Lãi suất trái phiếu tăng sau Thông tư 36?

Lợi suất trái phiếu chính phủ (TPCP) trong thời gian gần đây tăng lên nhưng tỷ lệ thành công của các đợt đấu giá lại thấp xuống so với trước đó. Một số lý giải cho rằng nguyên nhân do những quy định của Thông tư 36 của NHNN hạn chế NHTM mua TPCP khiến cầu trái phiếu giảm xuống. Do vậy, lợi suất được dự báo sẽ tăng mạnh khi kế hoạch phát hành TPCP sẽ tiếp tục tăng trong năm 2015.

Huy động trái phiếu tăng mạnh trong 2015

Lãi suất trái phiếu tăng sau Thông tư 36? ảnh 1 
Theo thông tin từ Bộ Tài chính, lượng TPCP phát hành năm 2014 đạt kỷ lục với 234.067 tỷ đồng, tăng 30% so với khối lượng huy động năm 2013. Điểm tích cực là kỳ hạn phát hành TPCP kéo dài so với các năm trước. Cụ thể, kỳ hạn phát hành bình quân TPCP là 4,95 năm, dài hơn 1,74 năm so với mức trung bình năm 2013 và kỳ hạn dài từ 5 năm trở lên chiếm 47%.

Cũng theo Bộ Tài chính, lượng trái phiếu đáo hạn năm 2014 là 72.000 tỷ đồng, còn năm 2015 sẽ là 127.000 tỷ đồng. Tại thời điểm cuối năm 2014, dư nợ toàn thị trường trái phiếu là 864.952 tỷ đồng, trong đó riêng dư nợ thị trường TPCP là 549.991 tỷ đồng, bằng 13,84% GDP năm 2014.

Trong tháng 12-2014, Sở GDCK Hà Nội (HNX) tổ chức 13 phiên đấu thầu, huy động được hơn 31.900 tỷ đồng TPCP. So với những tháng trước đó, khối lượng trái phiếu huy động trên thị trường sơ cấp tháng 12 tăng khá mạnh.

So với tháng 10, lãi suất kỳ hạn 3 năm tăng khoảng 1,6%/năm, 5 năm tăng khoảng 1,2%/năm, 10 năm giảm khoảng 0,05%/năm và 15 năm tăng 0,4%/năm. Thống kê trên sàn HNX cho thấy khối lượng trái phiếu trúng thầu trong tháng 12 chỉ đạt 56%, thấp hơn mức trung bình cả năm 65%.

Cuối năm 2014, Quốc hội đã thông qua kế hoạch tài chính 2015 với thâm hụt ngân sách dự kiến 5%, tương đương với khoảng 220.000 tỷ  đồng. Năm 2014, bội chi ngân sách khoảng 5,3% GDP và Chính phủ đã phải phát hành mới (không tính trái phiếu đã trả nợ đáo hạn) gần 170.000 tỷ đồng để bù đắp bội chi ngân sách này.

Như vậy, năm 2015 Chính phủ cũng sẽ phải phát hành một lượng trái phiếu khá lớn để bù đắp số tiền thâm hụt dự kiến. Bên cạnh đó, số trái phiếu đáo hạn lên tới gần 130.000 tỷ đồng trong năm 2015. Do đó ước tính số lượng TPCP phải phát hành để vay vốn trong năm 2015 sẽ lên tới hơn 300.000 tỷ đồng, tăng khá mạnh so với năm 2014.

Cách hiểu khác Thông tư 36

Nhóm công tác NH cũng đã đề nghị NHNN làm rõ nội dung tỷ lệ trong Khoản 6 Điều 17 trên. Cơ quan này đề nghị NHNN xem nguồn vốn của các TCTD là nguồn vốn dài hạn được sử dụng để đầu tư vào trái phiếu, nên được loại trừ khỏi phạm vi điều chỉnh của Khoản 6 Điều 17.

Theo Thông tư 36 do NHNN mới ban hành vào ngày 20-11-2014 và có hiệu lực vào ngày 1-2-2015, quy định tỷ lệ tối đa các tổ chức tín dụng (TCTD) được mua, đầu tư TPCP so với nguồn vốn ngắn hạn đối với NHTM Nhà nước là 15%, đối với các NHTMCP, NH 100% vốn nước ngoài là 35%, các TCTD phi NH 5% và các NH hợp tác xã 40%.

Theo đánh giá của các chuyên gia, quy định này sẽ hạn chế khả năng mua trái phiếu của các NH trong năm 2015, bởi trên thực tế một số NH đã vượt quá tỷ lệ quy định này. Mới đây, trong báo cáo Trái phiếu-tiền tệ của Công ty chứng khoán Bản Việt vào tháng 12-2014 đưa ra dự báo, lãi suất TPCP năm 2015 sẽ tăng vì quy định này, một số NH có tỷ lệ trái phiếu vượt quá 15% theo quy định Thông tư 36.

Tuy nhiên, một chuyên gia trong ngành tài chính lại lý giải khác, quy định của Thông tư 36 có nhiều cách hiểu do không rõ ràng. Cụ thể, Điều 17 của Thông tư 36 có tiêu đề “Tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn”.

Đúng ra, Khoản 6 của điều này phải quy định tỷ lệ vốn ngắn hạn dùng để mua, đầu tư TPCP nhưng nội dung trong Thông tư lại viết “TCTD, chi nhánh NH nước ngoài được mua, đầu tư TPCP, theo tỷ lệ tối đa so với nguồn vốn ngắn hạn”. Điều này dẫn đến cách hiểu là tỷ lệ tối đa TPCP mà một TCTD có thể mua, đầu tư so với nguồn vốn ngắn hạn mà NH đó đang có.

Cũng theo vị chuyên gia trên, khoản đầu tư vào TPCP có mức độ an toàn cao hơn cả việc cho vay và có thanh khoản cao chỉ sau tiền mặt, không hiểu lý do gì phải hạn chế việc NH mua nó. Một điểm phi lý khác là nếu theo cách hiểu hiện nay, một TCTD có càng nhiều vốn ngắn hạn càng mua được nhiều TPCP. Phải chăng quy định này nhằm khuyến khích những TCTD có nhiều nguồn vốn ngắn hạn mua TPCP? Điều này cũng phù hợp với việc Chính phủ đang tái cơ cấu kỳ hạn của TPCP bằng cách tăng huy động các kỳ hạn dài để tránh rủi ro.

Nếu theo cách hiểu tỷ lệ quy định đó là tỷ lệ vốn ngắn hạn dùng để mua, đầu tư TPCP thì Thông tư 36 không làm ảnh hưởng quá lớn đến lãi suất trái phiếu năm 2015 như một số nhận định. Tuy nhiên, vấn đề là không ít người lo ngại nguồn cung TPCP năm 2015 sẽ tăng mạnh, đồng thời các kỳ hạn dài cũng nhiều hơn. Do đó dù không chịu tác động nhiều của Thông tư 36 lãi suất TPCP năm 2015 vẫn sẽ tăng.

Xuân Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chia lại “miếng bánh” bancassurance

Chia lại “miếng bánh” bancassurance

(ĐTTCO) - Dù tăng trưởng thu nhập dịch vụ của các ngân hàng (NH) sụt giảm mạnh trong 6 tháng đầu năm 2020, nhưng về lâu dài đây vẫn là “mỏ vàng” của các nhà băng. Trong đó, mảng kinh doanh bảo hiểm qua NH (bancasurance) sẽ tiếp tục đà tăng trưởng tốt, và là động lực chính của thu nhập dịch vụ trong giai đoạn tới.

Vàng - ngoại tệ