ATLĐ: Buông lỏng quản lý, chế tài chưa nghiêm

Những vụ tai nạn nghiêm trọng liên tiếp xảy ra tại các công trường xây dựng thời gian qua khiến dư luận không khỏi hoang mang về việc đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng. Câu hỏi về trách nhiệm của các nhà thầu cũng như việc giám sát của các cơ quan chức năng lại tiếp tục được đặt ra.

Vàng thau lẫn lộn

Theo Cục Giám định Nhà nước về chất lượng xây dựng (Bộ Xây dựng), số lượng các tổ chức, cá nhân đang hoạt động trong lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam rất lớn, khoảng trên 1.000 nhà thầu tư vấn, thiết kế và trên 6.000 nhà thầu xây dựng. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có đơn vị đứng ra thẩm định năng lực của các nhà thầu.

Sự kiểm soát thông tin nhà thầu hiện nay chưa được chặt chẽ. Trước đây bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề, nhưng sau đó điều này đã được bãi bỏ, nghĩa là ai thích làm cứ làm. Trong khi đó ở các nước, hoạt động nghề nghiệp mang tính đặc thù như xây dựng phải được thẩm định và cho phép. Theo tôi, cần xem lại quy định hiện hành, bởi điều kiện đăng ký hoạt động kinh doanh của nhà thầu không khác với các hoạt động sản xuất kinh doanh khác, nghĩa là đều thông qua Sở Kế hoạch - Đầu tư.

Ông LÊ QUANG HÙNG,
Cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng xây dựng

Các chủ đầu tư chỉ dựa vào bản kê khai của nhà thầu là chính. Do thiếu thông tin chính xác về năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu đã khiến nhiều công ty không chọn được nhà thầu có năng lực thực sự phù hợp và có tính chuyên nghiệp cao.

Do vậy, các sự cố công trình ngày càng tăng, ước tính mỗi năm khoảng 250-300 người thiệt mạng do tai nạn trên các công trường xây dựng. Trong khi đó, quy chế xử lý các nhà thầu vi phạm còn quá đơn giản, chủ yếu chỉ là phạt tiền.

Trên thực tế, chỉ có chủ đầu tư là người kiểm soát chất lượng nhà thầu. Điều này dẫn đến nguy cơ tai nạn lao động cao bởi nhiều trường hợp chủ đầu tư chọn nhà thầu vì lợi ích riêng mà không đề cao chất lượng an toàn của cộng đồng. Số lượng tai nạn lao động tăng cao trong lĩnh vực xây dựng những năm gần đây minh chứng cho cung cách quản lý này.

Theo thống kê của Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, trung bình mỗi năm cả nước xảy ra 40-50 sự cố như sập đổ giàn giáo, cháy nổ, không tuân thủ an toàn lao động tại các dự án đầu tư, công trình.

Theo thanh tra Cục An toàn lao động (Bộ LĐ-TB-XH), trong năm 2011 số vụ tai nạn lao động tiếp tục tăng. Những nghề có tỷ lệ xảy ra tai nạn nghiêm trọng thường rơi vào các ngành nghề lao động giản đơn, như khai thác mỏ, xây dựng công nghiệp (chiếm 16,2%); xây dựng công trình (11,8%); gia công kim loại cơ khí, vận hành máy... Tai nạn gây chết người có tỷ lệ cao là do rơi ngã, điện giật…

Những vụ tai nạn lao động xảy ra mới đây tại dự án Keangnam, sập mái khách sạn Sailing Tower ở Hà Tĩnh hay sập giàn giáo tại dự án Capital Land, khu đô thị Mỗ Lao, Hà Nội… đã khiến nhiều người không khỏi giật mình lo ngại.

