Điều chỉnh quy luật tự nhiên

Tốc độ đô thị hóa quá nhanh đang tạo ra những hệ lụy khiến cho nhiều nhà xã hội học lo lắng. Dưới góc độ một nhà quy hoạch, KTS. Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cho rằng đây là quy luật tự nhiên. Tuy nhiên, cần phải có những chính sách điều chỉnh để quá trình này đi đúng hướng.

Đô thị hóa phải có chiều sâu

PHÓNG VIÊN: - Nhiều ý kiến cho rằng chúng ta đang ảo tưởng về tốc độ đô thị hóa ở Việt Nam. Thực chất đó chỉ là sự bành trướng không gian đô thị, đô thị hóa theo chiều rộng. Ông đánh giá vấn đề này như thế nào?

KTS. TRẦN NGỌC CHÍNH: - Nhận định đô thị hóa mới đi vào chiều rộng chứ chưa sâu về một số khía cạnh nào đó không sai. Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận một cách công bằng, bởi quá trình đô thị hóa nước ta được bắt đầu trên một nền tảng hạ tầng đô thị chưa tốt.

Thời điểm ban đầu, mọi nhu cầu xây dựng gần như chỉ tập trung đáp ứng nhu cầu sinh sống cấp thiết của người dân, mức độ chăm sóc nhà ở còn ít và cũng ít để ý đến hình hài đô thị. Đã có thời kỳ chúng ta xây nhà tập thể với mỗi tầng mấy chục hộ nhưng chỉ có 1 khu vệ sinh và bếp dùng chung.

Còn ở miền Nam là đô thị chiến tranh, mười mấy năm phát triển, hạ tầng xã hội đã có nhưng hạ tầng đô thị vẫn kém. Vì thế xảy ra tình trạng quá trình đô thị hóa nóng nhưng chất lượng đô thị không cao là điều hoàn toàn dễ hiểu.

Điều chỉnh quy luật tự nhiên ảnh 1

Những ngôi nhà “siêu mỏng” xuất phát
từ sự buông lỏng
quản lý ở các thành phố
đông dân như Hà Nội, TPHCM. Anh: LÃ ANH

Từ hoàn cảnh lịch sử trên cộng với kinh tế khó khăn, chúng ta đã không đủ lực để hoàn thiện và đồng bộ quy hoạch đô thị. Thí dụ có nhà ở rồi nhưng trường học, bệnh viện, nhà trẻ… chưa có vì kinh phí nhà nước eo hẹp. Ngay như Linh Đàm, khu đô thị kiểu mẫu mà đường vẫn chưa ra đường, trường học thiếu…

Trong bối cảnh nền tảng hạ tầng còn yếu kém, dân số đô thị tăng nhanh tạo áp lực nhà ở lớn, trong khi tiềm lực kinh tế còn hạn chế thì không thể có đô thị hóa chiều sâu được. Vì thế mới xảy ra hiện trạng đô thị phát triển mạnh mẽ nhưng chưa đồng bộ về cảnh quan khiến bộ mặt đô thị vẫn nhem nhuốc.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa là tất yếu, chúng ta đang trong thời gian quá độ. Để hoàn chỉnh và khớp nối cần có thời gian, không phải một vài năm mà nhiều năm. Tôi nghĩ điều này không cần phải lo ngại.

- Nói như vậy những hệ lụy mà quá trình đô thị hóa mang lại cũng không đáng lo ngại?

- Đô thị hóa là quá trình tự nhiên, không thể chống lại được. Chúng ta chỉ có điều chỉnh sao cho hợp lý. Những hệ lụy mà nó để lại đương nhiên chúng ta phải giải quyết, nhưng cũng cần thời gian. Thí dụ việc người dân mất đất, mất việc làm, làng xóm biến đổi… không thể tránh được. Thế nhưng nếu quy hoạch tốt, nếu có chuẩn bị kỹ quá trình này sẽ nhẹ nhàng.

Hiện nay chúng ta làm điều này chưa tốt và tôi nghĩ cần phải điều chỉnh kịp thời. Khi tốc độ đô thị hóa đến 50% và 60-70 triệu dân đô thị thì sẽ ra sao? Áp lực khủng khiếp lúc đó cộng với tàn dư của bây giờ để lại, hậu quả sẽ thế nào? Chúng ta đã có bài học hạ tầng đô thị khi vừa đổi mới mà tàn tích của nó đến tận bây giờ giải quyết vẫn chưa xong. Vì thế cần phải hành động nhanh và kiên quyết.

Năng lực quản lý và chủ đầu tư?

- Theo ông phải chăng năng lực quản lý chưa xứng tầm cũng là nguyên nhân đẩy vấn đề này thêm trầm trọng?

- Không chỉ quản lý có vấn đề mà đầu tư cũng có vấn đề. Đầu tư dàn trải, chưa có chiều sâu, không đi vào thực chất. Thí dụ làm đường phải tính làm cả trên cao và dưới thấp, đến đâu phải hoàn thiện đến đấy, khu nào ra khu đấy, nhưng chúng ta cứ làm theo kiểu tạm thời nên cả thành phố như đại công trường.

Chưa kể hàng trăm, hàng nghìn chủ đầu tư, nhà thầu, vàng thau lẫn lộn. Trong khi đó, những người quản lý đô thị liệu đã có kiến thức vững vàng về đô thị chưa? Ở một số nước, các thị trưởng và những người quản lý đô thị phải tốt nghiệp một trường về quản lý đô thị, ít nhất phải biết về thủ tục đầu tư, về quy hoạch, phải đọc được bản vẽ…

Ở nước ta nhiều người quản lý đô thị thậm chí không biết những điều này. Không có chuyên môn sẽ dẫn đến tình trạng vừa làm vừa học, như vậy thì làm sao chuyên nghiệp. Mà hỏng về quy hoạch là tai hại vì không thể sửa chữa được. Vấn đề này bây giờ phải làm lại, ít nhất cán bộ quản lý phải có chuyên môn, có như thế mới không tạo ra sự lộn xộn trong đô thị.

- Tốc độ đô thị hóa nhanh dẫn đến thị trường bất động sản (BĐS) phát triển nóng và ngược lại. Vậy thị trường BĐS trầm lắng như hiện nay liệu có là cơ hội điều tiết lại sự phát triển đô thị?

 - Thị trường BĐS trầm lắng ở thời điểm hiện nay là cơ hội để các nhà quản lý bình tĩnh nhìn lại quá trình đô thị hóa. Những năm qua phát triển chóng mặt như thế, bao nhiêu đất nông nghiêp bị mất, bao nhiêu người mua nhà để ở... Bên cạnh đó là tình trạng nhiều nhà ở xây dựng xong để hoang, lãng phí đất đai. Rồi việc chủ đầu tư chỉ xây dựng để đáp ứng lợi nhuận nên bớt xén cây xanh, đất công cộng…

Điều này người quản lý phải biết, phải căn cứ vào quy hoạch chung mà điều chỉnh. Thí dụ đồ án mới sẽ không ưu tiên cho biệt thự nữa mà tập trung nhà chung cư. Đặc biệt nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp phải được ưu tiên. Cái này, muốn làm tốt, phải có sự phối hợp của nhiều bộ, ngành và cả địa phương.

- Khái niệm đô thị bền vững, thân thiện, thông minh đã được nhắc đến nhưng gần như chỉ trên lý thuyết. Để hiện thực hóa nó phải bắt đầu từ đâu, thưa ông?

- Bắt đầu từ bây giờ là muộn. Các nhà quy hoạch đô thị không thể chỉ nghĩ đến việc phát triển đô thị hiện nay mà phải nghĩ đến đô thị tương lai. Phải đi vào các đô thị xanh, các công trình xanh. Nghĩa là quản trị tốt và ngôi nhà tiết kiệm năng lượng. Như vậy, phải bắt đầu ngay từ những thiết kế mới. Ngôi nhà khi thiết kế phải tính đến việc thu vào nhiều năng lượng nhất, tỏa ra và sử dụng ít năng lượng nhất.

Từ ngôi nhà thông minh sẽ thành dãy phố thông minh, rồi thành phố thông mình. Với nền tảng hiện nay quy hoạch ngay đô thị thông minh sẽ khó nhưng những người làm công tác quy hoạch phải tính từ bây giờ, bởi thêm chục năm nữa mới tính sẽ lại quá muộn.

- Xin cảm ơn ông.

Khôi Nguyên (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất