Bí quyết thành công

Trong khi mô hình đại học tư thục của Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi mớ bùng nhùng, thế giới đã có rất nhiều trường tư thục thành công cả trăm năm qua. Vậy bí quyết của họ nằm ở đâu?

Rạch ròi

Bí quyết thành công ảnh 1

Trong 10 trường đại học hàng đầu của Hoa Kỳ, một đất nước chiếm vị trí áp đảo trong giáo dục đại học của thế giới, có tới 8 trường đi theo mô hình đại học tư thục với những cái tên nổi đình đám như Harvard, Princeton, Yale, Columbia…

Một điều mang đến thành công cho những trường này chính là sự rạch ròi giữa 2 khái niệm lợi nhuận và phi lợi nhuận.

Theo chia sẻ của ông Trần Thắng, Chủ tịch Hội văn hóa, giáo dục Việt Nam tại Hoa Kỳ, đại học tư thục tại Hoa Kỳ là một tổ chức phi lợi nhuận và phải tuân theo những luật của liên bang và của tổ chức đó. Nếu mở trường theo dạng lợi nhuận cho cá nhân sẽ không được hưởng đặc quyền và hoạt động của tổ chức phi lợi nhuận.

Ông Thắng cũng cho biết mấu chốt để định nghĩa phi lợi nhuận là từ mô hình tài chính. Số tiền cá nhân bỏ ra xây dựng trường đại học chỉ là con số rất nhỏ, số tiền lớn trường thu được là nhờ sự quyên góp và đầu tư cá nhân. Các trường đại học tư thục và cả công lập của Hoa Kỳ đều sống bằng nguồn này.

Vậy những người đóng góp tài chính sẽ được hưởng quyền lợi như thế nào? Họ sẽ được miễn một phần thuế thu nhập hàng năm. Đây chính là bí quyết không chỉ của riêng Hoa Kỳ. Một số nước trên thế giới đã dùng cách miễn giảm thuế hoàn toàn cho các mạnh thường quân đầu tư vào đại học tư thục để phát triển và duy trì mô hình phi lợi nhuận.

Có một điều quan trọng và Việt Nam cũng nên học hỏi nữa chính là sự ưu đãi dành cho các trường đại học tư thục. Tại Nhật Bản, một số trường tư thục vẫn nhận được tài trợ của của Nhà nước dù họ có nguồn thu không nhỏ từ học phí, hiến tặng. Điều này đồng nghĩa với sự công bằng của Nhà nước dành cho 2 mô hình công lập và tư thục.

Hay như ở Trung Quốc, các cơ sở giáo dục không vì lợi nhuận bao gồm tổ chức công dân được thành lập tự nguyện nhằm đạt được các mục tiêu chia sẻ (như các tổ chức từ thiện và các viện nghiên cứu). Các cơ sở tư nhân này sử dụng tài sản của Nhà nước nhưng được thành lập các tổ chức phi lợi nhuận (trường học, bệnh viện, viện bảo tàng, và các cơ sở nghiên cứu khoa học) cùng các tổ chức được thành lập với nguồn quỹ hiến tặng nhằm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, giáo dục, văn hóa, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường hoặc xóa đói giảm nghèo.

Chính phủ có thể hỗ trợ quá trình phát triển các cơ sở giáo dục tư nhân này bằng cách vinh danh các mạnh thường quân, miễn giảm thuế hoàn toàn cho họ, cũng như cung cấp các quỹ tài trợ ngân sách tương ứng. Chẳng hạn như Nhà nước đồng tài trợ, cung cấp một số đầu tư ban đầu, hay đấu thầu các dự án nghiên cứu và phát triển...

Học hỏi những bí quyết thành công của mô hình tư thục trên thế giới hết sức cần thiết để thu hút các nhà đầu tư tham gia xây dựng trường đại học theo mô hình không vì lợi nhuận nhằm đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của Việt Nam.

Tuy nhiên, vẫn còn một bí quyết mang đến thành công cho mô hình tư thục của nước ngoài, đặc biệt là Hoa Kỳ, đó là việc các cựu sinh viên nắm vị trí kiểm soát.

Cựu sinh viên nắm quyền

Đi đầu cho mô hình này là Trường Đại học Harvard nổi tiếng. Ban giám hiệu của đại học này hoàn toàn nằm trong tay những cựu sinh viên của trường. Tương tự, các trường tư thục khác của Hoa Kỳ như Yale và Columbia được quản lý bởi cựu sinh viên, 2 trường khác là Princeton và Stanford có 90% trong ban quản trị là cựu sinh viên. Cựu sinh viên thậm chí kiểm soát cả các trường công như Purdue (90%) và Michigan (63%).

Trung bình, cựu sinh viên chiếm 63% ban quản trị của top 100 đại học Hoa Kỳ, gồm cả trường công và trường tư. Tất nhiên, đây chỉ là bí quyết để chúng ta tham khảo vì việc này ở Việt Nam còn rất khó thực hiện. Những bí quyết mang đến thành công cho mô hình đại học tư thục được nói đến trên đây phần lớn dành cho những nhà quản lý, cơ quan chức năng, còn những người sẽ tham gia vào mô hình đại học này thì sao?

Cũng có những bí quyết thành công. Việc đầu tiên chính là làm sao thu hút sinh viên. Vì sao những đại học tư thục hàng đầu có mức học phí cao nhưng vẫn là niềm mơ ước của hàng triệu sinh viên trên khắp thế giới.

Các trường đại học tư thục thu học phí cao nhưng có những chương trình học bổng cũng cao tương tự. Và những chương trình này hoàn toàn thực tế để sinh viên có thể nỗ lực giành học bổng. Nhìn lại một số chương trình học bổng “khủng” của một số trường đại học tư ở Việt Nam sẽ thấy sinh viên khó có khả năng giành được.

Thí dụ, tại Trường Đại học Kinh tế tài chính TPHCM, để đạt được học bổng toàn phần trị giá khoảng 360 triệu đồng của trường đưa ra, thí sinh vừa phải có điểm thi đại học từ 21 điểm trở lên, mỗi năm học đạt điểm trung bình các môn học từ 7 điểm trở lên. Với cách “treo thưởng” này, thí sinh dù đạt 21 điểm cũng phải đợi hết năm học đầu tiên nếu có đạt 7 điểm mới nhận được học bổng.

Tương tự, để giành được suất học bổng gần 500 triệu đồng của Đại học Quốc tế Sài Gòn, thí sinh phải đạt điểm thi 26 điểm (chưa tính điểm ưu tiên) và có kết quả học tập 3 năm liền từ lớp 10, 11 và 12 đạt từ 9,5 điểm trở lên, đồng thời có chứng chỉ TOEFL 61 iBT của ETS Hoa Kỳ không quá 2 năm.

Thực tế cho thấy, năm nay ngay cả thủ khoa nhiều trường đại học tốp giữa cũng chưa đạt đến mức điểm 26. Quy định này càng bất hợp lý khi yêu cầu 3 năm ở THPT phải có điểm trung bình 9,5 điểm trở lên.

Nói ra để thấy chúng ta vẫn còn quá nhiều điều cần làm để có thể xây dựng một mô hình đại học tư thục thành công. Làm sao để thu hút các nhà đầu tư, làm sao để sinh viên tin tưởng vào học tại các trường tư là những điều không hề đơn giản. Và đặc biệt xã hội cũng nên có cái nhìn công bằng với mô hình này.

Đây sẽ là cơ sở cho việc xây dựng và phát triển một nền giáo dục đại học tư thục mạnh, đáp ứng yêu cầu thực hiện Nghị quyết 14/2005 của Thủ tướng Chính phủ trong việc đổi mới và làm lành mạnh hóa nền giáo dục đại học nước nhà.

ĐỨC MẠNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất