Khó phát hành trái phiếu dài hạn

Theo kế hoạch, năm 2015 Bộ Tài chính sẽ phát hành trái phiếu chính phủ (TPCP) trên 440.000 tỷ đồng. Đây được coi là nhiệm vụ nặng nề, nhất là trong bối cảnh Nghị quyết 78 về dự toán ngân sách nhà nước 2015 yêu cầu chỉ phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên.

Năm cũ khả quan

Khó phát hành trái phiếu dài hạn ảnh 1 
Năm 2014, tổng số vốn huy động thông qua phát hành trái phiếu (gồm TPCP, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp) gần 290.000 tỷ đồng, bằng 7,3% GDP năm 2014.

Trong đó riêng khối lượng phát hành TPCP năm 2014 đạt 234.000 tỷ đồng, tăng 30% so với khối lượng huy động năm 2013 và gấp 3,5 lần năm 2010. Kỳ hạn phát hành TPCP và trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh đã được kéo dài so với các năm trước. Kỳ hạn phát hành bình quân TPCP đạt 4,95 năm (tăng 1,74 năm so với năm 2013), trong đó trái phiếu kỳ hạn dài từ 5 năm trở lên chiếm 47% tổng khối lượng phát hành năm 2014.

Về lãi suất phát hành, so với cuối năm 2013, mặt bằng lãi suất thị trường trái phiếu tại thời điểm cuối năm 2014 giảm khoảng 1,3-3,7% đối với các kỳ hạn, phù hợp với điều hành giảm lãi suất của Ngân hàng Nhà nước, tiết kiệm chi phí huy động vốn cho ngân sách.

Nếu chỉ huy động kỳ năm 5 năm trở lên sẽ rất khó về nguồn từ các ngân hàng. Việc huy động TPCP năm 2014 khả quan vì tăng trưởng tín dụng không nhiều nên lượng tiền trong ngân hàng còn lớn. Năm 2015, dự báo kinh tế tăng trưởng 6,2%, điều đó có nghĩa đầu tư của khu vực tư nhân sẽ tăng lên, tín dụng sẽ ra nền kinh tế tốt hơn. Như vậy nguồn tiền ngân hàng dành cho trái phiếu sẽ ít đi.

Ông Trần Văn Dũng,
Chủ tịch HĐQT HNX

Về dư nợ thị trường, theo Bộ Tài chính, tại thời điểm cuối năm 2014, dư nợ toàn thị trường trái phiếu gần 865.000 tỷ đồng, xấp xỉ 22% GDP năm 2014 (năm 2013 là 19% GDP). Trong đó riêng dư nợ thị trường TPCP gần 550.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 14% GDP năm 2014 (năm 2013 trên 11% GDP).

"Những ai đầu tư vào TPCP năm 2014 đều thắng. Chỉ số tổng thu nhập trên TPCP năm 2014 tăng khoảng 25%. Như vậy, TPCP không chỉ là nơi trú ẩn an toàn mà thực sự trở thành công cụ đầu tư có lời. Lý do là suốt cả năm lãi suất ngân hàng chỉ một chiều đi xuống" - ông Trần Văn Dũng, Chủ tịch HĐQT Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), nhận xét.

Đánh giá về thị trường trái phiếu  năm qua, Bộ Tài chính cho rằng, thị trường này đã trở thành kênh huy động vốn có hiệu quả cho Chính phủ, các ngân hàng chính sách, chính quyền địa phương và doanh nghiệp trong bối cảnh ngân sách, hoạt động doanh nghiệp gặp khó khăn.

Trên thị trường trái phiếu  đã hình thành hệ thống các nhà tạo lập thị trường hoạt động có hiệu quả, góp phần thúc đẩy việc huy động vốn trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp. Năm 2014, giao dịch trái phiếu trên thị trường thứ cấp tăng 2 lần so với năm 2013, góp phần tăng thanh khoản cho thị trường.

Tuy nhiên, bộ này cũng thừa nhận thị trường còn còn bộc lộ những hạn chế. Đó là khả năng tập trung và phân bổ nguồn lực tài chính qua thị trường chưa thực sự hiệu quả. Quy mô của thị trường trái phiếu  chỉ chiếm gần 22% GDP năm 2014, còn nhỏ so với quy mô thị trường trái phiếu của các nước trong khu vực và quốc tế (Malaysia 102% GDP, Singapore 81% GDP, Thái Lan 36% GDP, Philippines 38% GDP, Hàn Quốc 122% GDP, Trung Quốc 53% GDP).

Năm mới không dễ

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, năm 2015 những thành tích sẽ khó lặp lại do nhiều nguyên nhân. Đầu tiên phải kể đến là những tác động từ Nghị quyết 78/2014/QH13 về dự toán ngân sách nhà nước năm 2015. Một trong những nội dung đáng chú ý trong Nghị quyết 78 là yêu cầu  từ năm 2015, Chính phủ chỉ phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên, không thực hiện các khoản vay có kỳ hạn ngắn để bù đắp bội chi ngân sách. Theo một số chuyên gia, dù bình quân kỳ hạn của TPCP 5 năm chiếm tỷ trọng nhiều và kỳ hạn bình quân cũng tăng lên nhưng nếu áp đặt chỉ phát hành 5 năm là "hơi ý chí".

Ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng việc nhà đầu tư mua bán kỳ hạn nào trên thị trường thể hiện lòng tin và do thị trường quyết định. Nghị quyết 78 phản ánh nhu cầu của một phía, do vậy, nên chăng có sự sửa đổi, bổ sung để không cản trở sự phát triển của các thị trường liên quan.

Ông Nguyễn Sơn, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường (UBCKNN), bình luận, những năm qua, đặc biệt 3-5 năm trở về trước, TPCP kỳ hạn 2, 3 năm phát hành tương đối lớn. Nếu bình quân hóa các kỳ hạn 2, 3, 5 và trên 5 năm tỷ lệ này cũng tương đương nhau, khoảng 33%. Còn nếu tính theo năm gần nhất là 2014 kỳ hạn 5 năm chiếm khoảng 47%. Đó có thể là một trong những lý do Ủy ban Tài chính - Ngân sách đề xuất về việc phát hành TPCP năm 2015 kỳ hạn 5 năm trở lên. Tuy nhiên, nếu nội dung liên quan đến phát hành này vẫn giữ nguyên sẽ gây những khó khăn nhất định cho thị trường.

Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), Nghị quyết 78 đã tác động tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu khi không có nguồn cung ổn định từ thị trường sơ cấp cho đầy đủ các kỳ hạn. Điều đó đã dẫn đến tháng 11-2014 một loạt ngân hàng bán trái phiếu với mức lợi suất tăng tới 20-30 điểm mỗi phiên, thanh khoản thị trường kém hơn.

Việc phát hành TPCP là một định hướng tốt song đồng thời cũng là gánh nặng đối với Bộ Tài chính trong năm sau bởi phần lớn nguồn vốn huy động trong hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, ngân hàng do đó phải rất cân nhắc khi đầu tư trái phiếu kỳ hạn dài. Năm 2015, tổng vốn huy động TPCP là rất cao, do vậy, để huy động một lượng vốn lớn với thời gian vay nợ dài dường như khó khả thi trong điều kiện hiện nay.

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất