DN FDI bỏ trốn: Khoảng trống pháp lý

Sau sự kiện hàng loạt doanh nghiệp (DN) có vốn nước ngoài (FDI) sử dụng tuyệt chiêu chuyển giá để rồi báo cáo lỗ không nộp thuế đang gây xôn xao dư luận, Mới đây, lại rộ lên việc các DN nước ngoài vào Việt Nam đầu tư với ý tưởng “tay không bắt giặc”. Do làm ăn không căn cơ bài bản, khi nền kinh tế khó khăn lâm vào cảnh phá sản, đã tự giải thể và bỏ trốn, để lại các khoản nợ về thuế, bảo hiểm xã hội, tiền lương công nhân… Điều này báo động về kẽ hở pháp lý trong việc quản lý các DN FDI.

Bỗng dưng mất tích

Báo cáo mới đây của Sở Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT) tỉnh Long An cho thấy hàng loạt DN FDI đã không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký đầu tư, hoặc không xác định được vị trí. Tại huyện Bến Lức có 4 công ty gồm: Công ty TNHH Crecimiento (lãnh thổ Đài Loan), Công ty TNHH Nguyen Thanh Kaishin (Nhật Bản), CTCP Gazelle Marble (Canada), Công ty TNHH Cheng Tai (Nhật Bản), thuộc các ngành nghề kinh doanh gia công phụ liệu ngành giày, đóng hộp lon, sản xuất đá cẩm thạch, sản xuất sản phẩm từ gỗ và từ plastic.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nếu DN FDI bỏ trốn để lại khoản nợ nằm trong phạm vi hành chính kinh tế, tòa án giải quyết dựa vào tài sản thế chấp khi vay vốn, nếu không thể xử lý được cần xem xét theo các quy định quốc tế. Nhưng khó khăn hiện nay là DN FDI trốn khỏi địa bàn không ai phát hiện, chủ nợ không nắm địa chỉ chủ DN FDI ở nước ngoài nên rất khó truy tìm. Hiện Bộ KH-ĐT đang nghiên cứu tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phối hợp với nước sở tại của chủ DN đó để tìm cách xử lý.

Ông BÙI QUANG VINH,
Bộ trưởng Bộ KH-ĐT

Tại huyện Cần Giuộc, 3 công ty khác là Công ty TNHH Thắng Phong (Đài Loan), Công ty TNHH Xin Reng Yi (Trung Quốc), Công ty TNHH Thực phẩm Quảng Khai, thuộc lĩnh vực kinh doanh gia công may mặc, sản xuất và xuất nhập khẩu bánh kẹo các loại, gia công xuất nhập khẩu miếng sắt lót đế giày.

Tương tự, tại huyện Thủ Thừa có Công ty TNHH Blue Gate (Hàn Quốc), kinh doanh chế biến hạt điều và nông sản; huyện Châu Thành có Công ty TNHH All Lander Remote Control Hovercraft (Australia), sản xuất thuyền nhựa và may mặc. Các DN nói trên được cấp giấy chứng nhận đầu tư trong khoảng thời gian từ năm 2004-2011.

Ghi nhận tại tỉnh Đồng Nai, trong năm 2012, tỉnh này có 5 dự án mất liên lạc với chủ đầu tư. Phòng quản lý DN thuộc Ban quản lý khu công nghiệp (KCN) tỉnh Đồng Nai cho biết đã rút giấy phép 17 dự án trong tháng 11-2012, do mất liên lạc với chủ đầu tư từ các năm trước; chủ DN không hoạt động nhiều năm, không báo cáo tình hình sản xuất kinh doanh hoặc đã thanh lý giải thể.

17 DA này có quy mô vừa và nhỏ thuộc các lĩnh vực sản xuất chế biến và gia công may mặc, thực phẩm, bao bì, cơ khí kim loại… Ngoài ra, có 5 DN ngưng hoạt động, trong đó có 3 DN trong KCN gồm Công ty King May Craff (British Virgin Island), Công ty Brandon Miles, Công ty Fine Cubicle (Hàn Quốc) và 2 DN ngoài KCN là Công ty Cửu Dương (Hồng Công), Công ty Mir Vina (Hàn Quốc).

Giải quyết “vuốt đuôi”

Trước hiện tượng DN FDI bỏ trốn ở mức báo động hiện nay, câu hỏi đặt ra đâu là nguyên nhân? Các chuyên gia kinh tế nhận định: Nền kinh tế hiện nay đặt nhiều DN cả nội lẫn ngoại, quy mô lớn hay nhỏ đều gặp khó khăn về tài chính, đầu ra cho sản phẩm bế tắc, trong khi lãi suất tăng cao, khó xoay sở nguồn vốn. Một khi DN không thể căng sức ra để cầm cự do suy thoái kinh tế kéo dài sẽ dẫn tới bể nợ, bỏ trốn.

Nhiều DN lấy mác ngoại vay tín dụng trong nước làm ăn rồi bỏ trốn đã để lại một khối nợ xấu cho ngân hàng. Trong quá trình ghi nhận thực tế tại các KCN, hiện tượng DN FDI vắng chủ chủ yếu là nhà đầu tư Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc.

Đơn cử, trong 32 DN ngoại bị rút phép trong năm 2012 tại tỉnh Đồng Nai, có đến 11 DN Đài Loan. Nói về thủ thuật bỏ trốn, một lãnh đạo tỉnh Bình Dương cho biết có DN trước tết còn tổ chức mời lãnh đạo tỉnh đến tham quan, nhưng trong những ngày nghỉ tết, chủ DN trốn về nước, để lại hàng trăm công nhân bơ vơ vì chưa được nhận lương đến 2 tháng.

DN FDI bỏ trốn: Khoảng trống pháp lý ảnh 1

Công ty TNHH quốc tế APL (100% vốn Malaysia) ở KCN Gò Dầu (Đồng Nai)
đã cao chạy xa bay, để lại cục nợ cho địa phương. Ảnh: M. TUẤN

Trước thực trạng DN FDI “vắng chủ”, lãnh đạo Sở KH-ĐT tỉnh Long An cho biết sẽ đề nghị người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu, thành viên sáng lập công ty tới báo cáo tình hình hoạt động của DN. Nếu người đại diện không đến làm việc, sở sẽ tham mưu UBND tỉnh thu hồi giấy chứng nhận đầu tư theo quy định.

Trong khi đó tại tỉnh Đồng Nai, trong năm 2012 tỉnh đã thu hồi giấy chứng nhận đầu tư 32 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 170 triệu USD, chủ yếu do hoàn tất thủ tục giải thể, quá 12 tháng không triển khai dự án hoặc ngưng hoạt động do khó khăn về tài chính. Riêng trong tháng 11-2012, Ban quản lý các KCN tỉnh Đồng Nai đã quyết định thu hồi giấy chứng nhận đầu tư 17 dự án với tổng vốn đăng ký 79,4 triệu USD cũng với lý do trên.

Ban quản lý thực hiện rút giấy phép theo công văn hướng dẫn của Bộ KH-ĐT trong trường hợp dự án vắng chủ đã có phán quyết của tòa án hoặc tài sản đã bị ngân hàng phát mãi và không còn tài sản để hoạt động.

Theo ông Lê Việt Dũng, Phó Giám đốc Sở KH-ĐT tỉnh Bình Dương, nhà đầu tư Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc… đến Việt Nam chỉ mang theo một nguồn vốn lưu động nhỏ, thuê nhà xưởng, sau đó tận dụng lao động giá rẻ và ưu đãi đầu tư để kiếm lợi.

Hoạt động một thời gian, chủ DN đem nhà xưởng, máy móc thế chấp cho các tổ chức tín dụng (trong nước), thậm chí thế chấp vay vốn bằng 100% giá trị tài sản. Có lợi nhuận nhất định, chủ DN ôm tiền “cao chạy xa bay”, xù thuế, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, nợ lương lao động, để lại gánh nặng cho cơ quan quản lý”.

Kẽ hở quản lý sau cấp phép

Theo Luật Đầu tư, dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư sau 12 tháng nhưng nhà đầu tư không triển khai hoặc không có khả năng thực hiện theo tiến độ đã cam kết, không có lý do chính đáng sẽ bị thu hồi giấy chứng nhận.

Trên thực tế, những dự án đã triển khai, phát sinh giao dịch, công nợ với khách hàng, với các cơ quan nên không thể rút giấy phép dễ dàng. Nhiều DN FDI dù ngừng hoạt động và không triển khai dự án nhưng có phát sinh công nợ, mất liên lạc, pháp luật chưa có quy định về hướng xử lý đối với các dự án này.

Để tháo gỡ khó khăn cho DN FDI làm ăn chưa hiệu quả cũng như mạnh tay với DN trốn thuế, chuyển giá, bỏ trốn, giải pháp quan trọng là tăng cường sự phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương, các cơ quan quản lý chuyên ngành trong việc giám sát, kiểm tra và xử lý kịp thời theo 2 hướng: Nếu nhà đầu tư gặp khó khăn khách quan thực sự chúng ta cần hỗ trợ, chia sẻ ngay; nếu có biểu hiện vi phạm pháp luật phải kịp thời xử lý, thậm chí thu hồi giấy phép đầu tư.

Ông ĐỖ NHẤT HOÀNG,
Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT)

Có thể nói, sau hơn 2 thập niên mở cửa hút đầu tư nước ngoài, chúng ta đã xây dựng một hành lang pháp lý tốt để kêu gọi đầu tư. Tuy nhiên, vấn đề quản lý DN FDI sau khi cấp phép đầu tư vẫn còn bộc lộ nhiều yếu kém, quản lý chồng chéo, lỏng lẻo, chưa sát sao đã để lộ những lỗ hổng lớn.

Chẳng hạn, quy định yêu cầu DN phải nộp báo cáo hoạt động sản xuất kinh doanh, báo cáo tài chính định kỳ là cách để giám sát DN, biết DN còn “sống” hay đã “chết”.

Tuy nhiên, trên thực tế rất ít DN thực hiện tốt nghĩa vụ này, nhất là những DN nghiệp quy mô nhỏ, hoạt động bất thường. Đây cũng là kẽ hở lớn khiến cơ quan nhà nước không nắm được đường đi nước bước của DN FDI. Theo Ban quản lý các KCN tỉnh Đồng Nai, mặc dù đã tuyên truyền việc nộp báo cáo đến các DN, thường xuyên rà soát các DN không nộp báo cáo từ 3 tháng trở lên để nhắc nhở…

Tuy nhiên số lượng DN FDI nộp báo cáo lên Ban quản lý các KCN chỉ chiếm khoảng 60%, 40% DN FDI còn lại cơ quan quản lý vẫn không thể giám sát họ “sống” hay đã “chết”. Thực trạng này cho thấy chúng ta đang quản lý các DN FDI theo kiểu “nắm dao đằng lưỡi”.

Thực trạng DN FDI “vắng chủ” đã để lại những hệ lụy phải mất nhiều năm vẫn chưa giải quyết được. Bài học “trải thảm đỏ” thu hút DN FDI tại Bình Dương phải cần xem xét kỹ. Bình Dương là tỉnh thu hút đầu tư FDI lớn nhất nước, năm 2012 khoảng 2,6 tỷ USD, nhưng tỉnh cũng đang đối mặt với số lượng DN gỗ sản xuất manh mún, công nghệ lạc hậu chiếm 1/4 của cả nước.

Vì vậy, theo nhiều chuyên gia, thời gian tới việc cấp phép phải thẩm định kỹ năng lực nhà đầu tư, yêu cầu không sử dụng nhiều lao động, hạn chế đầu tư ngoài KCN, không gây ô nhiễm môi trường, đồng thời có cơ chế giám sát chặt chẽ để hạn chế rủi ro khi họ bỏ trốn. 

Minh Tuấn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Vietnam Airlines khuyến cáo hành khách đến sớm làm thủ tục trước 2 tiếng

Vietnam Airlines khuyến cáo hành khách đến sớm làm thủ tục trước 2 tiếng

(ĐTTCO) – Để đảm bảo kế hoạch và sự thuận lợi đi lại, Vietnam Airlines Group (gồm Vietnam Airlines, Pacific Airlines, Vasco) khuyến cáo hành khách đi tàu bay cần theo dõi chặt chẽ thông tin từ các hãng hãng không, chủ động đến sân bay trước giờ khởi hành dự kiến ít nhất 2 tiếng để hoàn thành thủ tục hàng không.