Giảm lãi suất: Thực & ảo

Lộ trình giảm trần lãi suất huy động của NHNN phù hợp với thực tiễn nền kinh tế hiện nay. Nhưng việc kéo giảm mặt bằng lãi suất cho vay để chia sẻ khó khăn cùng doanh nghiệp không dễ: Muốn vay phải có điều kiện, đã vay phải chịu lãi cao.

Ngược dòng lãi suất

Dù NHNN chưa chính thức ký quyết định hạ trần lãi suất huy động xuống 13%/năm như đã tuyên bố, nhưng nhiều NHTM lớn cũng đã giảm nhẹ lãi suất huy động xuống 13-13,75%/năm ở hầu hết kỳ hạn. Theo đó, lãi suất tiền gửi thực nhận của một số NHTM nhỏ cũng giảm theo, nhưng so với trần lãi suất hiện tại vẫn vượt trần khá cao.

NH D. ở TPHCM vẫn huy động lãi suất kỳ hạn 3 và 6 tháng với số tiền gửi trên 500 triệu đồng là 18%/năm (trên sổ ghi 14%/năm nhưng có ám hiệu riêng 4%). Hay tại NH H. khi khách hàng đến đáo hạn sổ tiết kiệm lãi suất 17%/năm với số tiền 500 triệu đồng, nhân viên ở đây cho biết lãi suất đã hạ 0,5% còn 16,5%/năm, nhưng đối với số tiền gửi trên 1 tỷ đồng lãi suất vẫn 17%/năm (cách né cũng tương tự).

Theo ghi nhận của ĐTTC, các NHTM âm thầm tăng lãi suất vượt trần hầu hết là NH nhỏ, những NHTM có khả năng nằm trong nhóm 3, 4.

Giảm lãi suất: Thực & ảo ảnh 1

Khi xử lý được vấn đề thanh khoản mới kỳ vọng
giảm lãi suất cho các doanh nghiệp. Ảnh: LÃ ANH

Trưởng phòng nguồn vốn một NHTM có trụ sở ở đường Hai Bà Trưng, TPHCM, thừa nhận tình hình huy động vốn sau Tết Nguyên đán dù đã cải thiện hơn, nhưng vẫn là thách thức lớn. Bởi thời điểm này NHTM nào cũng tung ra ưu đãi để chiêu dụ khách hàng, sản phẩm khuyến mại giữa các NHTM đều giống nhau, nên điều quan tâm với khách hàng tiền gửi vẫn là NHTM nào có lãi suất cao nhất.

 Trong bối cảnh đó, NHTM nhỏ muốn cạnh tranh huy động vốn với NHTM lớn chỉ có thể sử dụng công cụ lãi suất. Đó là lý do vì sao vẫn còn tình trạng lách trần lãi suất.

Tại cuộc họp báo sau kỳ họp tháng 2 của Chính phủ, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình cho biết 9 NHTM có tình hình tài chính yếu kém đang được NHNN theo dõi chặt chẽ. 9 NHTM này chiếm chưa đến 10% toàn hệ thống, thị phần chỉ chiếm khoảng 6% nên không tác động và ảnh hưởng nhiều đến hệ thống NHTM cũng như thị trường tiền tệ.

Như vậy có nghĩa NHNN vẫn biết tình trạng lách trần lãi suất đang diễn ra. Theo một chuyên gia NH, về lý thuyết lãi suất liên NH giảm mạnh, mặt bằng chung lãi suất huy động cũng phải giảm.

Nhưng có thực tế là hiện nay trên thị trường liên NH chỉ các NHTM mạnh khỏe “chơi” với nhau, nhưng do họ thừa vốn nên nhu cầu vay liên NH không có. Trong khi đó, dù lãi suất liên NH giảm nhưng các NHTM yếu kém vẫn khát vốn. Không thể vay vốn trên liên NH do phải thế chấp và lãi suất cao nên các NHTM yếu kém buộc phải lách trần lãi suất trên thị trường tiền gửi.

Thực ra, cái gốc của vấn đề mất thanh khoản dẫn đến vượt trần lãi suất ở các NHTM yếu kém là ở những khoản nợ xấu vẫn chưa có hướng xử lý căn cơ. Thí dụ, NH B. có khoản tín dụng dài hạn 1.000 tỷ đồng ở doanh nghiệp bất động sản với lãi suất trên 20%/năm. Do thị trường bất động sản “đóng băng”, doanh nghiệp không có khả năng trả nợ gốc nhưng hàng tháng vẫn phải xoay vốn để trả lãi cho NH.

Để “ăn đong” thanh khoản, NH B. đã huy động lãi suất vượt trần 16-17%/năm vì đã có đầu ra lãi suất tín dụng của khoản nợ ấy.  Chính vì vậy nhiều doanh nghiệp tâm sự: “Giảm lãi suất chỉ để cứu những doanh nghiệp vay mới, còn đã là “con nợ” của NH cho dù lãi suất có xuống bao nhiêu vẫn phải trả theo mức cũ”.

Gỡ nút thắt lãi suất: Thanh khoản

Có thể thấy dù 9 NHTM yếu chiếm thị phần nhỏ trên thị trường tiền gửi, nhưng khi những NH này vẫn còn lách trần lãi suất ít nhiều cũng ảnh hưởng đến hệ thống. Bởi các NHTM khỏe mạnh đến lúc nào đó cũng âm thầm lách luật để giữ chân khách hàng của mình. Hệ quả lãi suất đầu ra khó giảm như kỳ vọng của Chính phủ và doanh nghiệp.

Phân tích của các chuyên gia đầu ngành NH đều cho rằng, giải quyết căn cơ bài toán giảm lãi suất là ở vấn đề thanh khoản, ở các khoản nợ xấu của các NHTM yếu kém. Nhưng hiện nay khó mong các NHTM tự xoay sở tìm vốn cho vay tiếp để giải quyết nợ xấu.

Ngay cả những NH tốt nhất cũng không mặn mà trong việc gia tăng lượng vốn cho vay dài hạn. Theo đó, cánh cửa cho vay đối với bất động sản vẫn đang khép rất chặt. Một khi bất động sản chưa được giải quyết về tín dụng cho vay, hy vọng lãi suất rẻ cho các doanh nghiệp sản xuất vẫn còn xa vời.

Đó cũng là lý do vì sao dù hàng loạt NH đã hạ lãi suất cho vay, nhưng trong thực tế chỉ có một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp được vay. Với một vài NH lớn, tỷ lệ cho vay lãi suất thấp có thể chiếm 15-20%, còn với nhiều NH nhỏ, gói tín dụng cho vay ưu đãi lại chỉ chiếm vài phần trăm trong tổng quy mô tín dụng. 

Theo một chuyên gia NH, nếu chưa xử lý được vấn đề thanh khoản của các NHTM yếu kém thì việc NHNN kéo giảm mạnh trần lãi suất huy động càng ép các NHTM vi phạm trần lãi suất để giành giựt vốn huy động lẫn nhau. Hiện nay, xử lý vấn đề lãi suất từ thanh khoản nằm trong tay NHNN theo đề án tái cơ cấu hệ thống NHTM mà Chính phủ vừa phê duyệt. Nhưng vấn đề là tiền ở đâu?

Thống đốc NHNN từng tuyên bố nếu các NHTM yếu kém không tự hợp nhất, sáp nhập, NHNN sẽ vào cuộc buộc phải thực hiện. Ngoài ra, việc các cổ đông mới muốn tham gia vào những NHTM yếu kém, NHNN cũng sẽ xem xét kỹ lưỡng. Nếu cổ đông mới không bổ sung thêm nguồn vốn thiếu hụt, không giúp tăng năng lực quản trị, cải thiện tính an toàn của các NH này, NHNN sẽ không chấp nhận việc mua bán, sáp nhập đó.

Thị trường tiền tệ vẫn đang kỳ vọng tới đây sẽ có những bước tiến mới trong công cuộc tái cơ cấu các NHTM yếu kém, giúp giải quyết nhanh bài toán thanh khoản và lãi suất NH. Nhưng trước mắt có thể thấy các NHTM khỏe mạnh vẫn khá phòng thủ trước các NHTM yếu kém, bởi hiện tại vẫn còn NHTM yếu kém chưa trả nợ dứt điểm các khoản nợ xấu trên thị trường NH, trong khi NHNN không có cơ chế đứng ra trả nợ thay trên liên NH.

THANH THIÊN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đồng nhân dân tệ kỹ thuật số đang bị cường điệu quá mức.

Đồng nhân dân tệ kỹ thuật số đang bị cường điệu quá mức

(ĐTTCO) - Đồng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, vì vậy, thu hút sự chú ý của dư luận thời gian gần đây. Đã có nhiều ca tụng về khả năng đồng nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc sẽ là tác nhân làm thay đổi cuộc chơi toàn cầu, và thay thế vai trò thống trị của USD. Liệu viễn cảnh này có xảy ra?

Ngân hàng

Vàng - ngoại tệ