Tăng giám sát, kỷ luật

Theo Quyết định 929/2012/QĐ-TTg ngày 17-7-2012 phê duyệt Đề án tái cơ cấu các TĐ và DNNN, Quyết định 339/2013/QĐ-TTg ngày 19-2-2013 phê duyệt Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, có nhấn mạnh tái cơ cấu các TĐ và DNNN với 3 trọng tâm: Một là tuyên bố rõ chính sách sở hữu Nhà nước ở DN, thúc đẩy cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu các DNNN không cần nắm giữ 100%. Hai là chấm dứt thí điểm TĐ, thoái vốn ngoài ngành, tập trung vào ngành kinh doanh chính. Ba là áp dụng quản trị tiên tiến theo thông lệ quốc tế đối với các TĐ và DNNN.

3 trọng tâm

Tăng giám sát, kỷ luật ảnh 1
Đối với tuyên bố chính sách về sở hữu Nhà nước trong DN, Chính phủ đã công bố chính sách rõ ràng về sở hữu Nhà nước trong DN. Theo Đề án tái cấu trúc TĐ và DNNN, Chính phủ tuyên bố độc quyền nhà nước và giữ DNNN 100% vốn nhà nước trong nhóm 1, bao gồm các DN thực hiện nhiệm vụ an ninh quốc phòng, xuất bản, hạ tầng giao thông, xổ số, kết cấu hạ tầng đường sắt, các cảng hàng không, cảng biển quan trọng, in đúc tiền.

Đối với nhóm 2 gồm các DN là công cụ, lực lượng vật chất để Nhà nước can thiệp, điều tiết thị trường, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và các loại dự trữ quốc gia, Nhà nước sẽ thực hiện đa dạng sở hữu, nắm giữ trên 75% vốn điều lệ ở các TĐ quy mô lớn trong khai thác chế biến khoáng sản, hạ tầng mạng truyền thông, tín dụng, bảo hiểm, vệ sinh môi trường, đường sắt, hàng không.

Các lĩnh vực khác tùy theo từng ngành nghề, Nhà nước có thể sẽ nắm giữ từ 65-75% hoặc ít hơn từ 50-65% vốn điều lệ. Nhóm 3 gồm các DN có thể cổ phần hóa toàn bộ, đa dạng hóa sở hữu, bán cho khu vực tư nhân, hoặc giải thể tùy theo tình hình kinh doanh cụ thể của DN.

Đối với việc chấm dứt thí điểm TĐ, thoái vốn tập trung vào ngành kinh doanh chính, Chính phủ yêu cầu các TĐ và DNNN phải xây dựng chiến lược phát triển và đo lường kết quả thực hiện; xác định ngành nghề cốt lõi, các ngành hỗ trợ liên quan; tập trung vào ngành chính phải thoái vốn từ các ngành kinh doanh không liên quan, nhất là phải thoái vốn đầu tư một cách dàn trải trong giai đoạn 2006-2007 vào các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, chứng khoán, bất động sản, bảo hiểm.

Việc thoái vốn ngoài ngành phải hoàn thành trước năm 2015 bằng các giải pháp thích hợp như: Bán toàn bộ cổ phần, phần vốn góp của công ty mẹ cho các tổ chức cá nhân ngoài TĐ, TCT, không được bán hoặc chuyển giao trong nội bộ; chuyển giao toàn bộ số cổ phần, phần vốn góp sang TĐ, TCT nhà nước có chuyên ngành kinh doanh chính thuộc các lĩnh vực tương ứng nói trên; chuyển giao hoặc sáp nhập, hợp nhất toàn bộ DN do TĐ, TCT nắm giữ 100% vốn với các TĐ, TCT có cùng ngành nghề kinh doanh với DN được chuyển giao hoặc sáp nhập, hợp nhất nói trên.

Theo Báo cáo 110/2012/BC-CP ngày 17-5-2012 của Chính phủ trước Quốc hội về Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, để áp dụng quản trị hiện đại theo thông lệ quốc tế đối với DN do Nhà nước sở hữu 100% vốn và DN có cổ phần chi phối của Nhà nước cần áp dụng nhiều tiêu chuẩn.

Thứ nhất, tách chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý nhà nước và chức năng giám sát độc quyền trong kinh doanh của cơ quan hành chính nhà nước, đồng thời thiết lập cơ quan đầu mối chuyên trách thực hiện đầy đủ tất cả các quyền sở hữu nhà nước và chịu trách nhiệm giám sát.

Thứ hai, xây dựng các quy chế quản trị nội bộ TĐ theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Thứ ba, thay đổi cơ chế tuyển chọn và bổ nhiệm cán bộ quản lý chủ chốt của TĐ, TCT, bố trí lại cán bộ, quy hoạch, đào tạo đãi ngộ và bố trí hợp lý cán bộ quản lý.

Thứ tư, thực hiện công khai và minh bạch hóa thông tin đối với các TĐ, TCT Nhà nước. Tuy vậy, các tuyên bố trên chưa nêu rõ bước đi cụ thể để du nhập chuẩn mực quốc tế, trong khi tự thân các TĐ, DNNN thường không tự nguyện áp dụng các chuẩn mực khắt khe về quản trị và minh bạch. Do vậy cần có những sức ép đáng kể hơn để nhích dần thực tế quản trị thiếu minh bạch hiện nay ở Việt Nam, tiến dần tới chuẩn mực quản trị công ty của quốc tế.

3 kiến nghị

Xét về định hướng chính sách, 3 chủ trương tái cấu trúc đưa ra không hoàn toàn mới mà lặp lại các mục tiêu Việt Nam đã trì hoãn hoặc thực hiện không triệt để trong 3 thập niên qua. Chẳng hạn để cải cách khu vực DNNN cần phải tiếp cận từ góc độ sở hữu hoặc từ góc độ cạnh tranh.

Từ góc độ sở hữu, giải thể DN thua lỗ, giao bán, khoán kinh doanh, tập trung và thu hẹp cổ phần vào những công ty thiết yếu, tức “nắm lớn thả nhỏ” là kinh nghiệm quốc tế phổ biến có thể thực hiện. Song tỷ trọng của khu vực DNNN đến hết năm 2013 của Việt Nam vẫn còn quá lớn, cổ phần hóa được thực hiện mới chỉ là đa dạng sở hữu, không được thực hiện triệt để.

Từ góc độ cạnh tranh, tốt nhất là phân tán, xé lẻ mô hình xí nghiệp liên hiệp, chuyển đổi thành từng công ty độc lập để buộc phải cạnh tranh với nhau và cạnh tranh với khu vực tư nhân. Nhà nước nếu cần hỗ trợ thì tạo nguồn lực cho những công ty có năng lực cạnh tranh tốt.

Do vậy, năm 2014, có 3 kiến nghị đối với việc thoái vốn. Thứ nhất, xây dựng đồng thuận chính trị nhằm thu hẹp đáng kể sở hữu nhà nước trong các ngành Nhà nước tuyên bố không cần nắm vốn. Sau đó thống kê, phân loại số cổ phần vẫn đang nắm giữ, tiến tới xây dựng một chương trình tổng thể thoái vốn và thu hẹp DNNN với nội dung như đã cam kết.

Thứ hai, vốn nhà nước tại các TĐ, TCT và DNNN, kể cả phần vốn Nhà nước tại các công ty sau cổ phần hóa đều thuộc sở hữu toàn dân. Việc phê chuẩn và thực hiện chương trình tổng thể thoái vốn và thu hẹp DNNN cần có sự tham gia tích cực của toàn xã hội dưới sự quản lý trực tiếp, giám sát hiệu quả của Quốc hội và cơ quan dân cử địa phương. Các khoản tiền thu về từ thoái vốn đưa vào ngân sách nhà nước chứ không nên tiếp tục khép kín trong khuôn khổ Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và chuyển đổi DN.

Thứ ba, hướng tới áp đặt quản trị hiện đại đối với DNNN, thiết lập kỷ luật hạch toán, công bố công khai, minh bạch quản lý vốn và kinh doanh tại các TĐ và DNNN. Về lâu dài, cần tạo điều kiện để các giai tầng trong xã hội tham gia quản trị TĐ và DNNN với vai trò thành viên hội đồng quản trị (không tham gia điều hành).

Đối với các TĐ, DNNN mà Nhà nước giữ độc quyền không thể trao quyền rộng rãi cho DN tự định đoạt giá và điều kiện cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Ngược lại, tại những nơi chưa áp dụng được kỷ luật thị trường, Nhà nước phải áp đặt nghiêm khắc hơn kỷ luật hành chính, tăng giám sát và điều tiết chặt chẽ hoạt động của các DN giữ độc quyền này.

TRẦN HẢI

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Vietnam Airlines khuyến cáo hành khách đến sớm làm thủ tục trước 2 tiếng

Vietnam Airlines khuyến cáo hành khách đến sớm làm thủ tục trước 2 tiếng

(ĐTTCO) – Để đảm bảo kế hoạch và sự thuận lợi đi lại, Vietnam Airlines Group (gồm Vietnam Airlines, Pacific Airlines, Vasco) khuyến cáo hành khách đi tàu bay cần theo dõi chặt chẽ thông tin từ các hãng hãng không, chủ động đến sân bay trước giờ khởi hành dự kiến ít nhất 2 tiếng để hoàn thành thủ tục hàng không.