An toàn xây dựng bị thả nổi

Các chủ đầu tư, nhà thầu thi công và các đơn vị liên quan đều khẳng định biện pháp thi công áp dụng cho công trình là tối ưu, hiện đại và đảm bảo an toàn nhất. Vì thế sau mỗi sự cố xảy ra tại các công trình xây dựng, ai cũng lớn tiếng nói mình đúng và bắt đầu một cuộc đổ lỗi lẫn nhau: nhà thầu nói công nhân không chịu tuân theo các quy định an toàn, công nhân cho rằng nhà thầu vô trách nhiệm…

Thầu chính có thể là một công ty lớn, danh tiếng nhưng thầu phụ rất lộn xộn, không có chứng chỉ, không kiểm soát được chất lượng. Nhiều giám đốc nhà thầu chỉ là thợ nề bậc 3, kỹ sư đều đi mượn. Khi hỏi các cơ quan quản lý trên địa bàn có bao nhiêu nhà thầu, chưa chắc họ đã trả lời được vì việc đăng ký quá dễ, chứng chỉ không cần cấp, chưa kể những nhà thầu chui. Nếu có tai nạn chết người, nhà thầu tìm mọi cách giấu nhẹm. Thực trạng này khiến công tác an toàn lao động, an toàn xây dựng lỏng lẻo hơn bao giờ hết.

Ông TRẦN NGỌC HÙNG,
Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam

Rõ ràng vấn đề đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng tại nước ta hiện nay đang bị thả nổi. Theo nhiều chuyên gia xây dựng, dù thiết kế xây dựng công trình, giám sát thi công… trong xây dựng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, nhưng điều này chưa được thể hiện rõ trong Luật Doanh nghiệp. Hàng nghìn doanh nghiệp không đủ điều kiện nhưng vẫn hoạt động bình thường, vì vậy an toàn trong xây dựng ở nước ta thực sự “có vấn đề”.

Tệ hại hơn, việc “có vấn đề” này lại đến từ 3 phía: nhà thầu, người lao động và cơ quan quản lý giám sát. Vì thế, sau khi Luật Doanh nghiệp có hiệu lực, nhà thầu mọc lên như nấm. Riêng tại TPHCM hiện nay đã có đến 20.000 nhà thầu, trong đó có trên một nửa là nhà thầu xây lắp.

Trong số này rất nhiều nhà thầu không đủ năng lực tài chính, không đủ kinh nghiệm, làm ăn chụp giật. Về phía người lao động, đa phần đều là lao động nông thôn nên bản thân chưa ý thức được an toàn lao động, lại không được huấn luyện nên thường xuyên vi phạm kỷ luật lao động. Về phía cơ quan quản lý, thanh tra nhà nước còn quá nhiều lỏng lẻo và xử lý chưa nghiêm những vụ việc vi phạm.

Một chủ thầu xây dựng cho rằng vì nhiều lý do, trong đó có vấn đề tài chính, các nhà thầu thường xem nhẹ vấn đề an toàn lao động.

“Công trình lớn có khi lên đến 4.000-5.000 công nhân, việc tập huấn an toàn lao động rất khó khăn. Áp lực tiết kiệm chi phí cũng khiến nhiều chủ thầu chủ động cắt giảm các khâu mua sắm trang thiết bị bảo hộ cho người lao động” - chủ thầu này thừa nhận.

Theo nhiều chuyên gia, nếu một nhà thầu đủ tiềm lực tài chính, làm ăn lâu dài sẽ quan tâm đến vấn đề an toàn xây dựng, thậm chí có cán bộ an toàn chuyên trách, bởi nó không chỉ tác động đến tiến độ, chất lượng công trình mà còn ảnh hưởng lớn đến thương hiệu nhà thầu. Tuy nhiên, ở nước ta việc xây dựng danh tiếng nhà thầu chưa được quan tâm vì việc trở thành nhà thầu quá dễ dàng.

Ngoài ra, tình trạng “bán thầu” khá phổ biến, thậm chí có nhiều công trình được “bán”, giao nhiều lần và người thực hiện cuối cùng có khi không cần vốn, bằng cấp, tư cách pháp nhân, chỉ cần trong tay có vài thợ cũng dễ dàng trở thành ông chủ xây dựng!?

Minh bạch thông tin minh định thương hiệu

Cuối năm 2011, dự thảo Nghị định về Quản lý chất lượng công trình Xây dựng đã được Bộ Xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ, dự kiến chậm nhất cuối tháng 4 sẽ được ban hành. Dự thảo theo hướng giản lược 30-40% thủ tục hành chính trong quản lý đầu tư, tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước nhằm bảo vệ lợi ích, an toàn cho cộng đồng..., sẽ mang lại nhiều điều khác biệt trong việc quản lý chất lượng các nhà thầu xây dựng.

ATLĐ: Buông lỏng quản lý, chế tài chưa nghiêm ảnh 1

An toàn lao động tại các công trình xây dựng đang bị thả nổi. Aûnh: LÃ ANH

Theo một lãnh đạo Bộ Xây dựng, đã đến lúc cần phải xem xét lại cơ chế chính sách, thẩm định ban đầu theo hướng không hạn chế sự phát triển của doanh nghiệp, nhưng đối với những hoạt động chuyên môn đặc thù phải thật chặt chẽ trong khâu cấp phép.

“Ít nhất phải công khai thông tin trên trang web chính thống do nhà nước quản lý để toàn bộ xã hội có thể kiểm chứng, phản hồi, đặc biệt là những công trình có vốn ngân sách. Từ đó, ở những lần đấu thầu sau, nếu thấy nhà thầu bê bối hoặc gây nên nhiều vụ tai nạn, nhiều sai phạm, cơ quan chức năng có thể loại bỏ”- vị này nhấn mạnh.

Vấn đề cấp chứng chỉ hành nghề, giới hạn nhà thầu tư vấn phản biện hay tăng cường vai trò của người quyết định đầu tư… cũng cần được đặt ra nhằm hạn chế tình trạng “vàng thau lẫn lộn” giữa các nhà thầu như hiện nay. Thực tế hiện nay nước ta chưa có nhiều nhà thầu có lịch sử, có thương hiệu.

Vì thế, cần có cuộc tổng thanh tra, rà soát các nhà thầu, kể cả thầu ngoại và thầu nội, đặc biệt tại Hà Nội và TPHCM. Nhà thầu nào đủ năng lực, đủ điều kiện mới được tiếp tục đảm nhiệm các công trình.

Danh sách các nhà thầu này sẽ được công bố trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Ở một góc độ khác, theo ông Nguyễn Văn Hiệp, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, ở nước ngoài, chi phí cho an toàn lao động không phải do doanh nghiệp bỏ tiền mà được tính vào giá bỏ thầu. Trong khi đó, định mức để tính dự toán chưa được tính đúng, tính đủ nên chi phí cho an toàn lao động chưa được chú trọng.

Điều quan trọng nữa, chủ đầu tư phải tìm được nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm, đủ thiết bị thi công, không quá chú trọng đến yếu tố giá rẻ. Cần buộc nhà thầu phải mua bảo hiểm và ràng buộc chặt chẽ trong hợp đồng. Khi có sự cố xảy ra, về nguyên tắc, công trình bị đình chỉ thi công đến khi bồi thường xong thiệt hại.

Nếu nhà thầu không đủ tài chính để bồi thường, chủ đầu tư không san sẻ do hợp đồng đã quy định, việc ngưng thi công sẽ gây thiệt hại cho chủ đầu tư.

KHÔI NGUYÊN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hệ thống giao dịch mới của HoSE có công suất 3-5 triệu lệnh.

Sắp đưa hệ thống HoSE mới vào vận hành

(ĐTTCO) - Ông Lê Hải Trà, Tổng giám đốc HoSE cho biết hệ thống mới đã bước vào giai đoạn cuối cùng, đang trình lên Bộ Tài chính. Vào 14h chiều nay, Ban chỉ đạo đạo xử lý hệ thống giao dịch HoSE sẽ có buổi họp với Thứ trưởng Bộ Tài chính Huỳnh Quang Hải, để công bố thời điểm triển khai hê thống mới.