Hóa đơn nợ Covid-19 khổng lồ đã định hình lại nền kinh tế toàn cầu như thế nào?

SCMP
(ĐTTCO) - Các chính phủ sẽ hỗ trợ các nền kinh tế trong nhiều năm tới sau đại dịch Covid-19, làm tăng thâm hụt tài khóa lên mức cao kỷ lục mà không “trở lại bình thường trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội”.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Đó là kết luận của một báo cáo mới của Economist Intelligence Unit (EIU), cho biết đại dịch đã “định hình lại bối cảnh kinh tế toàn cầu cho tốt”, với tăng trưởng thấp, nợ công cao và dân số giảm ở các nước giàu đang trở thành tiêu chuẩn.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế hôm 20-5 cho biết các ước tính tạm thời cho thấy tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của 37 quốc gia  đã giảm xuống 0,3% trong quý I-2021, giảm từ 1% trong quý trước do mới phong toả và hạn chế.

Báo cáo có tiêu đề: “Làm thế nào đại dịch đã thay đổi nền kinh tế toàn cầu”.

Nhà phân tích Waqas Adenwala của EIU Asia cho biết: “Lãi suất cực thấp cho phép chu kỳ này tiếp tục hầu như vô thời hạn, tạo thêm động lực cho chính sách tiền tệ nới lỏng để hỗ trợ cái gọi là các công ty xác sống (zombie), vốn sẽ không tồn tại nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ”.

“Các công ty xác sống mắc nợ nhiều như vậy sẽ kéo năng suất tổng hợp giảm xuống do thị trường bị bóp méo, ảnh hưởng không đầu tư và dồn ép; không có chính sách sửa chữa dễ dàng cho vấn đề này.”

Báo cáo của EIU công bố hôm 19-5 cho biết các chính phủ có thể rơi vào thế khó vì việc rút các dây cứu sinh được cung cấp cho các công ty kém hiệu quả có thể dẫn đến sự sụp đổ vốn là “vấn đề chính trị”.

Nhà kinh tế trưởng Neil Shearing của Capital Economics cho biết việc chấm dứt hỗ trợ khẩn cấp cho các công ty hoạt động kém hiệu quả sẽ rất khó khăn.

Ông Shearing cho biết trong một ghi chú gần đây: “Điều này không có nghĩa là bản thân chính sách đó là sai. Đối với mỗi công ty sắp vỡ nợ, một số công ty khả thi có khả năng đã được cứu. Nhưng điều đó có nghĩa là chúng tôi có thể thấy sự gia tăng các khoản mặc định của công ty khi hỗ trợ được thu hẹp lại.”

Mặc dù các chính sách này có nghĩa là người nộp thuế phải trả nhiều nợ hơn, nhưng đó là hành động đúng đắn của các chính phủ.

Ông nói: “Ngày càng có nhiều lo ngại ở một số góc của thị trường về quy mô và phạm vi của các gói hỗ trợ của chính phủ và ngân hàng trung ương.”

“Nhưng cách tiếp cận kinh tế học tiền Keynes này cho thấy thực tế là nếu không có chính sách hỗ trợ khổng lồ thì quy mô của suy thoái kinh tế sẽ còn lớn hơn. Đối mặt với viễn cảnh nhu cầu sụp đổ lớn, phản ứng của các chính phủ và ngân hàng trung ương là đúng đắn.”

Nhưng câu hỏi đặt ra tiếp theo là làm thế nào để trả nợ công, EIU cho biết.

Báo cáo cho biết: “Để bổ sung ngân quỹ của họ, các chính phủ có thể sẽ áp dụng thuế thu nhập vốn hoặc thuế tài sản, điều này cũng có thể giải quyết vấn đề bất bình đẳng ngày càng tăng”.

Các chính phủ cũng có thể chọn đánh thuế các ngành gây ô nhiễm để tài trợ cho thâm hụt của họ, một động thái sẽ phổ biến về mặt chính trị, theo báo cáo.

Đồng thời, các nhà lãnh đạo toàn cầu sẽ phải đối mặt với những thách thức mới như những thay đổi đối với thị trường lao động. Các chính phủ có thể buộc phải tăng cường phúc lợi xã hội và đảm bảo việc làm cho những người lao động có nguy cơ bị “thay thế” bởi máy móc trong một số ngành nhất định do sự gia tăng tự động hóa và số hóa trong đại dịch.

Báo cáo của EIU nói: “Các công việc chủ yếu liên quan đến các công việc thường ngày có thể được tiêu chuẩn hóa - những công việc ở trình độ kỹ năng từ thấp đến trung bình trong lĩnh vực sản xuất, khách sạn và phục vụ ăn uống và bán lẻ - đặc biệt có nguy cơ bị robot và trí tuệ nhân tạo lấp đầy.”

Ông Adenwala cho biết quy mô hỗ trợ của chính phủ có thể dẫn đến khả năng phá sản, với một số quốc gia thuộc thị trường mới nổi đã vỡ nợ. Các nước phát triển nên chuẩn bị tốt hơn nhờ sự chuẩn bị sẵn sàng và lãi suất thấp, điều này cho phép họ trả nợ một cách thoải mái.

Tuy nhiên, có rủi ro là các ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất để hạn chế lạm phát tăng đột biến do chính phủ kích thích tài khóa, do đó làm phức tạp thêm việc trả nợ, ông Adenwala nói thêm.

Tại Trung Quốc, giá các mặt hàng và nguyên liệu công nghiệp quan trọng như quặng sắt, thép, niken và đồng đã tăng phi mã do chính phủ Trung Quốc chi tiêu để hỗ trợ phục hồi đại dịch.

Hôm 21-5, Fitch Ratings cho biết trong một phân tích mới rằng các khoản nợ chính phủ sẽ tiếp tục tăng lên để đạt tổng số 95 nghìn tỷ USD trên toàn cầu vào năm tới.

Cho đến nay, sự gia tăng nợ không khiến hầu hết các chính phủ lo ngại, ngoại trừ một số quốc gia có thu nhập thấp, do lợi thế về chi phí của lãi suất thấp. Nhưng lịch sử đã cho thấy một mức độ tăng trưởng kinh tế sẽ cần thiết để giảm bớt các khoản nợ cuối cùng.

Về việc các chính phủ sẽ tiếp tục giữ cho các nền kinh tế phát triển trong bao lâu, ông Adenwala cho biết các hình thức “hỗ trợ của chính phủ sẽ vẫn là một đặc điểm trong nhiều năm tới” và khi nào chúng dừng lại sẽ phụ thuộc vào kết quả của đại dịch.

Ông nói: “Bất kỳ sự thắt chặt nào quá sớm sẽ gây ra thiệt hại kinh tế nhiều hơn, vì một số quốc gia tiếp tục hứng chịu đại dịch.”

“Rất nhiều phụ thuộc vào thời điểm mỗi nền kinh tế có thể trở lại mức trước đại dịch. Nhưng ngay cả các quốc gia có phản ứng đại dịch tương đối nghiêm trọng cũng có ý định giữ chính sách tài khóa phù hợp.”

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hồ sơ

Nhân vật