DN FDI: Cẩn trọng xem xét đầu tư hay trục lợi

DN FDI bỏ trốn đang là một trong những vấn đề gây bức xúc trong dư luận. Nếu không sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt quản lý, thiệt hại có thể lớn hơn nhiều so với những con số báo cáo “tròn trịa” của các địa phương về thu hút vốn FDI.

Thủ thuật lừa đảo

DN FDI: Cẩn trọng xem xét đầu tư hay trục lợi ảnh 1

Hiện nay DN FDI bỏ trốn rơi vào các trường hợp: DN đã xin được giấy phép đầu tư nhưng vì lý do nào đó không thực hiện được dự án (không có đủ năng lực tài chính, khủng hoảng kinh tế, không thuê được đất…); DN đang trong quá trình triển khai dự án đầu tư, xây dựng nhà xưởng nhưng không đủ năng lực tài chính hoặc chủ sở hữu không góp vốn hoặc do khủng hoảng kinh tế; DN làm ăn thua lỗ, hoặc lợi dụng đầu tư để trục lợi, lừa đảo, chiếm đoạt tiền…

Các trường hợp trên đều để lại những khoản nợ lớn như nợ vay ngân hàng và các cá nhân, tổ chức khác, nợ nhà cung cấp, nợ thuế, nợ lương công nhân, tiền thuê đất… rất khó xử lý.

Về vấn đề trục lợi, phương thức nhanh nhất là chủ đầu tư hoàn tất thủ tục xin phép đầu tư, thuê đất và triển khai dự án. Giai đoạn này, nhà đầu tư có thể vay tiền ngân hàng thế chấp bằng dự án hoặc nhà xưởng hình thành trong tương lai; ký hợp đồng với các nhà thầu xây dựng với điều khoản thanh toán trả tiền sau khi hoàn thành nhà xưởng hoặc một số hạng mục; ký hợp đồng mua vật tư thiết bị trả chậm, nhập khẩu máy móc thiết bị tạo tài sản cố định (không phải nộp thuế nhập khẩu), thậm chí có thể huy động vốn từ các cá nhân, tổ chức khác.

Ngay khi huy động được một số tiền nhất định, chủ đầu tư nhanh chóng bán hết các vật tư, thiết bị, kể cả máy móc nhập khẩu để thu tiền rồi bỏ trốn.

Với cách thức này của chủ đầu tư, ngân hàng khó có thể thu hồi được tiền cho vay, đối tác cho thuê đất không thu được tiền thuê đất và còn gặp rắc rối trong việc chấm dứt hợp đồng thuê. Đối với máy móc thiết bị nhập khẩu, nếu không sử dụng làm tài sản cố định phải nộp thuế nhập khẩu. Khi máy móc thiết bị đã bị tẩu tán, Nhà nước cũng không thu được khoản thuế này.

Hậu quả của việc trục lợi dài hạn rất lớn. Những cách thức có thể thực hiện trước khi bỏ trốn là: Vay vốn từ một hoặc nhiều ngân hàng với giá trị khoản vay lớn hơn nhiều giá trị tài sản thế chấp.

Nợ tiền thuê đất, lương và bảo hiểm xã hội của nhân viên, nợ các nhà cung cấp; bán hàng thu tiền trước nhưng không giao hàng; nhập khẩu máy móc thiết bị hoặc nhập khẩu nguyên liệu gia công hàng xuất khẩu, rồi tẩu tán, không thanh khoản tờ khai để chiếm đoạt tiền thuế nhập khẩu…

Sở dĩ các DN FDI làm được điều này do việc thanh lý các tờ khai nhập khẩu gia công thường kéo dài nhiều tháng hoặc cả năm; DN có thể cùng một lúc ký nhiều hợp đồng gia công với nước ngoài để nhập khẩu nguyên vật liệu.

Bên cạnh đó là thủ đoạn chuyển giá thông qua việc nâng khống giá máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ, nguyên vật liệu nhập từ nước ngoài và định giá gia công thấp hoặc giá sản phẩm thấp khi xuất bán ra nước ngoài; chuyển giá thông qua việc đặt ra các khoản chi phí như phí sử dụng quyền sở hữu trí tuệ (của công ty mẹ, của công ty khác ở nước ngoài), phí tư vấn nước ngoài, lãi vay tiền để chuyển tiền ra nước ngoài hợp pháp.

Cần giải pháp đồng bộ

Đối với cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư, việc thu hồi giấy phép đầu tư, thu hồi dự án của của chủ đầu tư bỏ trốn cũng gặp vướng mắc từ luật pháp quốc tế về đầu tư và có thể ảnh hưởng đến môi trường đầu tư trong nước. Bởi việc thu hồi giấy phép có thể tạo tâm lý bất an cho nhà đầu tư, khó thu hút đầu tư.

Để giải quyết hậu quả đối với những trường hợp chủ DN FDI bỏ trốn, cơ quan thuế sẽ ấn định số thuế đối với máy móc thiết bị và nguyên vật liệu nhập khẩu. Tuy nhiên, việc cưỡng chế thu thuế sẽ gặp khó khăn vì máy móc thiết bị đã bị tẩu tán, nhà xưởng đã thế chấp ngân hàng.

Đối với người lao động, tiền lương và bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp sẽ bị mất. Trên thực tế có những trường hợp Nhà nước phải chi trợ cấp cho người lao động khi chủ DN bỏ trốn. Đối với ngân hàng và các chủ nợ, việc xử lý tài sản thế chấp và kiện đòi nợ là hết sức khó khăn vì chủ DN và người đại diện pháp luật đã bỏ trốn về nước.

Đối với người cho thuê đất (Ban quản lý KCN, KCX, cơ quan, tổ chức khác) khó thu hồi được tiền thuê đất còn nợ. Ngoài ra, hợp đồng thuê đất còn hiệu lực và trên đất còn tài sản của chủ đầu tư bỏ trốn, nên việc đơn phương chấm dứt hợp đồng thuê đất để tiếp tục khai thác đất thuê không phải dễ dàng.

Vấn đề cấp thiết hiện nay là cần lấp ngay những kẽ hở pháp lý trong quản lý, giám sát hoạt động đầu tư của các DN FDI. Theo đó, về cấp phép và quản lý đầu tư, Nhà nước nên có quy định về mức vốn tối thiểu cho các loại dự án đầu tư và tỷ lệ vốn chủ sở hữu bắt buộc đủ lớn để bảo đảm an toàn về tài chính khi thực hiện dự án; tăng cường việc kiểm tra sau cấp phép để kịp thời xử lý những vi phạm của chủ đầu tư và thu hồi giấy phép khi cần thiết.

Về quản lý thuế, hải quan cần có các quy định pháp luật cụ thể chống hành vi chuyển giá để trốn thuế, làm cơ sở để xử lý các hành vi vi phạm. Đối với máy móc thiết bị nhập khẩu tạo tài sản cố định, cơ quan thuế hoặc hải quan có thể định kỳ kiểm tra tại chỗ tại DN, hoặc đột xuất kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm.

Đối với nguyên vật liệu nhập khẩu gia công, cơ quan hải quan cần tăng cường kiểm tra sau thông quan đối với nguyên vật liệu nhập khẩu hoặc thành phẩm tồn kho (nhất là đối với các hợp đồng, tờ khai nhập khẩu tồn đọng lâu chưa thanh lý). Trường hợp có hiện tượng nhập khẩu nguyên vật liệu số lượng lớn bất thường, cần kiểm tra và có biện pháp quản lý chặt chẽ chống hành vi trục lợi.

Về lao động cần có quy định cưỡng chế đối với các DN nợ nợ lương người lao động. Tăng cường kiểm tra để phát hiện DN vi phạm nhằm xử lý kịp thời bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Ngân hàng cần chấn chỉnh việc thẩm định tài sản thế chấp, việc cho vay đối với các DN FDI chưa hoạt động hoặc hoạt động yếu kém để tránh rủi ro.

Về tố tụng cũng cần có quy định tố tụng thuận lợi cho việc giải quyết các vụ án liên quan đến chủ đầu tư, người đại diện pháp luật nước ngoài bỏ trốn.

LS. Nguyễn Mạnh Hiến, Đoàn Luật sư TPHCM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất