Mong manh ranh giới rủi ro NĐT – CTCK

Từ việc có toàn quyền quyết định chọn khách hàng trong giai đoạn 2006-2007, các công ty chứng khoán (CTCK) đã phải chuyển sang o bế NĐT (NĐT), thậm chí còn bị hạch sách trong giai đoạn 2008-2010.

Luẩn quẩn siết, nới

Nhưng dường như các CTCK vẫn chưa thể tìm ra giải pháp tối ưu trong cách ứng xử với khách hàng. Đầu năm 2007, SSI thông báo NĐT muốn mở tài khoản phải ký quỹ ít nhất 100 triệu đồng, đây là số tiền lớn vào thời điểm đó. Nhiều CTCK còn phân biệt đối xử với NĐT bằng cách cho lệnh của NĐT VIP đi trước (khi đó chưa có giao dịch không sàn). Tuy nhiên, sự đòi hỏi có phần quá trớn của các CTCK diễn ra không được lâu, vì cuối năm 2007 VN Index bắt đầu lao dốc không phanh và kéo dài đến đầu năm 2009.

Tháng 2-2009 VN Index bắt đầu phục hồi. Lúc này, đòn bẩy tài chính cùng việc thanh toán chậm T+3, T+4, thậm chí T+30… trở thành chìa khóa để CTCK kéo khách hàng về với mình. Bên cạnh đó, một số CTCK có ngân hàng mẹ đứng sau hỗ trợ đẩy mạnh thị phần đã liên tục đưa ra nhiều sản phẩm tài chính hỗ trợ NĐT.

Mong manh ranh giới rủi ro NĐT – CTCK ảnh 1

Thời hoàng kim của CTCK, nhà đầu tư đua nhau đăng ký mở tài khoản.

Sự nới lỏng của CTCK đã khiến quan hệ NĐT - CTCK thay đổi 180 độ. Từ tỷ lệ 7/3 (NĐT bỏ 7, CTCK cho vay 3) chuyển thành 3/7 rồi nâng lên 1/4, 1/5… đã được NĐT dùng làm đòn bẩy để mặc cả với CTCK, nếu không được đáp ứng sẽ bỏ sang nơi khác. Chỉ cần NĐT A có 5 tỷ đồng, sử dụng đòn bẩy với tỷ lệ 4:1 sẽ nâng số tiền được giao dịch thành 25 tỷ đồng.

Nếu trong 1 tháng NĐT này mua/bán 3 lần, giá trị giao dịch tương ứng là 150 tỷ đồng. 100 NĐT làm kiểu này, trong 1 tháng sẽ tạo ra giá trị giao dịch 15.000 tỷ đồng. Nhưng việc VN Index 2 lần đảo chiều và giảm mạnh vào cuối tháng 10-2009, đầu tháng 5-2010 dưới áp lực giải chấp, đã khiến nhiều CTCK vung tay quá trán trong các dịch vụ hỗ trợ NĐT phải chịu hậu quả nặng nề.

Hiện nay, khoản phí hỗ trợ vốn cho các dịch vụ ứng trước tiền bán chứng khoán, đòn bẩy tài chính, cầm cố chứng khoán… đã tăng lên 25-27%/năm, buộc CTCK siết lại các hoạt động này.

Những kẽ hở chết người

Thời gian gần đây, xuất hiện tin đồn về việc nhân viên một số CTCK đã phải bỏ trốn vì sử dụng tài khoản của NĐT giao dịch dẫn đến thua lỗ, nợ nần. Đây có thể coi là hệ quả của việc NĐT tham gia TTCK, kiếm tiền quá dễ, đã giao phó toàn quyền cho nhân viên môi giới sử dụng tài khoản của mình, dẫn đến sự việc trên.

Mới đây, NĐT Phạm Đức Chiến đã tố cáo CTCK Quốc Tế (VISE) tự ý giao dịch trên tài khoản của mình, gây ra thua lỗ. Trong khi đó, ông Phạm Linh, Tổng giám đốc của VISE, cho biết NĐT này đã tận dụng các sơ suất trong nghiệp vụ của VISE để đòi tiền nhằm gỡ gạc việc thua lỗ của mình. Vụ tranh chấp này có điểm chung với hàng loạt vụ tranh chấp trước đó, là lý lẽ NĐT và CTCK đưa ra đều không thuyết phục, dẫn đến bi kịch theo kiểu “tình ngay, lý gian”.

Một NĐT VIP chia sẻ, với kinh nghiệm và số vốn lớn của mình, anh thừa sức “gài” CTCK nếu muốn. Lý do khá đơn giản, chỉ cần thân quen với nhân viên môi giới là có thể gọi di động đặt lệnh bởi giao dịch này chưa chắc đã được ghi âm. NĐT bình thường có thể làm được việc này, huống chi NĐT VIP.

Nếu mua vào cổ phiếu, cuối giờ giá giảm sàn, NĐT có thể chối rằng mình không đặt lệnh. Hoặc trong tình huống khác, NĐT VIP mua chứng khoán thiếu tiền, nhưng vì thân quen, CTCK cho chậm thanh toán. Nếu sau đó NĐT chây lì trong việc trả tiền, CTCK cũng chịu, đến khi không đòi nợ được, buộc phải bán ra, có khi CTCK còn phải ôm lỗ.

Một thí dụ khá phổ biến tại các CTCK: NĐT A có 4 tỷ đồng, đầu phiên đặt lệnh mua cổ phiếu với giá trị 12 tỷ đồng và “bỏ nhỏ” với giám đốc môi giới rằng trong buổi chiều sẽ trả tiền mà không có hợp đồng ký kết về việc chậm thanh toán.

Đến cuối phiên, cổ phiếu giảm sàn, NĐT A không thanh toán đúng hẹn. Sang ngày hôm sau, do quen biết, CTCK nhắc NĐT A cố gắng thanh toán sớm, trong khi cổ phiếu tiếp tục giảm sàn. Kịch bản những ngày tới có thể xảy ra: CTCK sẽ phải bán số cổ phiếu trên tài khoản của NĐT A mà không cần “xin phép” để đảm bảo mình không bị thua lỗ. Nhưng do không có hợp đồng nên NĐT A có thể nói CTCK sử dụng tài khoản của mình trái phép.

Trở lại vụ tranh chấp tại CTCK VISE, có một điểm rất đáng chú ý là các giao dịch của ông Phạm Đức Chiến được thực hiện từ tháng 9-11, cũng là giai đoạn VN Index tạo đỉnh. Hàng loạt phiên giao dịch với giá trị 7.000-8.000 tỷ đồng liên tục xuất hiện và đỉnh điểm là phiên ngày 23-10 với tổng giá trị giao dịch trên cả 2 sàn lên đến 9.500 tỷ đồng.

Nhiều người nghĩ rằng đây là hệ quả của việc NĐT “ham hố” sử dụng đòn bẩy, còn CTCK lơ là nghiệp vụ nhằm gia tăng nguồn thu cũng như thị phần của mình. Ai là “nạn nhân” có lẽ phải chờ đến việc phân xử của luật pháp. Tuy nhiên, đây cũng là hồi chuông cảnh báo cho những CTCK vì quá nuông chiều khách hàng có thể bị dính đòn “hồi mã thương”.

ĐẠI DŨNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lockheed Martin cung các phiên bản trực thăng Marine One.

Maryllin Hewson “Nữ thần chiến tranh” nước Mỹ

(ĐTTCO) - Ít ai biết rằng, Lockheed Martin, tập đoàn sản xuất vũ khí quốc phòng hàng đầu thế giới, nhà cung ứng các phương tiện chiến tranh cho Bộ Quốc phòng Mỹ được dẫn dắt và điều hành bởi một phụ nữ.