Dòng tiền KBNN tác động lãi suất

(ĐTTCO) - Từ năm 2017 đến nay, giải ngân đầu tư công chậm đã khiến Kho bạc Nhà nước (KBNN) phải gửi tại các NHTM lượng tiền huy động được từ trái phiếu chính phủ (TPCP). Đáng chú ý, thời gian gần đây, việc gửi - rút tiền tại các NH của KBNN đang chi phối lớn đến diễn biến của lãi suất liên NH, gây những biến động lớn trên thị trường tài chính.

Tăng giảm thất thường
Trong quý II vừa qua, KBNN huy động thành công 35.600 tỷ đồng TPCP. Tính chung 6 tháng đầu năm, KBNN huy động 105.000 tỷ đồng TPCP, tương đương 70% kế hoạch. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công rất chậm. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, tăng trưởng vốn đầu tư khu vực nhà nước 6 tháng chỉ đạt 2,1%, thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Trong đó, vốn đầu tư từ nguồn TPCP giảm 14%, nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước (NSNN) chiếm tỷ trọng cao nhất cũng chỉ tăng 3,7%. Như vậy, một lượng vốn lớn ngân sách tiếp tục ứ đọng trong hệ thống NH. Điều này đã liên tục tác động đến sự trồi sụt của lãi suất liên NH trong thời gian gần đây.
Minh chứng vào đầu quý II, dư âm từ quý I khi NH phải đáp ứng yêu cầu gia tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc cùng với biến động nguồn tiền gửi của KBNN, đã khiến mức lãi suất liên NH lên cao. Từ tuần thứ 2 của tháng 4, lãi suất liên NH bắt đầu tăng mạnh, kỳ hạn qua đêm tăng 0,42%, từ 3,68%/năm lên 4,1%/năm. Kỳ hạn 1 và 2 tuần cũng tăng lần lượt từ 3,75% và 3,8% lên cùng 4,3%/năm. Song đến cuối tháng 4, lãi suất liên NH lại giảm sâu. 
Dòng tiền KBNN tác động lãi suất ảnh 1
Một báo cáo của Công ty Chứng khoán SSI nhận định, diễn biến lãi suất trên liên NH liên quan đến dòng tiền từ KBNN chuyển vào hệ thống NH. Cụ thể tuần cuối tháng 4, một lượng tiền tương đối lớn từ KBNN chuyển vào hệ thống NH. Khi đó, các NH đang tăng cường dự trữ VNĐ vì thanh khoản của tuần trước có dấu hiệu căng thẳng. Vì thế, các NH phải giải phóng nhanh VNĐ và đẩy lãi suất trên liên NH giảm mạnh. Sau khi giải phóng xong lượng tiền này, cùng với việc phát sinh các dòng tiền của KBNN, lãi suất trên liên NH nhanh chóng trở về mặt bằng cũ.
Như vậy diễn biến thị trường liên NH kể từ khi KBNN gửi tiền tại các NHTM, cho thấy chuyển động của dòng tiền này có tác động đáng kể đến sự tăng giảm của lãi suất liên NH. Đồng thời, biến động số dư trên tài khoản tiền gửi của KBNN đã có những tác động mạnh mẽ đến thanh khoản hệ thống NHTM. Đây là thách thức cho chính sách tiền tệ trong thời gian tới. 
Cần sự phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ
Việc KBNN mở tài khoản tại NH có nhiều tiện lợi. Chẳng hạn, khi KBNN cần chi tiêu hoặc chi đầu tư vào dự án, sẽ đặt lệnh để NH chuyển tiền cho nhà thầu, công trình đầu tư có vốn NSNN. Điều này cũng nâng cao hiệu quả quản lý NSNN minh bạch và công khai. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ khoản tiền nằm ở NH của KBNN trong 3 năm gần đây chủ yếu là tiền gửi lấy lãi. 
Theo báo cáo tài chính quý II-2019 của Vietcombank, tổng tiền gửi thanh toán của KBNN tại NH này ngày 30-6 là 73.503 tỷ đồng, giảm so với mức 87.095 tỷ đồng vào cuối năm 2018. Xét về cơ cấu tiền gửi, phần giảm nằm ở các khoản tiền gửi VNĐ không kỳ hạn và tiền gửi ngoại tệ không kỳ hạn. Trong khi đó, tiền gửi có kỳ hạn bằng VNĐ của KBNN tại Vietcombank tăng từ 56.000 tỷ đồng lên 67.000 tỷ đồng.
Đối với hệ thống NH, đầu tư công giải ngân chậm đẩy lượng tiền gửi lớn từ KBNN vào NH với lãi suất thấp, đã hỗ trợ lớn cho thanh khoản. Nhưng khi KBNN huy động dồi dào, không giải ngân được và gửi NH, gánh nặng sẽ đè lên vai ngân sách vì vốn chưa sử dụng nhưng lãi vẫn phải trả đầy đủ.
Đặc biệt, những diễn biến gần đây cho thấy đã xuất hiện những thách thức trong phối hợp giữa chính sách tài khóa với chính sách tiền tệ. Bắt đầu từ năm 2017, NHNN đã phải bám sát diễn biến của tiền gửi KBNN để hút tiền về, thông qua hoạt động phát hành tín phiếu, mua kỳ hạn giấy tờ có giá. Trong đó có những thời điểm NHNN phải phát hành tín phiếu dồn dập với kỳ hạn dài để giam vốn lại. 
Tính lũy kế từ đầu năm đến giữa tháng 7, NHNN đã hút ròng tổng cộng 105.506 tỷ đồng. Chi phí trả lãi suất để hút tiền về này cũng đáng kể. Hơn nữa, khi lượng tiền gửi của KBNN nằm tại các NH đã làm lãi suất liên NH duy trì ở mức thấp. Theo đó, chênh lệch lãi suất giữa VNĐ và USD thu hẹp là rủi ro tiềm ẩn đối với tỷ giá khi các NH có thể chuyển dịch vị thế sang nắm giữ USD. 
Trong khi đó ở chiều ngược lại, thời điểm KBNN rút tiền gửi tại các NH, NHNN buộc phải bơm ròng. Cụ thể khi nguồn cung tiền kém dồi dào vào cuối quý II đẩy lãi suất liên NH liên tục vượt mức 4%/năm, NHNN phải bơm ròng 47.000 tỷ đồng trên thị trường mở, 35.000 tỷ đồng qua kênh tín phiếu và 12.000 tỷ đồng qua kênh OMO. 
Trong diễn biến khác, mới đây Quốc hội đã phê duyệt Luật Đầu tư công (sửa đổi) nhằm giải quyết những điểm nghẽn trong quá trình thực thi, kỳ vọng thúc đẩy các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng trọng điểm. Dự kiến quý III này sẽ có 3/11 đoạn trong dự án cao tốc Bắc-Nam sẽ được khởi công, việc giải ngân vốn đầu tư công sẽ tích cực hơn.
Nếu điều này diễn ra, tiền gửi của KBNN sẽ rút bớt khỏi hệ thống NH, lúc đó NHNN sẽ phải chịu áp lực bơm vốn trên thị trường mở rất lớn để tăng khả năng thanh khoản của các NH. Đi kèm với hoạt động đó sẽ tiềm ẩn rủi ro lạm phát, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đang đứng trước nhiều nguy cơ đẩy chỉ số giá tăng cao. 
Hiện hệ thống NH đang trong tình trạng căng thẳng về vốn trước những yêu cầu mới về đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn của NHNN. Nhiều ý kiến đề xuất, để giải ngân vốn đầu tư công được hanh thông, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cần có sự phối hợp đồng bộ trong kế hoạch rút tiền ra để hệ thống NHTM có sự chuẩn bị, giảm thiểu rủi ro và tác động đến mặt bằng lãi suất nói chung.
Bởi khi KBNN đột ngột rút lượng tiền gửi lớn ra khỏi hệ thống NH, sẽ tác động tiêu cực tới thanh khoản thị trường tài chính, đẩy lãi suất các kỳ hạn ngắn tăng mạnh trên thị trường liên NH, từ đó tác động đến lãi suất huy động trên thị trường 1 vốn đang ở mức rất cao.

Đỗ Linh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

BacABank lên sàn vẫn khó tăng vốn

BacABank lên sàn vẫn khó tăng vốn

(ĐTTCO)-Mặc dù đã niêm yết cổ phiếu trên sàn và có quy mô vốn cỡ vừa, song với  đặc điểm không có cổ đông lớn và chưa có thương hiệu, nên cổ phiếu ngân hàng Bắc Á (BacABank) khó thu hút nhà đầu tư. 

Ngân hàng

Vàng - ngoại tệ

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019