Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước - Cơ hội tái cơ cấu đầu tư

Một trong những nhiệm vụ được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt trong Nghị quyết 11 là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước cần rà soát, cắt giảm, sắp xếp lại các dự án đầu tư. Con số cắt giảm đầu tư trong năm nay của các doanh nghiệp nhà nước lớn có thể lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng, đương nhiên sẽ kéo theo giảm tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp. Tuy nhiên điều này rất cần thiết, là cơ hội để doanh nghiệp tái cơ cấu hoạt động theo hướng hiệu quả hơn.

Mạnh tay giảm đầu tư

Theo một lãnh đạo Bộ Kế hoạch - Đầu tư, đến nay vẫn chưa có số liệu tổng hợp về cắt giảm đầu tư của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước theo tinh thần của Nghị quyết 11. Tuy nhiên, qua công bố ở một số doanh nghiệp nhà nước lớn cho thấy con số này có thể đến hàng chục ngàn tỷ đồng. “Con số này có thể vượt mức cắt giảm 37.000 tỷ đồng năm 2008” - vị lãnh đạo trên cho biết.

Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước - Cơ hội tái cơ cấu đầu tư ảnh 1

Đến nay PVN đã đình hoãn, giãn tiến độ 64 dự án với tổng giá trị 6.600 tỷ đồng.
(Trong ảnh: Giàn khoan mỏ Bạch Hổ. Ảnh: LÊ QUANG NHỰT).

Mức cắt giảm lớn nhất được công bố tính đến nay là ở Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Ông Dương Quang Thành, Phó Tổng giám đốc EVN, cho biết thực hiện Nghị quyết 11 của Chính phủ, tập đoàn đã lên kế hoạch đình hoãn, giãn tiến độ gần 300 công trình, hạng mục với tổng số vốn 12.572 tỷ đồng.

Trong 300 công trình và hạng mục công trình được đình hoãn, có 35 dự án thuộc nhóm A, 64 dự án nhóm B, 200 công trình và hạng mục công trình thuộc nhóm C. Bên cạnh đó, EVN cũng thực hiện thoái vốn ở các công ty cổ phần với tổng số tiền 414 tỷ đồng; giảm cấp vốn cho đầu tư xây dựng hơn 11.500 tỷ đồng.

Tuy cắt giảm đầu tư nhưng phải bảo đảm điện năng cho nền kinh tế, cũng là một nhiệm vụ quan trọng EVN phải đảm trách. Với mức dự báo nhu cầu điện tăng 17-18% trong năm 2011, EVN sẽ tăng cường huy động nguồn nhiệt điện, khí điện, đẩy nhanh tiến độ đưa các công trình vận hành năm 2011 vào hoạt động với tổng công suất tăng thêm 2.600MW cho hệ thống, đồng thời tiếp tục chỉ đạo điện lực các tỉnh tăng cường tiết kiệm và giảm tổn thất điện năng.

Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) sẽ tạm gác một số dự án đầu tư; giữ tổng mức đầu tư trong năm nay khoảng 6.750 tỷ đồng, giảm 35% so với kế hoạch. Đồng thời, chúng tôi sẽ tập trung tháo gỡ mọi khó khăn để thúc đẩy sản xuất kinh doanh; kiểm soát chặt chẽ chi phí sản xuất, đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả; tập trung vào những dự án trọng điểm để giải quyết việc làm cho người lao động, đảm bảo tỷ trọng xuất khẩu.

Ông Lê Tiến Trường,
Phó Tổng giám đốc Vinatex

Doanh nghiệp đầu tàu khác là Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN), cũng có con số cắt giảm đầu tư khá lớn. TS. Phùng Đình Thực, Tổng giám đốc PVN, cho biết đến thời điểm này đã thực hiện rà soát, đình hoãn, giãn tiến độ 64 dự án với tổng trị giá 6.600 tỷ đồng, giảm khoảng 5% so với kế hoạch đầu tư năm 2011; trong đó 19 dự án bị đình hoãn và 45 dự án giãn tiến độ.

Đó là các dự án chưa cấp thiết hoặc chưa thu xếp được vốn đầu tư do lãi suất vay vốn tăng cao so với dự kiến. Tuy nhiên, ông Thực khẳng định PVN không đình hoãn, giãn tiến độ các dự án thuộc ngành nghề sản xuất kinh doanh chính là thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí; các dự án điện thuộc Tổng sơ đồ điện 6 bởi đây là các dự án trọng điểm đã được Chính phủ phê duyệt để đảm bảo bổ sung nguồn điện cho hệ thống.

Một doanh nghiệp lớn khác trong ngành công thương là Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cũng tạm dừng một số dự án đầu tư mới, dừng nâng cấp trụ sở để ưu tiên vốn cho các dự án phục vụ sản xuất. Phó Tổng giám đốc Petrolimex Vương Thái Dũng cho biết trong bối cảnh khó khăn hiện nay, mục tiêu ưu tiên hàng đầu của Petrolimex là đảm bảo cung cấp đủ nguồn xăng dầu theo hạn ngạch được cấp (trên 8 triệu tấn m3 sản phẩm) cho nền kinh tế.

Thời gian tới Petrolimex sẽ chỉ tập trung vào các dự án xây dựng hệ thống phân phối, kho tàng, trong đó đặc biệt đẩy mạnh tiến độ đầu tư các dự án trọng điểm phục vụ kinh doanh. 

Đối mặt nguy cơ mất vốn

Tình trạng các tập đoàn, tổng công ty kinh doanh không hiệu quả, thua lỗ lớn từ lâu đã gây bức xúc dư luận. Thực tế đòi hỏi cần có cuộc “đại phẫu” khu vực này để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Thế nhưng chỉ trong vòng một năm qua, lại có thêm nhiều doanh nghiệp lớn bị phát hiện thua lỗ nặng. Mới đây, nhân việc kiến nghị tăng giá điện, EVN tiếp tục kêu đang chịu lỗ nặng và lấy lý do giá điện bán ra vẫn thấp hơn nhiều so với giá thị trường.

Thực ra không phải đến năm nay EVN mới kêu bị thua lỗ, trước đó tổng kết năm 2010, EVN đã chính thức công khai tuyên bố lỗ hơn 8.000 tỷ đồng. Điều này khiến dư luận hết sức quan tâm bởi lẽ hiện nay EVN đang là nhà độc quyền cung cấp điện tại thị trường trong nước, không hề có đối thủ cạnh tranh, việc thua lỗ trong kinh doanh khó có thể chấp nhận.

Đầu tháng 4-2011, PVN thông báo, EVN đang nợ PVN khoảng 5.000 tỷ đồng. Số nợ đọng này chủ yếu do EVN mua điện từ Tổng công ty Điện lực dầu khí (thuộc PVN) và vẫn chưa thanh toán hết. Mới đây, Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cũng “loan báo” về việc EVN đang nợ tiền mua điện, than. Tính đến ngày 31-3, EVN còn nợ TKV hơn 1.600 tỷ đồng.

Như vậy, hiện nay EVN không chỉ lỗ nặng mà còn mang nợ chồng chất. Rồi việc Tập đoàn FPT quyết định rút lại kế hoạch đầu tư vào EVN với mục tiêu ban đầu mua lại 60% cổ phần của EVN Telecom (tuy nhiên Chính phủ chỉ duyệt cho phép EVN Telecom bán 49% cổ phần), đã một lần nữa đẩy EVN lâm vào bế tắc.

Bởi trước đó, tập đoàn này rất hy vọng với số vốn đầu tư của FPT, EVN sẽ vực dậy lĩnh vực viễn thông vốn đang lỗ nặng. Trong khi đó, tổng kết quý I-2011, Petrolimex cho biết tính đến ngày 31-3 lỗ đến 2.650 tỷ đồng từ việc bán xăng dầu?!

Ngoài những doanh nghiệp nhà nước lớn kể trên, rất nhiều doanh nghiệp hoặc công ty con của các doanh nghiệp nhà nước khác cũng đang rơi vào tình trạng thua lỗ nặng. Theo số liệu của Kiểm toán Nhà nước công bố cuối năm 2010, kết quả kiểm toán 183 trong số 242 doanh nghiệp hạch toán độc lập thuộc 20 tổng công ty nhà nước, cho thấy chỉ 88% (161/183) doanh nghiệp có lãi.

Tổng lợi nhuận trước thuế của 20 tổng công ty nhà nước này đạt hơn 16.600 tỷ đồng. Các tổng công ty bị thua lỗ khá lớn có thể kể: Tổng công ty Cơ khí Xây dựng, lỗ 39 tỷ đồng; Tổng công ty Công trình giao thông 6, lỗ 149 tỷ đồng; Tổng công ty Cà phê tuy báo cáo lãi 199 tỷ đồng nhưng lỗ 525 tỷ đồng.

Thời điểm này Kiểm toán Nhà nước cũng phát hiện nhiều tổng công ty tồn tại các khoản nợ lớn khó đòi như Tổng Công ty Lương thực Miền Nam có khoản nợ khó đòi 56 tỷ đồng; Tổng công ty Xây dựng Hà Nội: 51,2 tỷ đồng, Công ty Thương mại và Xuất khẩu Viettel (thuộc Tập đoàn Viettel): 79 tỷ đồng…

Biến khó khăn thành cơ hội

Với việc thắt chặt đầu tư, không cho chuyển nguồn vốn từ năm trước sang năm sau và không cho ứng trước năm sau vào năm trước, đòi hỏi các nhà đầu tư, chủ đầu tư phải sắp xếp, cơ cấu lại dự án. Đây cũng là cơ hội để các tập đoàn, tổng công ty nhà nước tái cơ cấu đầu tư, những dự án không hiệu quả, dàn trải dứt khoát phải cắt giảm. Và đây cũng là một chủ trương của Chính phủ trong tái cơ cấu kinh tế.

Ông Cao Viết Sinh,
Thứ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư

Hai ngành xây dựng và giao thông chiếm lượng đầu tư lớn nhất, nhưng lượng vốn cắt giảm không nhiều, bởi lâu nay doanh nghiệp ở hai ngành này luôn trong tình trạng thiếu vốn. Ở ngành giao thông, Bộ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải Hồ Nghĩa Dũng cho biết lượng vốn cắt giảm chủ yếu là ở các dự án sử dụng trái phiếu chính phủ. Cụ thể, sẽ giảm 50% vốn của các dự án trái phiếu chính phủ cho ngành giao thông từ 20.000-25.000 tỷ đồng xuống còn 11.000 tỷ đồng.

Số vốn này sẽ được ưu tiên cho các dự án có thể hoàn thành trong năm 2011 để phát huy ngay tác dụng về kinh tế - xã hội. Riêng các dự án đang ở khâu chuẩn bị đầu tư, quyết định đầu tư và khởi công mới sẽ ngưng hoàn toàn. Trong khi đó, hầu như chưa có doanh nghiệp nào trong ngành xây dựng công bố con số cắt giảm đầu tư.

Ông Nguyễn Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Phát triển nhà - Đô thị Việt Nam (HUD), cho biết tập đoàn này vẫn đang trong quá trình rà soát các dự án trong kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2011, xác định các dự án hiệu quả thấp, không có tính khả thi, khó thu xếp được nguồn vốn để tạm dừng, hoãn hoặc giãn tiến độ.

Tuy nhiên, theo ông Hiệp, một nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình rà soát, cắt giảm các dự án đầu tư trong kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2011 của HUD là phải đảm bảo tốc độ tăng trưởng khoảng 18% và không điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Trao đổi với ĐTTC, lãnh đạo nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước, cho biết trong bối cảnh kinh tế đang khó khăn, việc cắt giảm vốn đầu tư nhưng không để ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp là bài toán vô cùng khó khăn. Chính vì thế, một số ý kiến lo ngại các con số về cắt giảm đầu tư mà các doanh nghiệp này đưa ra chưa hẳn đã là thực chất. Vấn đề quan trọng là bản thân các tập đoàn, tổng công ty nhà nước cần nhìn nhận việc cắt giảm đầu tư chính là cơ hội để tái cơ cấu hoạt động của mình theo hướng hiệu quả hơn.

Đây chính là nền tảng để các doanh nghiệp này, cũng như toàn bộ nền kinh tế có thể phát triển theo hướng bền vững trong giai đoạn tới. Nếu cắt giảm đầu tư công chỉ làm qua quýt, đối phó sẽ khó kéo giảm được lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Và tình trạng bất cập cũ vẫn tái diễn: các doanh nghiệp dù có tăng trưởng cao nhưng hiệu quả vẫn thấp.

Nguyên Bộ trưởng Bộ kế hoạch - Đầu tư Trần Xuân Giá cho rằng bối cảnh khó khăn chung nền kinh tế hiện nay lại là cơ hội để các doanh nghiệp xử lý các bất cập trong quản lý sử dụng nguồn vốn công. “Hiện nay phần lớn dự án đầu tư bằng vốn trái phiếu chính phủ do địa phương, tập đoàn kinh tế hay tổng công ty nhà nước quyết định đầu tư theo các quy định về phân cấp quản lý đầu tư hiện hành.

Một khi người quyết định đầu tư bằng vốn vay không gắn trực tiếp với trách nhiệm trả nợ, việc phát sinh tình trạng đầu tư bằng bất cứ giá nào là điều tất yếu xảy ra. Việc này đương nhiên sẽ kéo theo hiệu quả đầu tư thấp” - ông Giá phân tích. Vì vậy, để biến khó khăn thành cơ hội, rất cần sự đồng thuận từ phía các doanh nghiệp nhà nước, lực lượng chủ yếu sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

----------

> Hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó

NGUYÊN QUÂN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lockheed Martin cung các phiên bản trực thăng Marine One.

Maryllin Hewson “Nữ thần chiến tranh” nước Mỹ

(ĐTTCO) - Ít ai biết rằng, Lockheed Martin, tập đoàn sản xuất vũ khí quốc phòng hàng đầu thế giới, nhà cung ứng các phương tiện chiến tranh cho Bộ Quốc phòng Mỹ được dẫn dắt và điều hành bởi một phụ nữ.