làm cho Bitcoin không hợp lệ hoặc blockchain vô dụng; xét cho cùng, các loại tiền tệ chính mà cuộc sống của chúng ta phụ thuộc vào đó cũng dựa vào các chuẩn mực xã hội mỏng manh. Do đó, một cách để định khung cuộc cạnh tranh giữa Bitcoin và tiền giấy là một trận chiến của các chuẩn mực - và phân phối sự tin cậy phân cấp.

Như câu chuyện của Rai cho thấy, khi nói đến nền kinh tế của con người, không có gì là hoàn toàn mới. Trên thực tế, một tin đồn định kỳ gây xôn xao khắp thế giới tiền điện tử rằng đây là nơi những người khai sinh bí ẩn của Bitcoin lấy cảm hứng (đó là lý do tại sao một số blog bitcoin có tiêu đề bao gồm từ “Yap”).

Có lẽ chuyến đi tiếp theo của Musk sẽ là đến Micronesia, nơi những vòng tròn đá giờ vô dụng đó giờ vẫn nằm rải rác khắp nơi như một dấu hiệu cho thấy điều gì sẽ xảy ra khi các tiêu chuẩn và khuôn mẫu lòng tin thay đổi.

Vinh Trang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lạm phát toàn cầu sẵn sàng… tăng

Lạm phát toàn cầu sẵn sàng… tăng

(ĐTTCO)-Từ khi khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 xảy ra, các nền kinh tế lớn như Mỹ và EU triển khai và duy trì chính sách nới nỏng tiền tệ (Quantitative Easing) và duy trì lãi suất thấp (hiện tượng Zero Lower Bound) trong suốt một thời gian dài, khiến hầu như không ai để ý đến chỉ số này nữa. 

Hồ sơ

Nguy cơ khủng hoảng tịch thu nhà ở Mỹ

(ĐTTCO) - Đại dịch đã làm lộ diện các lỗ hổng hiện có trong mạng lưới an sinh của Mỹ. Trong đó nhà ở sẽ trở nên phức tạp hơn nữa nếu nạn dịch kéo dài làm hàng triệu người mất nhà ngay sau khi mất việc làm. Bởi kể từ năm 2000, hầu hết những người mua nhà đều trả bằng thu nhập thực tế.

Nhân vật

Tony Xu - Kỳ lân ngành giao đồ ăn nhanh

(ĐTTCO) - Sau 8 năm thành lập, ứng dụng giao đồ ăn nhanh DoorDash tại Mỹ bất ngờ tăng lợi nhuận mạnh trong năm 2020. Số lượng đơn hàng tăng vọt bởi nhu cầu cao của khách hàng trong đại dịch. Đến cuối tháng 12-2020, DoorDash chính thức niêm yết trên sàn chứng khoán New York và tiếp tục phát triển cho đến thời điểm hiện tại. Thành quả này là sự ghi nhận nỗ lực của một trong những nhà sáng lập DoorDash, CEO Tony Xu.