Sau hơn 1 tháng thực hiện Nghị quyết 11

Phát huy hiệu ứng tích cực

Nghị quyết 11 của Chính phủ ban hành ngày 24-2-2011 là một quyết sách đúng và kịp thời trước bối cảnh cấp bách của kinh tế-xã hội nước ta cũng như thế giới. Sau hơn 1 tháng triển khai, đến nay có thể thấy giải pháp đúng đắn cả về lý thuyết và thực tiễn, phát huy tác dụng tích cực đến thị trường tiền tệ, nhất là thị trường ngoại hối, vàng. Vấn đề hiện nay là cần tiếp tục có sự đồng thuận và chia sẻ thực hiện để quyết sách này đi vào cuộc sống.

Hạn chế tác nhân lạm phát

Nghị quyết 11 đã được sự hưởng ứng, đồng thuận một cách nhanh chóng của các cơ quan, ban ngành, kể cả các nhà đầu tư nước ngoài; các tổ chức tài chính quốc tế đánh giá rất cao tinh thần Nghị quyết 11. Ngay khi đưa ra 6 nhóm giải pháp, các bộ, ban ngành đã có chương trình hành động nên có tác động tức thời đến thị trường. Thị trường ngoại tệ và vàng đã cắt ngay “cơn sốt”. Ra quyết sách đúng mức đã đưa thị trường ngoại tệ, vàng vào khuôn khổ pháp luật. Giá USD đến nay đã ổn định, thị trường chợ đen và ngân hàng gần ngang nhau.

Một đơn vị tiền tệ hiện nay có 4 chức năng: thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện thanh toán và phương tiện cất trữ. Theo Nghị quyết 11, Chính phủ đã khẳng định đảm bảo quyền tích trữ vàng và ngoại tệ của người dân, quyền mua và bán vàng ở các đơn vị do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quản lý nhưng không được quyền dùng vàng, USD làm phương tiện thanh toán. Khi loại bỏ bớt phương tiện thanh toán là USD và vàng, thay vào bằng VNĐ, lúc đó chính sách tiền tệ sẽ phát huy tốt hơn. 

Đây là yếu tố rất quan trọng, bởi nếu chúng ta không ổn định tỷ giá trong bối cảnh chi phí nguyên vật liệu như xăng dầu thế giới tăng lên, nền kinh tế nước ta có nguy cơ bùng nổ lạm phát giống thời kỳ năm 2008 lạm phát lên đến 22% (có lúc đến 26%/năm do vừa kết hợp lạm phát thế giới cộng với tỷ giá gây lạm phát kép). Nghị quyết 11 không chỉ kiểm soát tốt tỷ giá mà còn ổn định được thị trường vàng.

Giá vàng trong nước và giá vàng thế giới liên thông với nhau (có thời điểm giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới) nên hạn chế được tình trạng đầu cơ buôn lậu vàng. Theo tôi việc ổn định tỷ giá vẫn là mục tiêu hàng đầu của Chính phủ. Tỷ giá ổn định tương đối sẽ hạn chế tác nhân gây lạm phát.

NHNN vừa quy định trần lãi suất huy động USD không quá 3%, như vậy người đang có USD sẽ cân nhắc nên tiếp tục giữ hay bán để gửi tiền đồng vì lãi suất rất cao. Khi người dân bán USD để chuyển sang gửi tiền đồng, lượng cung USD sẽ tăng lên làm cho giá USD càng hạ. Khi giá USD không còn sốt, người dân bán USD để lấy tiền đồng gửi tại ngân hàng càng nhiều hơn. Như vậy quyết sách của NHNN đã đi đúng hướng.

Đồng thời việc NHNN vừa nâng dự trữ bắt buộc từ 4 lên 6% đối với tiền gửi ngoại tệ cá nhân bằng USD đã giúp cho NHNN thu được lượng ngoại tệ gửi vào NHNN làm tăng dự trữ ngoại hối quốc gia, vì ngân hàng thương mại (NHTM) bắt buộc phải nộp dự trữ ngoại tệ vào NHNN vào cuối tháng. Điều này cũng làm tăng lãi suất cho vay của các NHTM đối với ngoại tệ. Như vậy, kết hợp với thông tư của NHNN trong việc hạn chế cho vay ngoại tệ cùng với lãi suất ngoại tệ tăng, sẽ giảm bớt nhu cầu vay ngoại tệ.

Khi giảm được nhu cầu vay ngoại tệ sẽ khuyến khích hoạt động vay và cho vay sang hoạt động mua và bán nhiều hơn. Thực tế, dư nợ của nền kinh tế quý I-2011 tăng khoảng 5%, trong đó khoảng 3,4% do dư nợ ngoại tệ tăng. Do đó để bảo đảm dư nợ tín dụng năm nay tăng dưới 20% theo Nghị quyết 11 phải siết tín dụng ngoại tệ để tín dụng tiền đồng đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh.

Những tín hiệu tích cực ban đầu

Mũi nhọn thứ 2 trong Nghị quyết 11 là chính sách tài khóa thắt chặt, cắt giảm đầu tư công và giảm bội chi ngân sách, phấn đấu năm nay giảm bội chi ngân sách dưới 5% GDP. Đó là quyết tâm lớn của Chính phủ với nhiều giải pháp, trong đó Chính phủ sẽ cùng với các ban ngành tiết kiệm chi thường xuyên 10%, góp phần tiết kiệm chi ngân sách khoảng 25.000-30.000 tỷ đồng.

Quý I-2011 nhập siêu nước ta khoảng 3 tỷ USD với tỷ lệ nhập siêu 15,7%, so với mục tiêu đặt ra dưới 16%, đã thành công. Điều đáng mừng là thu hút đầu nước ngoài trong quý I theo khuynh hướng gia tăng, tháng 3 gấp 3 lần so với tháng 1. Khách du lịch nước ngoài đến Việt Nam tăng rất cao, hơn 1,5 triệu lượt khách trong vòng 3 tháng qua. Rõ ràng thế giới vẫn nhìn Việt Nam là một trong những nước ổn định, thanh bình. Các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá Nghị quyết 11 của Chính phủ là đúng hướng, họ cảm thấy an tâm với những rủi ro về ngoại tệ, ngoại hối.

Việc cắt giảm đầu tư công với khoảng 40.000-50.000 tỷ đồng đang được các tập đoàn nhà nước hưởng ứng, qua việc mạnh dạn cắt giảm các dự án chưa cấp bách, chưa cần thiết hoặc hiệu quả không cao. Cụ thể Tập đoàn Điện lực vừa công bố cắt giảm khoảng 15.572 tỷ đồng, Tập đoàn Dầu khí quốc gia trên 6.000 tỷ đồng, 20 tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước khác đang tính toán để cắt giảm.

Các bộ, ban ngành, các địa phương phải mạnh tay chung sức với Chính phủ kiểm soát chặt chẽ đầu tư công, không hứa mà phải bằng hành động, phải giám sát và theo dõi quá trình triển khai Nghị quyết 11. Theo đó tập trung sức vào lĩnh vực chính, từ đó góp phần cắt giảm chi phí. Để hỗ trợ sản xuất kinh doanh, Chính phủ đã ban hành văn bản gia hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa để tháo gỡ khó khăn.

Điều này góp phần hỗ trợ sản xuất kinh doanh để doanh nghiệp có thể đồng thuận vượt qua khó khăn. Tuy nhiên, Chính phủ nên xem xét gia hạn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp lớn sử dụng nhiều lao động để các doanh nghiệp này có thể duy trì việc làm, duy trì sản xuất, bảo đảm công ăn việc làm cho công nhân. Đó cũng là mục tiêu của Nghị quyết 11 nhằm đảm bảo an sinh xã hội.

Tiếp tục tháo gỡ ách tắc

Tuy nhiên, vẫn có những tồn tại cần giải quyết trong thời gian tới: Thứ nhất, thị trường ngoại tệ và vàng vào xu hướng ổn định nhưng chưa bền vững. Do đó, phải tiếp tục thực hiện việc giám sát hoạt động thu đổi ngoại tệ, thị trường USD chợ đen… đưa vào khuôn khổ pháp luật. NHTM phải đáp ứng được nhu cầu ngoại tệ của các cá nhân có nhu cầu chính đáng đi nước ngoài học tập, trị bệnh… bằng cơ chế linh hoạt trong tỷ giá chính thức. 

Phát huy hiệu ứng tích cực ảnh 1

Việc cắt giảm đầu tư công với khoảng 40.000-50.000 tỷ đồng
đang được các tập đoàn nhà nước hưởng ứng. Ảnh: TUẤN ANH

Tỷ giá của nước ta có quy định trần, tỷ giá chuyển khoản hiện nay đã đụng trần. Do vậy nếu thu phí để NHTM có lãi khi bán USD sẽ vượt trần, tức đã vi phạm pháp luật. Ở các nước trên thế giới, tỷ giá bán USD tiền mặt luôn cao hơn tỷ giá bán chuyển khoản vì không có quy định trần.

Nhưng nếu không thu phí các NHTM không thể nào bán USD rộng rãi cho cá nhân. Đây cũng là bài toán khó cho NHNN, thu phí nhưng không vi phạm quy định trần của tỷ giá, vừa có thể linh hoạt trong việc đáp ứng nhu cầu ngoại tệ.

Thứ hai, thị trường huy động VNĐ có lãi suất rất cao, kéo theo đó lãi suất cho vay thuộc hàng cao nhất thế giới. Do vậy chính sách tiền tệ cần phải giảm liều lượng khi chính sách tài khóa tăng lên mới duy trì được sản xuất kinh doanh, công ăn việc làm. Muốn giải quyết bài toán lãi suất trước hết phải giải thích cho người gửi tiền cũng như người vay hiểu điểm cơ chế lãi suất dương, tức lãi suất phải cao hơn lạm phát.

Lãi suất đó các nước hiện nay thường ám chỉ lãi suất cho vay chứ không phải lãi suất tiền gửi. Vì nếu lãi suất cho vay thấp hơn lạm phát sẽ thúc các doanh nghiệp vay tiền nhiều, đầu cơ tích trữ hàng hóa gây lạm phát cao. Lãi suất tiền gửi là dựa vào core infation (lạm phát cơ bản). Điển hình tại Trung Quốc lạm phát 4,9%, nhưng lãi suất tiền gửi 3,25%, lãi suất cho vay từ 6,06% trở lên. Hoa Kỳ lạm phát 2,1% nhưng lãi suất tiền gửi dưới 0,8% , lãi suất cho vay từ 3% trở lên.

Ở Việt Nam lạm phát ở mức 13% lãi suất cho vay 14-15% là hợp lý, còn lãi suất huy động chỉ cần 12% là thỏa mãn. Theo xu hướng từ đây đến cuối năm lãi suất huy động nên giảm từ 14% xuống 13% và giảm xuống 12% là cần thiết. Từ đó giúp lãi suất cho vay có thể giảm từng bước xuống 18%, 16% và cuối năm còn 14-15% là vừa.

Theo tôi, Chính phủ và NHNN không thể né tránh dư nợ bất động sản hiện nay đang bị tồn đọng. Cả nước hiện nay dư nợ bất động sản khoảng 235.000 tỷ đồng đang bất động. Các doanh nghiệp hiện chỉ có thể cộng tiền lãi vào vốn làm tăng dư nợ. NHNN nên hình thành một quỹ để giải quyết thanh khoản bất động sản, NHTM nào cho vay bất động sản nhiều NHNN bơm thanh khoản cho NHTM ấy và NHTM phải chịu sự giám sát đặc biệt của NHNN.

Tất cả những bất ổn vĩ mô phải được giải quyết theo lộ trình, theo đúng kịch bản mới bền vững, nếu nóng vội cắt, thắt chặt mạnh thì lạm phát được kiềm chế nhưng sản xuất đình đốn. Nếu dùng gói kích cầu, lạm phát giảm trở lại nhưng vòng xoáy lạm phát sẽ cao hơn.

----------

> "Nắn" dòng USD sang VNĐ

PGS.TS TRẦN HOÀNG NGÂN, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất