DNNN CHÂY Ì CÔNG BỐ THÔNG TIN

Kỷ luật tài chính chưa nghiêm

(ĐTTCO) - Dù Luật Doanh nghiệp 2014 đã quy định cũng như có nghị định riêng quy định chi tiết các loại thông tin cần phải công bố, nhưng do chế tài chưa đủ mạnh, khiến việc thực hiện không đi vào nề nếp. Xung quanh vấn đề này, ĐTTC đã trao đổi với ông PHẠM ĐỨC TRUNG, Trưởng Ban Cải cách và phát triển doanh nghiệp (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương).

Cơ chế chưa đủ tạo áp lực

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, hiện nay khá nhiều doanh nghiệp nhà nước (DNNN) lớn chậm trễ trong công bố thông tin theo quy định. Phải chăng họ ngại công bố do vấn đề hiệu quả hoạt động chưa cao?

Ông PHẠM ĐỨC TRUNG: - Sau khi có các Quyết định 36/2014 của Thủ tướng Chính phủ (quy chế công bố thông tin hoạt động của công ty TNHH một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu), Nghị định 81/2015 của Chính phủ (về công bố thông tin của DNNN) và báo cáo hàng năm trình Quốc hội về tình hình quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại DN (từ năm 2011 đến nay), có thể nói thông tin về DNNN đã trở nên minh bạch hơn. 

Việc hình thành bộ máy quản lý, giám sát độc lập và tách khỏi bộ máy quản lý hành chính nhà nước chỉ là một trong những hướng giải pháp của tiến trình cải cách DNNN. Giải pháp căn cơ và quan trọng nhất vẫn là áp đặt cơ chế thị trường đầy đủ, hiện đại, thiết lập và thực hiện nghiêm ngặt kỷ luật tài chính, kỷ luật thị trường, đẩy mạnh tái cơ cấu, cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu DNNN...

Đối với nhiều người quan tâm đến tiến độ, lộ trình sắp xếp, tái cơ cấu khu vực DNNN trên bình diện tổng thể nền kinh tế, có thể dễ dàng tiếp cận với các thông tin cập nhật trên các trang thông tin điện tử của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT)… Tuy nhiên, đối với từng DNNN cụ thể, tình trạng DN không hoặc chậm công bố thông tin vẫn còn phổ biến. Vấn đề không chỉ là hiệu quả kinh doanh, ngay cả quá trình thực hiện Nghị định 81 cho thấy nhiều DN có chỉ số kinh doanh tốt cũng nộp báo cáo chậm, công bố thông tin còn đơn giản, chưa kịp thời.

 Thực tế này có nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, một số báo cáo (về kết quả thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, nhiệm vụ công ích và trách nhiệm xã hội, thực trạng quản trị DN, chế độ tiền lương, tiền thưởng của DN...) được xây dựng nhưng chỉ để nộp cơ quan chủ quản và Bộ KH-ĐT với mục đích đăng tải thông tin; DN thấy không cần thiết phải báo cáo hoặc có báo cáo nhưng nội dung đơn giản, mang tính hình thức, đối phó. Ngay bản thân Nghị định 81 cũng đặt ra mục tiêu công bố thông tin nhằm phục vụ yêu cầu quản lý của cơ quan nhà nước và giám sát của xã hội đối với DNNN, nhưng ngoài các quy định thiết lập chế độ báo cáo của DN với cơ quan nhà nước, hầu như không có quy định nào cụ thể hóa sự tham gia của thị trường và các bên có lợi ích liên quan vào việc giám sát, đánh giá chất lượng của các báo cáo phải công bố.

Thứ hai, việc phải xây dựng nhiều báo cáo làm DNNN mất nhiều thời gian, công sức và chi phí, dẫn tới ngại thực hiện và công bố. Theo quy định của Nghị định 81, có tới 9 loại báo cáo riêng lẻ và công bố định kỳ ở các thời điểm khác nhau trong năm. Nhiều báo cáo có nội dung đan xen và trùng lắp, nhưng lại chưa có báo cáo tổng hợp tương tự báo cáo thường niên của các công ty niêm yết, công ty đại chúng. Việc phân tách thành nhiều nội dung báo cáo tương ứng với lĩnh vực quản lý của các cơ quan nhà nước khác nhau (kế hoạch, tài chính, lao động, tiền lương, cán bộ….) bắt nguồn từ cách thức quản lý theo mô hình chia nhỏ, cắt lát quyền sở hữu nhà nước đối với DN từ nhiều năm qua. Thứ ba, bên cạnh nhiều DNNN hoạt động có hiệu quả, còn không ít DN gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, không hoàn thành nhiệm vụ được giao, số liệu kế toán, tài chính không phản ánh đúng tình hình thực tế, thiếu minh bạch, nên có tâm lý trì hoãn việc công bố thông tin.

Trách nhiệm cơ quan chủ quản

- Theo Nghị định 81, chế tài cho việc không công bố thông tin bao gồm: cơ quan đại diện chủ sở hữu khiển trách hoặc cảnh cáo người đại diện DN; DN vi phạm bị xử phạt theo nghị định của Chính phủ trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư; xử lý hạ bậc lương, thôi việc, thậm chí xử lý hình sự đối với người quản lý DN... Nhưng thực tế chưa có trường hợp vi phạm nào bị xử lý. Vậy trách nhiệm của cơ quan chủ quản ở đây là gì? 

Cơ chế hiện hành chưa tạo đủ áp lực để DN phải công bố thông tin đầy đủ, chính xác và cập nhật. Trong khi đó chế tài xử lý vi phạm không được thực hiện nếu chưa đạt mục đích của công bố thông tin. Bấp cập này dẫn đến việc chế độ báo cáo và công bố thông tin hiện nay của DNNN thực chất chỉ phục vụ công tác giám sát nội bộ và cơ quan chủ sở hữu nhà nước, mà chưa xét đến yêu cầu giám sát từ bên ngoài, từ công luận, người dân và xã hội đối với một khối lượng lớn tài sản sở hữu toàn dân đầu tư tại DNNN.

- Tôi cho rằng đó chỉ là vấn đề có muốn xử lý sai phạm hay không. Thực tế nhiều năm việc xử lý vi phạm của cơ quan chủ quản đối với DN trực thuộc nói chung, cán bộ quản lý DN do mình bổ nhiệm nói riêng thường chậm trễ, không kịp thời, thậm chí không bị xử lý, kể cả có sai phạm lớn, gây hậu quả nghiêm trọng. Rất nhiều trường hợp chỉ bị xử lý kỷ luật sau khi đã có quyết định khởi tố với các tội danh rõ ràng. Nhiều ý kiến đã bàn về nguyên nhân của tình trạng này, trong đó có nguyên nhân từ mối quan hệ gắn bó nhiều mặt và có tính lịch sử giữa cơ quan chủ quản với DN trực thuộc.

 Trở lại với vấn đề công bố thông tin của DNNN, đúng là cho tới nay chưa ghi nhận trường hợp xử lý vi phạm nào mặc dù hầu hết DN nộp báo cáo chậm, số lượng DN đã công bố thông tin thấp so với yêu cầu. Nguyên nhân bên cạnh tâm lý nể nang, không muốn áp dụng hình thức xử lý kỷ luật của cơ quan có thẩm quyền, cũng phải nhìn nhận rằng hệ thống pháp luật xử lý vi phạm trách nhiệm công bố thông tin của DNNN mới dừng ở mức độ nguyên tắc, thiếu đồng bộ, chưa cụ thể về tổ chức bộ máy giám sát, đánh giá thông tin DN công bố cũng như quy trình, thủ tục thực hiện nên khó triển khai trong thực tế. Mặt khác, đến nay cũng chưa có cơ chế cụ thể để tăng cường trách nhiệm của bản thân cơ quan đại diện chủ sở hữu. Đơn cử, Nghị định 81 quy định trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu trong việc xử lý DN, tuy nhiên khi cơ quan này không thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình, câu hỏi ai xử lý và xử lý như thế nào lại chưa có quy định rõ ràng.

- Theo ông đâu là giải pháp căn cơ cho vấn đề này?

- Việc hình thành một bộ máy quản lý, giám sát DNNN chuyên trách, chuyên nghiệp và tách khỏi bộ máy quản lý hành chính nhà nước là giải pháp quan trọng để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức và cá nhân đại diện chủ sở hữu. Việc tách bạch này được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả, giảm tình trạng lãng phí, thất thoát vốn, tài sản nhà nước đầu tư tại DN như đã diễn ra trong thời gian qua, khắc phục những hệ lụy không mong muốn phát sinh từ mối quan hệ thân hữu giữa các cơ quan hành chính chủ quản với DN trực thuộc, trong đó có vấn đề xử lý vi phạm không nghiêm, không thực chất.

Phải áp đặt cơ chế thị trường

- Có một thực tế là nhiều tập đoàn, tổng công ty không ngại cơ quan quản lý. Phải chăng thực trạng đối phó trong công bố thông tin hiện nay là do chúng ta không mạnh tay trong xử lý vi phạm?

- Không nên đặt ra vấn đề "sợ" hay "không sợ". Cơ quan quản lý nhà nước và DN đều có các quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Thực hiện nghiêm túc các quy định này, bao gồm cả các quy định thực thi và xử lý vi phạm, là trách nhiệm của cả cơ quan quản lý lẫn DN.

Kỷ luật tài chính chưa nghiêm ảnh 1

Ảnh minh họa.

Thực thi pháp luật không tốt, không nghiêm là nguyên nhân của không chỉ vấn đề đã nêu trên, mà còn trên bình diện rộng hơn, đó là tình trạng vi phạm kỷ luật hành chính, kỷ luật tài chính và kỷ luật thị trường trong hệ thống quản lý, giám sát DNNN ở nước ta. Hệ quả, cho đến nay chưa áp đặt được cơ chế thị trường đầy đủ đối với DNNN như mục tiêu đã định; là nguyên nhân trực tiếp gây lãng phí, thất thoát và sử dụng kém hiệu quả nguồn lực nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh.

 - Thưa ông, như vậy việc DNNN cổ phần hóa, đa sở hữu và chịu sự giám sát của các cổ đông sẽ thúc đẩy hơn việc tuân thủ quy định về công bố thông tin?

- Thông lệ quốc tế trên thế giới đã chỉ ra, công bố thông tin và minh bạch hóa hoạt động là cấu thành quan trọng, không thể thiếu của cải thiện quản trị DN, giúp DN tăng trưởng về dài hạn, gia tăng giá trị DN, thu hút các nhà đầu tư. Với Việt Nam, trong vấn đề công bố thông tin, đáng chú ý là DN đã cổ phần hóa, dù Nhà nước vẫn nắm cổ phần chi phối, thậm chí tỷ lệ rất lớn nhưng họ vẫn làm khá tốt việc công bố thông tin, thí dụ như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam. Song không chỉ riêng Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, mọi DN làm tốt việc minh bạch hóa hoạt động và công bố thông tin sẽ là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế thị trường, bất kể là DN thuộc sở hữu nhà nước hay sở hữu khác.

- Xin cảm ơn ông.

Ngọc Quang (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất