THU, CHI NGÂN SÁCH VÀ PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU

Giật gấu vá vai, lo ngại cân đối

Chiều qua 23-10, Quốc hội nghe các báo cáo và thẩm tra tình hình thực hiện ngân sách 2013, dự toán ngân sách 2014; phương án phát hành trái phiếu chính phủ (TPCP) giai đoạn 2014-2016. Dù ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong việc thu, chi ngân sách nhưng cơ quan thẩm tra cho rằng vẫn còn dư  địa tăng thu, trong khi chi chưa thể hiện rõ thông điệp tiết kiệm chi tiêu và quan ngại về khả năng, tác động của huy động TPCP.

Thu giảm, chi vẫn tăng

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng, dự kiến thu ngân sách năm 2013 đạt 790.800 tỷ đồng, giảm 25.200 tỷ đồng (3,1%) so với dự toán. Trong đó thu từ dầu thô vượt 16.000 tỷ đồng nhưng thu nội địa hụt 15.500 tỷ đồng; xuất nhập khẩu hụt 25.700 tỷ đồng.

Nếu loại trừ các khoản ghi thu ngân sách (38.400 tỷ đồng), thu cân đối ngân sách nhà nước đạt 752.300 tỷ đồng, giảm 63.600 tỷ đồng (7,8%) so với dự toán, tăng 1,2% so với ước thực hiện năm 2012. Tỷ lệ động viên từ thuế, phí đạt 18,4% GDP.

Tổng chi ngân sách nhà nước ước đạt 986.300 tỷ đồng, tăng 8.300 tỷ đồng tương đương 0,8% so với dự toán; bội chi 5,3% GDP và dư nợ công chiếm 56,2% GDP, trong giới hạn an toàn. Chênh lệch thu - chi khoảng 195.000 tỷ đồng, tăng 33.500 tỷ đồng so với mức bội chi Quốc hội đã quyết định.

Trong khi tăng trưởng kinh tế dự kiến đạt 5,4% nhưng Chính phủ báo cáo số liệu hụt thu nội địa khá lớn. Do vậy, Chính phủ cần đánh giá đúng thực chất hơn về mức tăng trưởng kinh tế trong mối quan hệ với thu ngân sách, trên cơ sở đó rà soát lại khả năng thu, tăng cường chống thất thu, xử lý nghiêm gian lận, trốn thuế; đôn đốc thu hồi nợ đọng để có số ước thu ngân sách tích cực hơn.

Ông Phùng Quốc Hiển,
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách

Đánh giá 3 năm (2011-2013) thu, chi ngân sách trong giai đoạn 5 năm (2011-2015), ông Dũng cho biết dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng do kinh tế khó khăn nên tổng thu ngân sách chỉ đạt 52% so với kế hoạch 5 năm.

Tỷ lệ thu thuế, phí so với GDP thấp hơn so với kế hoạch 5 năm và khó hoàn thành mục tiêu đề ra. Chi ngân sách còn phân tán gây lãng phí nguồn lực quốc gia, nhiều nội dung chi chồng chéo, chi đầu tư xây dựng cơ bản dù được chấn chỉnh nhưng chưa khắc phục được dàn trải một cách triệt để, bội chi chưa giảm như mong muốn và khó đạt được mục tiêu đề ra đến năm 2015 chỉ 4,5% GDP...

Thực tế hiện nay cho thấy thu ngân sách giảm nhiều nhưng chi đầu tư phát triển vẫn tăng; phân bổ, bố trí vốn xây dựng cơ bản chưa khắc phục được tình trạng đầu tư dàn trải, thi công kéo dài, gây lãng phí nguồn lực. Vẫn còn nhiều dự án triển khai chậm tiến độ, phân bổ vốn không đúng cơ cấu, chương trình hỗ trợ được giao; còn tình trạng một số cơ quan, đơn vị thiếu kiên quyết trong cắt, giảm đầu tư công; khởi công dự án mới trái quy định.

Dù vậy vẫn còn dư địa tăng thu từ việc tăng cường đôn đốc thu hồi nợ thuế, tăng cường thanh tra, kiểm tra chống thất thu; thu vào ngân sách một số khoản còn để ngoài ngân sách. Theo đó, Chính phủ tiếp tục rà soát, thu đúng, thu đủ, thu kịp thời vào ngân sách, đồng thời bảo đảm bố trí đủ số tiền hoàn thuế GTGT năm 2013, không để phát sinh nợ mới.

Khó hoàn thành mục tiêu

Thẩm tra về 3 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, cơ quan giám sát nhìn nhận khá nhiều chỉ tiêu không hoàn thành. Đó là tỷ lệ động viên từ thuế, phí trên GDP vào ngân sách đang giảm dần (năm 2011: 22,7% GDP; 2012: 20,6% GDP; 2013 ước đạt 18,4% GDP và 2014 dự toán còn 17,2%) không đạt chỉ tiêu huy động giai đoạn 2011-2015 từ 22-23% GDP theo Nghị quyết 10 của Quốc hội.

Bên cạnh đó, việc thực hiện chính sách thu ngân sách theo hướng khoan sức dân, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nên thuế suất, mức thuế, chính sách miễn, giảm được điều chỉnh tích cực, đã dẫn tới giảm thu khá mạnh.

Trong khi đó, nhu cầu chi và các chính sách, chế độ ban hành nhiều tạo sức ép cân đối thu chi, chưa bố trí đủ ngân sách cho một số khoản nợ; bội chi ngân sách và nợ công tăng nhanh, an ninh tài chính quốc gia chưa vững chắc.

Cùng với đó, nguồn lực ngân sách bị phân tán, dàn trải do bố trí chi chưa tập trung, hiệu quả chưa cao, nhất là trong xây dựng cơ bản. Ngoài ra, còn tồn tại quá nhiều quỹ ngoài ngân sách làm cho nguồn lực nhà nước bị phân tán.

Giật gấu vá vai, lo ngại cân đối ảnh 1

Cùng với việc phát hành thêm TPCP cần có những giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô,
kiềm chế lạm phát và cân đối khả năng trả nợ.

Về dự toán thu ngân sách năm 2014, Ủy ban Tài chính - Ngân sách đề nghị Chính phủ rà soát thêm số dự toán thu trên cơ sở dự kiến tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 5,8%, các khoản thuế đã được gia hạn trong năm 2013 chuyển sang năm 2014; đẩy mạnh các biện pháp chống gian lận thương mại, trốn thuế, chống nợ đọng thuế, phấn đấu giảm tỷ lệ nợ đọng xuống dưới 5%; quản lý chặt chẽ và khai thác nguồn thu ngân sách, đặc biệt là các lĩnh vực còn có thể khai thác được, như khu vực doanh nghiệp nhà nước, từ quản lý tài sản công, khai thác tài nguyên, các quỹ ngoài ngân sách...

Nhìn nhận về kế hoạch chi, Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng trong giai đoạn khó khăn khi tốc độ tăng thu giảm, bội chi ngân sách đã cao hơn kế hoạch, dư nợ công tăng nhanh, nhiều khoản nợ của ngân sách chưa được xử lý nhưng dự toán chi theo đề nghị của Chính phủ vẫn tăng 2,9% so với dự toán năm 2013, là chưa thể hiện rõ thông điệp phải triệt để tiết kiệm, thắt chặt chi tiêu hơn nữa cho phù hợp với tình hình khó khăn hiện nay.

Do vậy, một trong những giải pháp quan trọng là không ban hành chính sách chi an sinh xã hội mới khi chưa thể cân đối được nguồn thực hiện; tiết kiệm chi tiêu, giảm tối đa chi hội nghị, khánh tiết, không bố trí mua xe công, hạn chế bố trí kinh phí chi đoàn ra...

Phát hành TPCP: tích cực nhưng lo lạm phát

Trong giai đoạn 2011-2015, tổng huy động TPCP đã được thông qua 225.000 tỷ đồng, tuy nhiên theo Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư Bùi Quang Vinh, trong 2 năm 2014-2015 chỉ còn 75.000 tỷ đồng để bổ sung thêm nguồn lực đầu tư toàn xã hội và thúc đẩy đầu tư của các thành phần kinh tế khác.

Chính vì vậy, Chính phủ trình Quốc hội cho phép phát hành bổ sung 170.000 tỷ đồng vốn TPCP giai đoạn 2014-2016, không bao gồm 75.000 tỷ đồng đã có trong kế hoạch 2011-2015. Như vậy, theo tính toán, tổng lượng TPCP huy động giai đoạn 2011-2015 lên đến 395.000 tỷ đồng.

Giải trình về khoản huy động bổ sung này, ông Vinh cho biết Chính phủ sẽ bố trí 61.680 tỷ đồng đầu tư dự án Quốc lộ 1A và 14 (đường Hồ Chí Minh đoạn qua khu vực Tây nguyên); 73.320 tỷ đồng bổ sung vốn các dự án đang đầu tư dở dang bằng nguồn vốn TPCP 2011-2015; 20.000 tỷ đồng vốn đối ứng các dự án ODA; 15.000 tỷ đồng đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn theo chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tập trung chủ yếu cho các xã nghèo thuộc các vùng khó khăn...

Trước thực trạng ngân sách hiện nay, dự thảo Hiến pháp sửa đổi lần này nên sửa theo thông lệ quốc tế vấn đề liên quan đến ngân sách. Theo đó, Quốc hội làm dự toán và duyệt, phân bổ ngân sách và coi phân bổ ngân sách hàng năm như một luật nhằm tránh chi nhiều, vay mượn, tạm ứng khiến mỗi năm dồn lên một ít, rồi bội chi tăng, thu lại không có.

Ông Cao Sỹ Kiêm,
Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa

Về đề nghị của Chính phủ phát hành bổ sung 170.000 tỷ đồng vốn TPCP và nợ công vẫn nằm trong giới hạn cho phép (dưới 65% GDP), Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng trên thực tế khả năng huy động và trả nợ rất khó khăn.

Đó là khối lượng huy động vốn TPCP để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hàng năm rất lớn, mức huy động vốn TPCP trong 3 năm tới bình quân trên 400.000 tỷ đồng/năm, bằng 8-9% GDP, bao gồm huy động để bù đắp bội chi, đảo nợ, phát hành TP để đầu tư.

Trong khi việc huy động trong nước chủ yếu vay ngắn và trung hạn (chiếm 80%), vay dài hạn chỉ chiếm 20% nên tần suất, mức trả nợ rất cao. Mặt khác, việc huy động hoàn toàn phụ thuộc vào các định chế tài chính như ngân hàng thương mại chiếm 86%, các định chế tài chính khác như công ty bảo hiểm, chứng khoán chiếm 12%, có thể dẫn đến việc dòng tiền chỉ tập trung vào TPCP, thu hẹp đầu tư vào sản xuất, dẫn đến khả năng trả nợ rất khó khăn.

Thẩm tra về phân bổ cho các dự án thuộc các lĩnh vực như đề xuất của Chính phủ, cơ quan thẩm tra thống nhất với các dự án thuộc Quốc lộ 1A và 14. Tuy nhiên, qua giám sát thực tế, Ủy ban Tài chính - Ngân sách cho rằng Chính phủ cần chỉ đạo rà soát lại tổng mức đầu tư của từng dự án cụ thể, điều chỉnh thiết kế, dự toán, cắt giảm phần dự phòng không hợp lý ở nhiều dự án, tiểu dự án, đặc biệt các dự án bố trí dự phòng lên đến gần 50% tổng giá trị xây lắp.

Đồng thời, phải bảo đảm về tiến độ, thời gian thực hiện và chất lượng của dự án, không để phát sinh làm tăng tổng mức đầu tư của dự án. Cơ quan này cũng cơ bản nhất trí việc bố trí cho các dự án đã có trong danh mục vốn TPCP giai đoạn 2011-2015 nhưng còn thiếu vốn: bố trí vốn tập trung cho các dự án dở dang, thiếu vốn, có khả năng hoàn thành trong năm 2014, 2015; trong đó, ưu tiên cho các dự án còn thiếu vốn để hoàn thành, các dự án bệnh viện, thủy lợi quan trọng có tác động lớn đến phát triển kinh tế của cả vùng và địa phương...

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lockheed Martin cung các phiên bản trực thăng Marine One.

Maryllin Hewson “Nữ thần chiến tranh” nước Mỹ

(ĐTTCO) - Ít ai biết rằng, Lockheed Martin, tập đoàn sản xuất vũ khí quốc phòng hàng đầu thế giới, nhà cung ứng các phương tiện chiến tranh cho Bộ Quốc phòng Mỹ được dẫn dắt và điều hành bởi một phụ nữ.