Nâng cấp hạ tầng: Tăng cường huy động vốn xã hội hóa

Để tiếp tục nâng chất kết cấu hạ tầng giao thông, năm 2015, bên cạnh nguồn vốn ngân sách, ngành giao thông sẽ kêu gọi vốn xã hội hóa lên đến hàng trăm ngàn tỷ đồng đầu tư vào đường bộ, đường sắt Bắc - Nam, cảng hàng không quốc tế, cảng biển, đường thủy nội địa.

2 dự án quốc lộ về đích cuối năm

Trong danh mục hàng ngàn dự án đường bộ trên khắp cả nước, dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1 và 14 (đường Hồ Chí Minh qua Tây nguyên) được xem là 2 dự án trọng điểm có quy mô xây dựng, nguồn vốn đầu tư rất lớn, đi qua nhiều địa phương.

2 dự án giao thông huyết mạch quốc gia thực hiện trên chiều dài hơn 1.500km đi qua 22 tỉnh, thành phố, với khoảng 84.000 hộ dân sống ven đường bị ảnh hưởng, trong đó có gần 5.300 hộ dự kiến bố trí vào các khu tái định cư tập trung, di dời hàng ngàn km công trình điện, nước, cáp quang, viễn thông.

Về Quốc lộ 1, ngoài đoạn Hà Nội - Thanh Hóa đã cơ bản hoàn thành, đoạn Thanh Hóa - Cần Thơ được chia thành 41 dự án. Trong đó, 17 dự án được đầu tư theo hình thức BOT, dài 608km với tổng mức đầu tư 101.405 tỷ đồng (huy động BOT 43.720 tỷ đồng); 23 dự án sử dụng vốn trái phiếu chính phủ (TPCP), dài 780km, với 53.317 tỷ đồng; 1 dự án ODA (vay ADB, JICA), dài 49km có vốn 4.368 tỷ đồng.

Để giải quyết căn cơ bài toán vốn đầu tư cho hạ tầng giao thông, Bộ GTVT đã tăng cường thu hút vốn đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đảm bảo sự chặt chẽ, minh bạch để người dân biết và giám sát. Bộ GTVT sẽ phối hợp với các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách, thu hút nhiều nhà đầu tư. Trong quá trình thực hiện dự án, cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Ông Đinh La Thăng,
Bộ trưởng Bộ GTVT

Về Quốc lộ 14, giai đoạn 1 đã hoàn thành 110km từ Đắc Zôn đến Tân Cảnh (tỉnh Kon Tum); giai đoạn 2 từ Tân Cảnh đến Chơn Thành (tỉnh Bình Phước) có chiều dài 553km, trong đó có 10 dự án sử dụng vốn TPCP (giai đoạn 2012-2015) dài 133km với mức đầu tư 4.934 tỷ đồng, đến nay đã cơ bản hoàn thành.

Với 420km còn lại, Bộ Giao thông-Vận tải (GTVT) chia thành 11 dự án: 6 dự án sử dụng vốn TPCP giai đoạn 2014-2016 có tổng chiều dài 212km với 10.000 tỷ đồng; 5 dự án đang đầu tư bằng hình thức BOT, dài 207km với 5.890 tỷ đồng. Tín hiệu đáng mừng là tiến độ một số dự án BOT thành phần thuộc các dự án nâng cấp, mở rộng 2 quốc lộ trên đã hoàn thành vượt kế hoạch.

Đơn cử, dự án BOT đoạn Nam cầu Bến Thủy - tuyến tránh Hà Tĩnh - vượt tiến độ 7 tháng; 3 dự án khác đang phấn đấu hoàn thành vượt tiến độ 6-8 tháng. Nhiều dự án tiết kiệm chi phí (thực hiện tốt các khâu giải phóng mặt bằng, chi phí đầu tư, xây lắp) so với tổng mức đầu tư đã duyệt do tập trung, tích cực triển khai đúng tiến độ.

Là một trong những ngân hàng tài trợ vốn đắc lực cho dự án, tính đến nay, BIDV đã chấp thuận tài trợ cho 12 dự án BOT nâng cấp mở rộng 2 quốc lộ trên. Cụ thể, BIDV đã ký kết hợp đồng tín dụng cho 11 dự án với tổng số tiền cam kết cho vay khoảng 17.362 tỷ đồng.

Theo kế hoạch, BIDV đang giải ngân lũy kế cho các dự án BOT trên, đến nay ước đạt 10.104 tỷ đồng (đạt tỷ lệ 60% tổng số tiền cam kết); đến 30-6-2015, giải ngân lũy kế đạt 14.154 tỷ đồng (81% tổng giá trị cam kết); đến 31-12-2015, giải ngân lũy kế đạt 16.251 tỷ đồng (94% cam kết); còn lại 1.111 tỷ đồng sẽ giải ngân vào đầu quý I-2016.

Theo Bộ GTVT, việc triển khai thi công nâng cấp 2 quốc lộ đã đáp ứng tiến độ, đảm bảo hầu hết dự án hoàn thành trong năm 2015. Đặc biệt, việc chủ động nhiều nguồn vốn khác nhau, trong đó vốn BOT tham gia tới 43% (khoảng 50.00 tỷ đồng/117.295 tỷ đồng) là kết quả huy động nguồn vốn ngoài ngân sách cao nhất từ trước đến nay, có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện tính hiệu quả của các giải pháp thực hiện nhiệm vụ tái cơ cấu đầu tư công.

Hiện đại hóa hạ tầng cảng biển

Theo Quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch phát triển hệ thống cảng biến Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến 2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1037/QĐ-TTg ngày 24-6-2014, tổng nhu cầu vốn để phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến 2020 dự kiến 80.000-100.000 tỷ đồng (không bao gồm kinh phí đầu tư đối với bến, cầu cảng chuyên dùng).

Trong đó, kết cấu hạ tầng công cộng cảng biển khoảng 40.000-50.000 tỷ đồng. Quy hoạch bảo đảm mục tiêu thông qua lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và giao lưu hàng hóa giữa các vùng, miền trong nước bằng đường biển vào năm 2015 khoảng 400-410 triệu tấn/năm; 640-680 triệu tấn/năm vào năm 2020 và 1.040-1.160 triệu tấn/năm vào năm 2030.

Điểm nổi bật khiến việc hút nguồn vốn xã hội hóa đầu tư vào hạ tầng giao thông khó khăn là hành lang pháp lý của Việt Nam chưa theo kịp thông lệ quốc tế. Nhiều đơn vị, cơ quan quản lý nhà nước chưa phối hợp chặt chẽ với nhà đầu tư, địa phương trong quá trình thực hiện dự án. Chính sách phí chưa hoàn thiện, chưa có mức phí đường cao tốc, đường thủy nội địa, đường sắt, hàng hải, hàng không cũng như chưa có cơ chế hỗ trợ phần thiếu hụt tài chính dự án.

Ông Nguyễn Danh Huy,
Trưởng ban Quản lý đầu tư các dự án PPP (Bộ GTVT)

Các dự án ưu tiên đầu tư được xác định là đoạn luồng Lạch Huyện, kênh Hà Nam, sông Bạch Đằng thuộc luồng vào cảng Hải Phòng; luồng vào khu bến Cái Lân cảng Quảng Ninh; luồng Soài Rạp (TPHCM) cho tàu trọng tải đến 30.000 tấn; luồng Cái Mép - Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu); luồng vào các cảng trên sông Hậu qua kênh Quan Chánh Bố; luồng liên kết cảng TPHCM với khu cảng Cái Mép - Thị Vải thông qua sông Đồng Tranh.

Theo Bộ GTVT, cùng với việc rà soát các quy hoạch làm cơ sở kêu gọi vốn đầu tư từng bước phát triển hạ tầng cảng biển, thời gian qua Bộ đã tích cực triển khai đầu tư hiện đại các cảng cửa ngõ quốc tế như cảng Cái Mép - Thị Vải hoàn thành năm 2013; cảng Lạch Huyện dự kiến hoàn thành đưa vào khai thác trong năm 2017.

Tiếp tục triển khai dự án luồng cho tàu có trọng tải lớn vào cảng Cần Thơ (luồng sông Hậu) để bảo đảm khai thác đồng bộ luồng và cảng, bến, dự kiến hoàn thành vào năm 2015. Với cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GTVT đã yêu cầu Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) dừng đầu tư 2 bến khởi động, giao Cục Hàng hải Việt Nam thực hiện rà soát, cập nhật quy hoạch chi tiết cảng, xây dựng đề án kêu gọi đầu tư nước ngoài đối với cảng biển này.

Áp lực bài toán vốn, thu phí

Hiện nay Bộ GTVT đang quản lý 63 dự án BOT, BT với tổng mức đầu tư khoảng 152.000 tỷ đồng. Trong đó, 43 dự án BOT đang triển khai, nguồn vốn đã huy động từ các ngân hàng trong năm 2014 trên 74.000 tỷ đồng. Dự kiến trong năm 2015, ngành GTVT sẽ huy động từ các ngân hàng khoảng 63.000 tỷ đồng. Theo Ban Quản lý đầu tư các dự án đối tác công tư (PPP), trong giai đoạn 2016-2020, dự kiến huy động khoảng 235.000 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách đầu tư vào giao thông.

Không chỉ tập trung ở đường bộ, ngành giao thông cũng sẽ kêu gọi vốn xã hội hóa ở nhiều lĩnh vực như tuyến đường sắt Bắc-Nam, cảng hàng không quốc tế Long Thành, các dự án cảng biển, đường thủy nội địa; các tuyến cao tốc tại 2 vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và phía Nam nối với các cảng biển cửa ngõ.

Đến nay đã hoàn thành đưa vào khai thác khoảng 310km, đến năm 2015 dự kiến 10 đoạn tuyến với chiều dài 689km sẽ đưa vào khai thác, đáp ứng cơ bản nhu cầu vận chuyển trên các hành lang vận tải quan trọng của quốc gia. Bộ GTVT cũng đang chuẩn bị các thủ tục cần thiết để đầu tư xây dựng gần 20 dự án đường cao tốc với tổng chiều dài khoảng 1.335km, phấn đấu đến năm 2020 có khoảng 2.044km đường cao tốc.

Có thể thấy, nhu cầu vốn đầu tư cho các công trình giao thông trong năm 2015 và những năm tiếp theo rất lớn, trong khi việc kêu gọi vốn xã hội hóa cũng như tìm kiếm các gói tài trợ nước ngoài gặp không ít khó khăn. Chẳng hạn, các dự án BOT giao thông phần lớn phụ thuộc vào nguồn vốn vay tín dụng từ các ngân hàng thương mại với lãi suất khá cao.

Trung bình vòng đời dự án BOT khoảng 20 năm, trong khi việc sử dụng vốn vay thương mại dễ phát sinh rủi ro cho cả ngân hàng lẫn chủ đầu tư. Bà Nguyễn Thị Thúy Hạnh, Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước, cho rằng các dự án giao thông huy động vốn từ ngân hàng chủ yếu ngắn hạn, song nhu cầu vay vốn thực hiện các dự án này thường kéo dài 20-25 năm.

Năng lực tài chính của nhiều nhà đầu tư, nhà thầu còn yếu, không đủ vốn chủ sở hữu tham gia các dự án theo đúng cam kết, dẫn đến phải dừng thực hiện dự án. Dự án kéo dài, chậm tiến độ khiến vốn bị đội lên, ảnh hưởng đến hiệu quả công trình, khả năng trả nợ ngân hàng cũng như rất khó khăn trong việc tìm nguồn vốn bổ sung để tiếp tục thực hiện dự án.

Nâng cấp hạ tầng: Tăng cường huy động vốn xã hội hóa ảnh 1

Kết cấu hạ tầng giao thông hoàn chỉnh cũng làm cho người dân
lo lắng về phí cầu đường đang bủa vây.

Việc Nhà nước đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư các dự án giao thông đã mở ra nhiều triển vọng để hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia. Tuy nhiên, điều mà người dân lo lắng là phí cầu đường đang bủa vây ở các trạm thu phí BOT. Tính riêng Quốc lộ 1 dài trên 1.700km, có khoảng 1.000km được đầu tư theo hình thức BOT. Theo Thông tư 90 của Bộ Tài chính, cứ 70km được lập một trạm thu phí BOT.

Như vậy, toàn tuyến Quốc lộ 1 khi hoàn thành sẽ có khoảng 24 trạm. Các trạm này sẽ tồn tại 25 năm để thu phí hoàn vốn cho nhà đầu tư. 

Minh Tuấn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất