Xuất khẩu tăng, lo hơn mừng

Xuất khẩu tăng, lo hơn mừng ảnh 1
Bộ Kế hoạch - Đầu tư công bố, nhiều chỉ tiêu kinh tế đã có sự cải thiện và tăng dần theo từng tháng. Tuy nhiên, nếu phân tích sâu những con số, đặc biệt trong xuất khẩu sẽ thấy rõ những bất cập, thậm chí không bền vững.

Chẳng hạn số liệu thống kê hàng hóa xuất nhập khẩu tính từ đầu năm đến ngày 15-9-2013, cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 180,35 tỷ USD, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm 2012. Trong đó, xuất khẩu đạt 90,06 tỷ USD, tăng 14,7% và nhập khẩu đạt 90,29 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2012.

Tuy nhiên, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu này lại đến từ doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Cụ thể, giá trị xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp FDI từ đầu năm đến hết ngày 15-9 đạt 54,6 tỷ USD, tăng 26,5% so với cùng kỳ năm trước, chiếm đến 60,6% tổng trị giá xuất khẩu của cả nước.

Còn nếu loại trừ mặt hàng dầu thô, trong 10,9 tỷ USD kim ngạch tăng thêm kể từ đầu năm đến nay, riêng khu vực FDI đóng góp 10,6 tỷ USD (trên 97% kim ngạch tăng thêm).

Hay như mặt hàng điện thoại các loại và linh kiện được xuất khẩu nhiều nhất với giá trị đạt 14,17 tỷ USD, tăng đến 77,7% so với cùng kỳ năm trước, là mặt hàng có mức tăng trưởng xuất khẩu mạnh nhất trong giai đoạn này. Thế nhưng doanh nghiệp FDI chiếm phần lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này với hơn 98%. Trong đó, chỉ tính riêng Samsung, kim ngạch xuất khẩu mỗi tháng đạt hơn 1 tỷ USD.

Xuất khẩu tăng, lo hơn mừng ảnh 2Nếu như cách đây chừng 2-3 năm, tỷ trọng giữa 2 khối nội và ngoại trong xuất khẩu còn khá tương đương, thì nay FDI đang vươn lên quá nhanh. Khi chúng ta tham gia ngày càng nhiều hiệp định thương mại tự do, nếu không thận trọng lợi thế có thể không thuộc về các doanh nghiệp Việt Nam. Đầu tư nước ngoài vào Việt Nam vẫn rất cần, nhưng làm sao dung hòa được lợi ích, không để Việt Nam biến thành cứ điểm thương mại cho các doanh nghiệp FDI trong khi các doanh nghiệp Việt Nam lại không còn chỗ đứng thích hợp là hết sức quan trọng.
Xuất khẩu tăng, lo hơn mừng ảnh 3

Phạm Chi Lan,
Chuyên gia kinh tế

Có thể nói, kim ngạch xuất khẩu dựa quá nhiều vào doanh nghiệp FDI đang là vấn đề đáng lo hơn đáng mừng. Bởi lẽ chúng ta đang xuất khẩu giùm cho các nước khác, khi hầu hết lợi nhuận đã chuyển ra nước ngoài và đây là vấn đề lớn của nền kinh tế trong dài hạn.

Trong cuộc họp báo thường kỳ mới đây, Bộ Công Thương cho rằng xuất khẩu cả năm 2013 có thể cán mốc 131 tỷ USD, tăng 14% so với năm 2012, vượt 4% so với yêu cầu của Quốc hội. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu được đóng góp bởi khu vực doanh nghiệp FDI.

Thực tế, Việt Nam chỉ được hưởng phần gia công, lắp ráp trong chuỗi giá trị vì doanh nghiệp FDI thường nhập khẩu hầu hết linh kiện từ nước ngoài, sau khi lắp ráp rồi xuất khẩu gần như 100%. Vì vậy, cho dù đây là các dự án có vốn đầu tư rất lớn, tạo nhiều việc làm, nhưng giá trị gia tăng gần như không có, không giảm nhập siêu, không tạo ra các tác động lan tỏa sang doanh nghiệp trong nước.

Những ngày gần đây, dư luận quan tâm đến sự kiện Việt Nam đang trong quá trình đàm phán gia nhập Hiệp định Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nếu Việt Nam tham gia TPP, sẽ có một số lĩnh vực, mặt hàng khi xuất vào các nước thuộc TPP có thể được hưởng thuế suất nhập khẩu bằng 0.

Là một nền kinh tế định hướng xuất khẩu, việc chúng ta có thể tiếp cận các thị trường lớn như Hoa Kỳ với mức thuế suất bằng 0 hoặc thấp sẽ mang lại một lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn, một triển vọng hết sức sáng sủa cho nhiều ngành hàng Việt Nam. Kéo theo đó là lợi ích cho một bộ phận lớn người lao động hoạt động trong các lĩnh vực phục vụ xuất khẩu.

Lợi ích này không chỉ dừng lại ở những nhóm mặt hàng mà Việt Nam đang có thế mạnh xuất khẩu, mà còn là động lực để nhiều nhóm mặt hàng khác hiện chưa có kim ngạch đáng kể có điều kiện gia tăng sức cạnh tranh. Nói một cách khác, lợi thế này không chỉ nhìn từ góc độ hiện tại, mà còn được nhìn thấy ở cả tiềm năng trong tương lai.

Tuy nhiên, lợi ích này cần được đánh giá một cách chừng mực hơn, đặc biệt khi quyết định đánh đổi quyền tiếp cận thị trường Việt Nam của hàng hóa nước ngoài để có được những lợi ích này. Có thể lấy dẫn chứng từ thị trường Hoa Kỳ, khi mặt hàng thủy sản chưa chế biến hay đồ gỗ (2 lĩnh vực xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang thị trường này) đang được hưởng mức thuế suất gần bằng 0.

Vì vậy, có TPP hay không cũng không quan trọng. Tình trạng tương tự với một số thị trường khác như Australia, New Zealand, Peru hiện đã áp dụng mức thuế 0% cho các sản phẩm thủy sản của Việt Nam. Cơ hội tăng xuất khẩu với giá cạnh tranh là có thật và rất lớn chính là ngành dệt may, da giày. Thế nhưng, ngay trong lĩnh vực này, doanh nghiệp FDI cũng đang lấn áp doanh nghiệp nội.

Thực tế này đang đặt các doanh nghiệp và cả cơ quan chức năng vào một thử thách quan trọng. Làm sao hỗ trợ doanh nghiệp trong nước vươn lên mạnh mẽ trong bối cảnh hiện nay để nắm được nhiều cơ hội trong tương lai không phải điều đơn giản?

Nếu không nhanh “miếng bánh” thị phần xuất khẩu dành cho doanh nghiệp nội sẽ ngày càng teo tóp, còn phần cho doanh nghiệp ngoại lại phình to không ngừng. Tất nhiên, không thể thiếu sự tự thân của doanh nghiệp. Mà việc làm quan trọng đó chính là luôn nắm bắt nhanh những thông tin liên quan đến những hiệp định Việt Nam đã và đang tiến hành ký kết.

Hồ Dung (TPHCM)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cẩn trọng “bẫy nợ” tín dụng tiêu dùng

Cẩn trọng “bẫy nợ” tín dụng tiêu dùng

(ĐTTCO) - Tín dụng tiêu dùng (TDTD) luôn được xem là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bởi tính tác động tích cực mang tính đa chiều của nó đối với các bên có liên quan, bao gồm các  tổ chức tín dụng (TCTD), người tiêu dùng và nền kinh tế nói chung. Với vai trò quan trọng này, đòi hỏi phải có chiến lược phát triển dài hạn và bền vững của TDTD tại Việt Nam.