Kỳ vọng đột phá thể chế

Cộng đồng doanh nghiệp (DN) Việt Nam ghi nhận những nỗ lực to lớn của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, tái cơ cấu nền kinh tế, kiềm chế lạm phát. Dù môi trường kinh doanh còn nhiều bất cập và năng suất, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế còn thấp, nhưng kinh tế vĩ mô đã dần ổn định và tăng trưởng kinh tế cũng đã có tín hiệu tích cực.

Nỗ lực của Chính phủ

 Kỳ vọng đột phá thể chế ảnh 1
Năm 2014 Chính phủ đã có nhiều hành động cụ thể trong việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho DN phát triển. Sự ra đời của Nghị quyết 19 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam, Chỉ thị 11 của Thủ tướng Chính phủ về giải quyết khó khăn, vướng mắc, kiến nghị của DN, cùng với một loạt chỉ đạo kịp thời của Thủ tướng với các bộ, ngành, địa phương về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, gỡ bỏ các nút thắt trong thực hiện thủ tục hành chính, điển hình về thuế, hải quan… đã tạo niềm tin cho cộng đồng DN.

Bên cạnh đó, những nỗ lực của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc hoàn thiện thể chế cũng được ghi nhận. Cụ thể, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành những đạo luật quan trọng đối với cộng đồng DN như: Luật DN, Luật Đầu tư… có nhiều điểm mới, thông thoáng hơn được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ những gánh nặng về thời gian và chi phí cho DN trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Công tác cải cách khu vực DNNN cũng được khởi động trở lại hy vọng tạo nên những tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế trong thời gian tới.

Trong năm 2014, cộng đồng DN cũng đang có những bước chuyển từ số lượng sang chất lượng. Số DN được thành lập mới trong 11 tháng đã giảm về số lượng và tăng về quy mô vốn so với cùng kỳ năm trước.

Trong thời gian này có khoảng 60.000 DN gặp khó khăn buộc phải giải thể, hoặc đăng ký tạm ngừng hoạt động có thời hạn, hoặc ngừng hoạt động chờ đóng mã số DN, hoặc không đăng ký tăng gần 9% so với cùng kỳ năm trước. Tuy vậy cả nước có khoảng 14.000 DN quay trở lại hoạt động, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm 2013. Quá trình thanh lọc diễn ra trong vài năm trở lại đây cho thấy chỉ DN có năng lực quản trị và công nghệ tốt mới có thể tồn tại và phát triển.

Nâng cao hiệu quả thiết chế pháp lý

Đề nghị Chính phủ trình Quốc hội xem xét sửa đổi hệ thống pháp luật hiện hành theo hướng tránh hình sự hóa các mối quan hệ kinh tế dân sự, nâng cao chất lượng và hiệu quả các thiết chế pháp lý, khuyến khích và thúc đẩy giải quyết tranh chấp bằng các cơ chế hòa giải, trọng tài, tạo tâm lý yên tâm làm ăn cho các DN. Thiết nghĩ các mũi giáp công về thể chế: cải cách pháp luật, thủ tục hành chính, đổi mới DNNN, chuyển giao dịch vụ công cho xã hội và thị trường… sẽ tạo nên những đột phá trong môi trường kinh doanh trong thời gian tới.

Tuy nhiên, qua việc tập hợp thông tin và kết quả điều tra khảo sát, chúng tôi nhận thấy cộng đồng DN vẫn trong giai đoạn khó khăn. Thứ nhất, mức độ minh bạch trong việc tiếp cận các tài liệu quy hoạch, pháp lý từ cơ quan chính quyền còn thấp.

 Thứ hai, nhiều DN rất khó trong việc dự đoán những thay đổi, điều chỉnh các quy định pháp luật của cơ quan quản lý nhà nước (nghiên cứu của VCCI trong năm 2014 cho thấy có khoảng 13% DN dân doanh cho biết có thể dự đoán được những thay đổi trong quy định pháp luật).

Thứ ba, việc thực thi pháp luật của Trung ương tại địa phương còn chưa dễ dàng cho DN (khảo sát của VCCI khoảng 9% DN có thể dự đoán được việc thực thi của tỉnh đối với quy định pháp luật của Trung ương).

Thứ tư, DN vẫn gặp nhiều khó khăn trong thực hiện các thủ tục hành chính.

Thứ năm, có sự trở lại của tư duy quản lý kiểu cũ tại một số ngành, lĩnh vực. Theo đó, thay vì tạo sự thông thoáng trong gia nhập thị trường và tăng cường hậu kiểm, một số lĩnh vực lại có xu hướng siết chặt, khiến nhiều DN rơi vào tình thế khó khăn, thậm chí đứng trước nguy cơ đóng cửa, giải thể.

Về tổng quan, việc cải cách hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và khu vực DNNN đang bắt đầu một lộ trình có tính chất đột phá. Nhưng việc cải cách bộ máy nhà nước theo hướng chuyển giao dịch vụ công cho xã hội và thị trường xem ra còn chậm trễ, chưa có một lộ trình thật rõ ràng.

Tôi đề nghị, theo công nghệ cải cách thủ tục hành chính Chính phủ và Thủ tướng đang chỉ đạo triển khai, cần tiến hành tổng rà soát toàn bộ lĩnh vực dịch vụ công cơ quan nhà nước đang đảm nhiệm, đối chiếu với chuẩn mực tiên tiến của các nước ASEAN 6 để có kế hoạch chuyển giao cho các hiệp hội, tổ chức xã hội và thị trường.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh cải cách trong lĩnh vực tư pháp, tăng cường thiết chế pháp lý để bảo đảm đồng bộ với cải cách hành chính nhằm đưa lại cho DN môi trường kinh doanh thuận lợi, an toàn là yêu cầu ngày càng quan trọng.

Tôi hy vọng sự quyết liệt và sức nóng từ Thủ tướng sẽ có sức lan tỏa đến bộ máy công quyền cộng với tính minh bạch của công nghệ thông tin ngày càng được áp dụng phổ biến trong các cơ quan nhà nước sẽ là một yêu cầu bắt buộc, tạo ra động lực mới cho hoạt động cải cách thể chế hướng về người dân và doanh nghiệp.

Năm 2014, Thủ tướng gặp DN 3 lần lắng nghe chân tình, tìm cách tháo gỡ khó khăn cho DN. Tại cuộc gặp cộng đồng DN hồi tháng 4, Thủ tướng tâm sự cảm thấy nóng ruột, nhưng càng đi xuống dưới thì thấy bộ máy công quyền càng nguội đi. Nhiều công chức cơ sở dường như không có việc gì xảy ra. Sự vô cảm của các công bộc của dân làm những người đứng đầu Chính phủ cảm thấy sốt ruột hơn về tiến trình cải cách thể chế.

Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất