“Cỗ máy 36” điều hòa dòng vốn?

Siết cho vay chứng khoán theo Thông tư 36 thực chất không ảnh hưởng nhiều đến lượng giá trị ký quỹ trên thị trường chứng khoán (TTCK), mà hoạt động cho vay đầu tư góp vốn, mua cổ phiếu không thông qua công ty chứng khoán (CTCK) mới thực sự chịu tác động mạnh. Bên cạnh đó, đích ngắm của Thông tư 36 sẽ khiến hàng loạt NH đứng trước áp lực thoái vốn khỏi tổ chức tín dụng (TCTD) khác và siết việc đầu tư trái phiếu chính phủ của các NHTM.

Tín dụng chứng khoán chưa vượt trần

Đúng là Thông tư 36 đã gián tiếp làm cho TTCK liên tục sụt giảm, nhưng nó chỉ có tác động ngắn hạn và không còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của nhà đầu tư (NĐT). Cũng dễ hiểu, bởi NĐT lo ngại dòng tiền sẽ bị rút khỏi thị trường, vì đa phần CTCK hoạt động trên thị trường đều là công ty con, công ty liên kết của các NH. Như NH Đầu tư Phát triển Việt Nam (BIDV) sở hữu 81,12% CTCK BSI, NH Công Thương Việt Nam (VietinBank) sở hữu 76% CTCK VietinBank, NH Ngoại thương (Vietcombank) sở hữu 100% CTCK Vietcombank, NH Quân đội (MB) sở hữu 79,52% CTCK MB…

Theo đó, quy định trần tín dụng cho lĩnh vực chứng khoán sẽ bị giảm từ 20% xuống còn 5% trên vốn điều lệ của NHTM, TCTD, đồng thời quy định các NHTM không được cấp tín dụng, ủy thác cho công ty con, công ty liên kết để công ty con, công ty liên kết đầu tư kinh doanh cổ phiếu, cho vay đầu tư kinh doanh cổ phiếu.

Với những yêu cầu khắt khe về sở hữu cổ phần tại TCTD khác, đặc biệt các NH không được phép bổ nhiệm nhân sự của mình vào hội đồng quản trị tại các TCTD mà mình có cổ phần - một tình trạng phổ biến của các NH Việt Nam. Điều này cho thấy NHNN đang tỏ rõ quyết tâm trong chiến dịch tái cơ cấu hệ thống NH.

Hiện hầu hết các NH đều hỗ trợ nguồn tín dụng chứng khoán không chỉ cho riêng CTCK là thành viên mà cả những CTCK khác. Lấy đơn cử mới đây MB xác nhận tín dụng hiện nay cho các CTCK với mục đích đầu tư vào chứng khoán lên đến gần 1.000 tỷ đồng, vượt mức trần 600 tỷ đồng (tính trên 5%/vốn điều lệ của MB).

Nhà băng này còn cho biết con số này không chỉ bao gồm tín dụng cho riêng CTCK MBS mà cho các công ty con của MB. Dĩ nhiên, những trường hợp cụ thể như MB vẫn đang tồn tại trên thị trường và theo quy định mới buộc phải giảm tỷ lệ xuống 5%.

Tuy nhiên, nếu xét một cách tổng thể cho thấy tỷ lệ cho vay chứng khoán hiện tại vẫn chưa vượt mức trần 5%/tổng vốn điều lệ của hệ thống NH. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết số tiền cho vay ký quỹ trên TTCK toàn hệ thống NH chỉ mới ở mức 17.000 tỷ đồng, thấp hơn mức trần khoảng 21.800 tỷ đồng.

Hơn nữa, trên báo cáo tài chính của các CTCK cho thấy phần lớn số vốn sử dụng cho vay ký quỹ là nguồn vốn tự có của CTCK và nguồn vốn khác. Do đó, những lo ngại về việc có lượng tiền rút ra khỏi TTCK do không vay được từ NH là không có cơ sở.

Tuy nhiên, tỷ lệ này không phải phân bố đều ở các NH, có những NH vượt trần 5% khá lớn hoặc những NH có nợ xấu trên 3% sẽ buộc phải rút lại nguồn cho vay này. Do đó, áp lực thoái vốn chủ yếu từ các ông chủ nhà băng dùng đòn bẩy tài chính thông qua cầm cổ phiếu rồi vay tiền để mua cổ phiếu NH hoặc doanh nghiệp khác nhằm tăng thế lực tài chính của mình.

Áp lực thoái vốn lớn dần

Để được cho vay chứng khoán, các NHTM phải giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3%. Như vậy Thông tư 36 đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình xử lý nợ xấu của các NH. Theo quy định này các NH chỉ có cách chọn giải quyết nợ xấu về ngưỡng cho phép hoặc phải dừng cấp tín dụng chứng khoán.

Nhưng một điều chắc chắn là các NH có nợ xấu cao đang có một khoản giá trị không nhỏ cho vay chứng khoán. Do đó nếu NH nào chọn phương án dừng cuộc chơi nhiều dự báo thị trường sẽ có các giao dịch thỏa thuận lớn diễn ra từ những NĐT đang dùng vốn vay NH.

“Cỗ máy 36” điều hòa dòng vốn? ảnh 1

Ảnh minh họa: LONG THANH

Áp lực thoái vốn cũng diễn ra ở khu vực NH, vì theo quy định NH chỉ được phép sở hữu cổ phiếu của tối đa của 2 TCTD với tỷ lệ dưới 5% vốn cổ phần có quyền biểu quyết. Theo đó, sắp tới đây Vietcombank sẽ phải thoái vốn 4 TCTD mà nhà băng này đang sở hữu cổ phần và là cổ đông lớn: Eximbank tỷ lệ 8,19%; NHTMCP Sài Gòn Công thương (SaigonBank) tỷ lệ 4,3%; MB tỷ lệ 9,59%, NH Phương Đông (OCB) tỷ lệ 5,06%.

Không chỉ Vietcombank, NH Hàng hải Maritimebank đang sở hữu 9,9% vốn tại MB cũng nằm trong diện phải điều chỉnh về dưới 5%, Eximbank đang sở hữu 9,58% cổ phần tại Sacombank.

Nợ xấu và sở hữu chéo đang là căn bệnh lớn nhất của hệ thống NH, trong đó sở hữu chéo đang tồn tại 6 nhóm khác nhau. Nhóm 1 là sở hữu của các NH trong nước và nước ngoài tại các NH liên doanh; nhóm 2 là cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM trong nước; nhóm 3 là cổ đông tại các NH là các công ty quản lý quỹ; nhóm 4 là sở hữu của các NHTM Nhà nước tại các NHTMCP; nhóm 5 là sở hữu lẫn nhau giữa các NHTMCP; nhóm 6 là sở hữu NH cổ phần bởi các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và tư nhân.

NHNN đã từng kỳ vọng biện pháp sáp nhập, hợp nhất giữa các TCTD vừa giúp giải quyết được các NH yếu kém, vừa xử lý triệt để vấn đề sở hữu chéo. Song thực tế cho thấy, việc thoái vốn giữa các TCTD trong bối cảnh NH đang gặp khó khăn hiện nay không phải là điều dễ dàng thực hiện. Quá trình có thể sẽ phải kéo dài hơn và áp lực là điều khó tránh khỏi trên thị trường tài chính.

Giới hạn đầu tư trái phiếu chính phủ

Tính đến cuối quý III-2014, Vietcombank có tổng cộng 42.443 tỷ đồng đầu tư vào trái phiếu chính phủ, VietinBank là 76.336 tỷ đồng, MB có khoảng 53.000 tỷ đồng mua trái phiếu chính phủ phát hành và bảo lãnh và tại hầu hết các NHTM khác cũng đều cho thấy đang có vài chục ngàn tỷ đồng đầu tư vào trái phiếu chính phủ.

Trước đây, không có quy định về tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ của các NH. Tuy nhiên, với Thông tư 36, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ so với vốn huy động ngắn hạn chịu mức trần 15% (đối với NH quốc doanh), 35% (đối với NHTM). Đến nay các NH đã vượt giới hạn này như VietcomBank là 18%, VietinBank 19% và MB 42%...

Tình trạng này xuất phát từ chỗ NH đang gặp khó khăn trong việc tăng trưởng tín dụng vào doanh nghiệp, nên việc mua trái phiếu chính phủ là cách tạm thời để NH giải tỏa đầu ra. Như vậy, với lượng lớn trái phiếu được đáo hạn trong thời gian qua cũng sẽ khó quay trở lại thị trường này, mà phải tìm đường khác để bơm vốn.

Chuyên gia của một CTCK nhận định, trước áp lực của Thông tư 36, các NHTM sẽ phải tích cực xử lý nợ xấu nếu muốn duy trì đầy đủ các nghiệp vụ. Đồng thời đảm bảo nỗ lực đưa lãi suất về mức thấp để đưa dòng vốn vào sản xuất kinh doanh thay vì đầu cơ lòng vòng trên TTCK.

Xuân Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ông Đinh Văn Thành – Chủ tịch HĐQT SCB trao bảng tượng trưng trao 20 căn nhà tình nghĩa tại Long An.

SCB xây 20 nhà cho gia đình chính sách khó khăn tại Long An

(ĐTTCO) -  Phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, đồng thời hưởng ứng phát động của UBND tỉnh Long An, Ngân hàng Sài Gòn (SCB) đã tài trợ 1,2 tỷ đồng để xây dựng 20 nhà ở cho gia đình chính sách khó khăn tại tỉnh Long An.

Vàng - ngoại tệ