Công ty chứng khoán

Công ty chứng khoán bám trụ chờ thời

Việc hàng loạt công ty chứng khoán (CTCK) công bố kết quả kinh doanh (KQKD) quý I thua lỗ, tiếp tục gióng lên hồi chuông về sự bế tắc, bất lực trong hoạt động. Nhưng tìm lối ra trong ngắn hạn đối với các CTCK là vấn đề không đơn giản.

Muốn “chết” không dễ

Theo các chuyên gia, khả năng CTCK phá sản hoặc giải thể trong thời điểm hiện tại rất khó xảy ra vì 3 rào cản: liên quan đến luật, ảnh hưởng trên thị trường chung và ý định của các ông chủ. 

Trước năm 2007, thời điểm Luật Chứng khoán chưa có hiệu lực, các CTCK khi thành lập có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh do Sở Kế hoạch-Đầu tư (KH-ĐT) cấp. Khi Luật Chứng khoán ra đời, những CTCK này được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp giấy phép hoạt động kinh doanh chứng khoán và có thể xem như có 2 giấy phép.

Từ khi Luật Chứng khoán ban hành, các CTCK không hoạt động theo Luật Doanh nghiệp nữa, toàn bộ thủ tục, đăng ký đều thông qua UBCKNN chứ không thông qua Sở KH-ĐT như trước. Luật Doanh nghiệp có những quy định chi tiết, hướng dẫn về vấn đề sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp hay chuyển đổi mô hình, trong khi Luật Chứng khoán chưa đầy đủ.

Luật sư Trần Minh Hải,
Giám đốc Công ty Luật Basico

Như vậy, nếu bị vướng việc chuyển đổi mô hình kinh doanh theo quy định của UBCKNN, các CTCK có thể sử dụng giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của Sở KH-ĐT. Nhưng mấu chốt nằm ở chỗ, từ năm 2007 có thêm 50 CTCK ra đời và chỉ có giấy phép hoạt động kinh doanh chứng khoán, nên nếu muốn chuyển đổi mô hình chỉ còn cách giải thể. Những khúc mắc này thể hiện rõ qua trường hợp CTCK Kim Long (KLS) khi có ý định chuyển đổi hoạt động kinh doanh.

TTCK Việt Nam từ khi thành lập đến nay chưa có tiền lệ CTCK giải thể hoặc phá sản. Và nếu xảy ra, đặc biệt vào thời điểm này, sẽ là cú sốc lớn đối với thị trường. Vì thế, khi KLS vừa đánh tiếng chuyển đổi mô hình, lập tức giá cổ phiếu giảm rất mạnh. Hay trường hợp SSI lỗ hơn 100 tỷ đồng trong quý I cũng là nguyên nhân khiến cổ phiếu này giảm giá trong thời gian qua.

Cả SSI và KLS đều là những cổ phiếu có ảnh hưởng lớn đến VN Index và HNX Index, nên nhà đầu tư (NĐT) sẽ ra sao khi đang giao dịch, đột nhiên nghe tin CTCK phá sản. Liệu NĐT có còn niềm tin để mở tài khoản và cất tiền tại các CTCK khác? Một vấn đề được đặt ra là vai trò định hướng của UBCKNN ở đâu khi để xảy ra “nghịch cảnh” này.

Hiện nay, dù tình hình bi đát nhưng vẫn có những người muốn duy trì hoạt động của CTCK với mục đích tìm kiếm đối tác khác để “bán xác”. Theo chia sẻ của tổng giám đốc một CTCK lớn, để duy trì hoạt động của CTCK có 2 chi nhánh tại TPHCM và Hà Nội với 40 nhân viên sẽ tốn khoảng 1,2 tỷ đồng/tháng, bao gồm chi phí thuê mặt bằng, khấu hao máy móc thiết bị, lương, điện nước, tiền thuê đường truyền.

Trong khi đó, ước tính phí giao dịch thu về trong 1 tháng của một CTCK tầm trung chỉ hơn 200 triệu đồng, tức 1 năm sẽ bù lỗ nếu chỉ hoạt động môi giới hơn chục tỷ đồng. Biết lâm thế nhưng nhiều CTCK không dám giải thể vì mất tất cả, vẫn kỳ vọng vào các thương vụ mua bán, điển hình như việc Vincom bán CTCK của mình cho Tập đoàn Xuân Thành. Tuy nhiên những thương vụ này tương đối hiếm, vì CTCK Vincom có cơ sở hạ tầng khá tốt và cả bên mua lẫn bên bán đều là những doanh nghiệp mạnh.

Khó mua bán, sáp nhập

Trước năm 2007, số lượng CTCK tại Thái Lan vào khoảng 70, sau đó giảm xuống còn 37 và hiện nay chỉ còn 29 CTCK. Liệu kịch bản tương tự có lặp lại trên TTCK Việt Nam? Trả lời trên báo chí, lãnh đạo nhiều CTCK kỳ vọng trong ngắn hạn, hơn 100 CTCK sẽ chỉ còn 50 CTCK. Việc giảm số lượng CTCK sẽ giảm áp lực cạnh tranh cho CTCK, tránh tình trạng phá giá, cạnh tranh không lành mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí cũng được tiết giảm đáng kể. 2 CTCK sáp nhập, tức chỉ còn 1 giám đốc nhưng số khách hàng có thể tăng lên gấp đôi, đội ngũ nhân sự cũng tinh gọn hơn, đồng thời gia tăng lợi thế cạnh tranh với các đối thủ khác. Như đã phân tích, khả năng CTCK “chết”  khó xảy ra, theo đó sự thay đổi của các CTCK sẽ theo 3 con đường: đổi chủ, sáp nhập hoặc tự tạo ra bước đột phá trong kinh doanh.

Thị giá CTCK hiện nay rất rẻ nhưng khả năng đổi chủ không dễ, dù nhu cầu mua CTCK vẫn có. Mấu chốt của vấn đề nằm ở giá cả của 2 bên chưa gặp nhau. Các CTCK đều muốn bán với giá khoảng 1.0 chứ không chấp nhận giảm hơn, trong khi bên mua muốn sát giá thị trường. Một CTCK có vốn điều lệ 300 tỷ đồng, vốn hóa thị trường 200 tỷ đồng, nếu ông chủ của CTCK bán theo thị giá coi như lỗ hơn 30%. Đây là điều không dễ chấp nhận đối với những người đã tâm huyết tạo nên công ty.

TS. Nguyễn Văn Thuận,
Trường Đại học Mở TPHCM

Thời gian qua, đã xuất hiện xu hướng CTCK này sang nhượng khách hàng cho CTCK khác. Tuy vậy, tìm kiếm những CTCK đủ điều kiện thực hiện các thương vụ trên không dễ, bởi số lượng tài khoản phải vào tầm 10.000 trở lên, trong đó tài khoản hoạt động thường xuyên phải chiếm tỷ lệ từ 30% trở lên. Trên thực tế, nhiều CTCK có số tài khoản vượt 10.000 nhưng đa phần là tài khoản chết, tỷ lệ hoạt động thường xuyên 30% sẽ không dễ tìm được.

Tìm mua tài khoản NĐT tại các CTCK đã khó, thực hiện việc chuyển cổ phiếu từ tài khoản CTCK này sang tài khoản CTCK khác còn gian nan hơn nhiều. Lý do, một NĐT không được phép mở 2 tài khoản, nên không thể sang CTCK khác mua cổ phiếu từ tài khoản cũ.

Để thực hiện việc này NĐT phải ký giấy yêu cầu chuyển khoản tại CTCK cũ để làm các thủ tục gửi lên trung tâm lưu ý, sau đó trung tâm lưu ký mới chuyển toàn bộ số chứng khoán sang tài khoản mới. Thời hạn nhanh nhất để chuyển khoản cổ phiếu tại HOSE là 3 ngày, tại HNX mất 5 ngày.

Với cách thức này, NĐT sẽ gặp không ít rủi ro. Giả sử, NĐT A sở hữu danh mục cổ phiếu tại HNX trong tài khoản tại CTCK X với tổng giá trị 1 tỷ đồng. Sau khi yêu cầu chuyển khoản chứng khoán, danh mục này liên tục giảm sàn và sau 5 ngày, số cổ phiếu NĐT nhận được tại tài khoản mới của CTCK Y sẽ chỉ còn khoảng 600 triệu đồng.

Như vậy, nhu cầu bức thiết về việc cho phép NĐT sử dụng nhiều tài khoản không chỉ đến từ nguyện vọng muốn “lướt sóng”, mà còn để xử lý những trường hợp phiền phức trên. Việc chuyển tài khoản còn gặp một công đoạn phức tạp hơn, đó là việc chuyển các quyền hưởng cổ tức, quyền mua cổ phiếu.

Thí dụ, sau khi tất cả chứng khoán của NĐT A chuyển từ CTCK X sang CTCK Y, nhưng trong số chứng khoán này lại có quyền mua cổ phiếu phát hành thêm. Quyền hưởng cổ tức sẽ được gửi về CTCK X và một lần nữa CTCK X lại phải chuyển quyền sang CTCK Y cho NĐT A.

Quy trình này ngốn rất nhiều thời gian, công sức lẫn tiền bạc của CTCK và NĐT. Một CTCK thực hiện công đoạn chuyển tiếp này cho biết đã mất hơn 4 tháng ròng để xử lý hơn 10.000 tài khoản có liên quan đến các quyền của NĐT.

Cứu thị trường, cần nhiều sản phẩm phái sinh

Theo các chuyên gia kinh tế, xu hướng sáp nhập lý tưởng nhất là CTCK có thế mạnh về môi giới sẽ tìm mua những CTCK nhỏ nhưng có lợi thế về khách hàng. Trong khi đó CTCK mạnh về tự doanh sẽ chọn những CTCK có danh mục đầu tư tốt. Nhưng rào cản ở đây là do các CTCK lớn hiện đang gặp không ít khó khăn nên khả năng mở rộng trong ngắn hạn khó có thể xảy ra.

Công ty chứng khoán bám trụ chờ thời ảnh 1

Tìm lối ra trong ngắn hạn đang là vấn đề
không đơn giản đối với các CTCK. Ảnh: LÃ ANH

Một rào cản lớn khác trong việc sáp nhập hoặc đổi chủ các CTCK là kỳ vọng của các ông chủ về việc TTCK sẽ sớm hồi phục. Làm một bài toán đơn giản: Một CTCK có vốn điều lệ 300 tỷ đồng, cố gắng duy trì chi phí mỗi tháng khoảng 1,5 tỷ đồng để đảm bảo hoạt động và dự báo thị trường sẽ hồi phục trong 1 năm nữa. Như vậy, trong vòng 1 năm tổng chi phí bỏ ra sẽ vào tầm 18 tỷ đồng.

Nhưng nếu TTCK bật trở lại, chỉ cần bỏ vào thị trường khoảng 100 tỷ đồng, sau một thời gian ngắn lợi nhuận thu được thừa sức bù vào khoản chi phí trên. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nhiều CTCK gần như tê liệt hoạt động vẫn kiên quyết bám trụ.

Đối với nhiều người chiến thuật này dù mạo hiểm nhưng cũng xứng đáng để “thử” hơn là việc sáp nhập với một CTCK cũng ở tình cảnh tương tự, vì xấu kết hợp với xấu chưa chắc đã ra tốt. Nhìn rộng ra, kinh doanh chứng khoán như một ngành cơ hội, thậm chí là đầu cơ nên nếu gặp rủi ro tất nhiên phải gánh chịu.

Vấn đề tạo ra đột phá trong kinh doanh để từ đó thoát khỏi nghịch cảnh cũng không dễ để thực hiện. Mới đây, UBCKNN cho biết sản phẩm phái sinh sẽ xuất hiện vào năm 2014, tức là còn khoảng 3 năm nữa NĐT mới được tiếp cận sản phẩm này.

Những CTCK nếu có sáng tạo cũng chỉ có thể triển khai trong bóng tối và như vậy chắc chắn sẽ hạn chế đáng kể sự phát triển của sản phẩm lẫn nguồn thu. Nhìn lại quá trình phát triển các sản phẩm trên TTCK Việt Nam, không ít người có cảm giác UBCKNN có phần hụt hơi trong việc theo dõi và định hướng. Bởi từ đòn bẩy tài chính đến các quyền chọn, bán khống đều là sản phẩm sáng tạo của các CTCK.

Những sản phẩm được triển khai không đồng bộ cho thấy sự phát triển không ngừng của các CTCK. Vấn đề đặt ra là đưa vào khuôn khổ thay vì cấm đoán, vì thị trường càng nhiều sản phẩm, dòng tiền càng phong phú, CTCK sẽ có nhiều nguồn thu hơn nữa, thay vì chỉ sống bằng môi giới hay tự doanh.

ĐẠI NGÀN - PHI LONG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Sinh viên Trung Quốc ngày càng gay gắt trước sự bất bình đẳng

Sinh viên Trung Quốc ngày càng gay gắt trước sự bất bình đẳng

(ĐTTCO) - Vào tháng 5, một nhóm thanh niên Trung Quốc, nhiều người trong số họ là những sinh viên mới tốt nghiệp đại học, đã bắt đầu một câu lạc bộ trên nền tảng truyền thông xã hội Trung Quốc Douban có tên là “Five”, phát âm gần giống với “Feiwu” hay kẻ thua cuộc trong tiếng Quan Thoại.