Tháo nút nghẽn phát triển Đồng bằng sông Cửu Long

(ĐTTCO) - Ngày 18-6, tại TPHCM, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã chủ trì hội nghị Diễn đàn Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) năm 2019. 

Khóm Cầu Đúc - một lựa chọn của nông dân Hậu Giang để thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng giáp ranh mặn Ảnh: CAO PHONG

Khóm Cầu Đúc - một lựa chọn của nông dân Hậu Giang để thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng giáp ranh mặn Ảnh: CAO PHONG

Cùng tham dự diễn đàn còn có các đồng chí: Trương Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực; Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM; cùng lãnh đạo các bộ ngành, tỉnh thành khu vực ĐBSCL.

Quang cảnh Diễn đàn chuyên đề về quản lý tài nguyên nước... ở ĐBSCL. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Quang cảnh Diễn đàn chuyên đề về quản lý tài nguyên nước... ở ĐBSCL. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Đầu tư hạ tầng còn chậm

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình nhấn mạnh, sau 2 năm thực hiện Nghị quyết 120/NQ-CP, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết. Đây cũng là lý do Chính phủ tổ chức hội nghị này để đánh giá, phân tích những ưu khuyết điểm, từ đó đề ra những giải pháp sẽ làm trong thời gian tới.

Tháo nút nghẽn phát triển Đồng bằng sông Cửu Long ảnh 1Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gặp gỡ đại biểu tại hội nghị

Nhìn nhận về hiệu quả sau 2 năm triển khai, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà khẳng định cơ bản đã thay đổi nhận thức của người dân cũng như lãnh đạo các tỉnh thành vùng ĐBSCL. Hệ thống cơ chế, chính sách bước đầu đã được hoàn thiện, tập trung, thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững; phát triển hạ tầng giao thông, đô thị, ổn định dân cư gắn kết các quy hoạch phát triển. Công tác điều tra cơ bản, quan trắc đã được tăng cường; công tác quy hoạch tập trung đang được triển khai. Cơ cấu kinh tế cũng đang được chuyển dịch tích cực theo hướng tăng thủy sản và trái cây, giảm lúa. Từng bước hình thành các vùng sản xuất lúa gạo tập trung quy mô lớn, chuyên canh nông sản chủ lực gắn với công nghiệp chế biến, tiêu thụ theo chuỗi giá trị nông sản…

Tuy nhiên, phải thấy rằng việc giải ngân nguồn vốn đầu tư còn nhiều bất cập. Các dự án tuyến kè chống sạt lở những khu vực xung yếu được cấp vốn chậm hoặc cấp chưa đầy đủ. Các chính sách thu hút đầu tư doanh nghiệp trong và ngoài nước, nhất là đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng giao thông, thủy lợi, cấp nước, chế biến nông thủy hải sản… dù có nhưng chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư. Toàn vùng hiện có chưa tới 2.000 nhà đầu tư trong và ngoài nước, chiếm tỷ lệ khá khiêm tốn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Thực tế này cũng gây ảnh hưởng nhất định đến việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất kinh tế của vùng.

Các tuyến giao thông có tính chất huyết mạch, kết nối các tỉnh trong vùng, kết nối cùng với khu vực TPHCM và Campuchia, chưa được đầu tư đồng bộ, thông suốt. Rất nhiều dự án còn đang phải trình và chờ được Chính phủ, Quốc hội, cũng như tổ chức tài chính xem xét phê duyệt kinh phí, nên có nguy cơ kéo dài tiến độ đầu tư.

Ông Hoàng Văn Bảy, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng, trong khi việc đầu tư hạ tầng cần thiết cho vùng ĐBSCL còn chậm thì những tác động cực đoan do biến đổi khí hậu (BĐKH) gây ra vẫn còn tiếp diễn và dự kiến sẽ còn phức tạp hơn, rất khó dự đoán trước trong thời gian tới. Hiện bộ đã xác định được mức độ lún địa tầng giai đoạn 2005-2017 tại vùng ĐBSCL và TPHCM là 0,1 - 81,4cm. Nhưng tốc độ lún sẽ tiếp tục ở mức hơn 1cm/năm. Trong đó, phường An Lạc, quận Bình Tân TPHCM có mức độ lún cao nhất, đến 81,4cm, tốc độ lún đến 6,8cm/năm. Kế đến, Đồng Tháp, Bạc Liêu, Sóc Trăng… cũng có tốc độ lún trên 5cm/năm. Tình trạng lún này cũng được xác định là tỷ lệ thuận với mức độ nguồn nước ngầm bị khai thác nhưng chưa có giải pháp để ngăn chặn cũng như bổ cập nguồn nước.

Về vấn nạn sạt lở bờ sông, bờ biển, xâm nhập mặn, hạn hán, ông Trần Quang Hoài, Tổng cục trưởng Tổng cục Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cho biết đang diễn biến rất nghiêm trọng. Ước tính trung bình xói lở đã làm mất 300ha đất, rừng ngập mặn ven biển mỗi năm. Toàn vùng cũng xác định có 564 điểm sạt lở với tổng chiều dài trên 834km, tập trung chủ yếu dọc sông Tiền, sông Hậu, sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và các nhánh chính của hệ thống kênh rạch. Cùng với đó, phạm vi xâm nhập mặn ở các cửa sông ngày càng sâu. Năm 2012, ranh mặn 4g/l chỉ vào 35 - 60km nhưng hiện nay, ranh mặn đã đẩy sâu đến 90km.

Bên cạnh đó, tình hình mưa lũ có xu hướng đến muộn hơn (tháng 10) so với trước năm 2000 (tháng 8). Thời gian xâm nhập mặn có xu hướng xuất hiện sớm hơn trước từ 1 đến 1,5 tháng. Đặc biệt, sự phát triển nhanh hệ thống thủy điện khu vực thượng nguồn sông Mê Công trong những năm gần đây đã khiến dòng chảy thượng nguồn đầu mùa khô về thấp, xâm nhập mặn diễn ra sớm hơn, khoảng tháng 12, trong khi theo quy luật là đầu tháng 4 - thời điểm dòng chảy kiệt nhất…

Tháo nút nghẽn phát triển Đồng bằng sông Cửu Long ảnh 2Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Thiện Nhân trao đổi với các đại biểu tại hội nghị. Ảnh: Việt Dũng

Cần gói tài chính riêng biệt cho ĐBSCL

Hiện ĐBSCL đóng góp đến 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản, 60% sản lượng cá xuất khẩu, 70% sản lượng trái cây và 95% lượng gạo xuất khẩu… Do đó, ĐBSCL có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của cả nước. Tuy nhiên, tình trạng BĐKH đang đe dọa sự tồn tại của các tỉnh thành, uy hiếp trực tiếp tài sản, tính mạng của người dân khu vực này.

Để có thể giữ ổn định và phát triển kinh tế vùng ĐBSCL, các đại biểu cho rằng, cần phải có gói tài chính đủ mạnh và riêng biệt để đầu tư giải pháp công trình và phi công trình vùng ĐBSCL. Nguồn vốn ngân sách để tạo gói tài chính này cần thiết phải có sự hỗ trợ từ trung ương, vốn từ các địa phương - chiếm số ít do ngân sách các tỉnh thành còn gặp nhiều khó khăn, và nguồn vốn huy động từ các đối tác phát triển, tổ chức và quỹ tài chính quốc tế.

Ở góc độ khác, lãnh đạo các tỉnh thành cho rằng, trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách đang gặp nhiều khó khăn, cần xác định định hướng ưu tiên đầu tư. Trước mắt cần đầu tư kinh phí xây dựng hệ thống kè biển ở những điểm xung yếu, có nguy cơ sạt lở cao nhằm giảm sạt lở diện rộng. Giải pháp này cũng sẽ tránh tình trạng phát hiện trễ, khắc phục lâu làm đội chi phí đầu tư.

Về chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng ĐBSCL, cần sớm hoàn thiện cơ chế, giải pháp khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Về phía Chính phủ, cần sớm hoàn thiện quy hoạch vùng, tiểu vùng phù hợp phân vùng nước mặn, lợ và ngọt; kết hợp với chính sách ưu đãi đầu tư phù hợp từng ngành từng phân vùng khu vực; hỗ trợ đầu tư các hoạt động, dự án liên kết vùng trong lĩnh vực nông nghiệp, giao thông, thủy lợi, tài nguyên nước… để tạo động lực thu hút mạnh nhà đầu tư, từng bước nâng cao giá trị nông, thủy, hải sản, sản phẩm nông nghiệp vùng.

Một vấn đề quan trọng khác là phải đẩy nhanh tiến độ đầu tư các trục giao thông tuyến dọc, tuyến ngang và hệ thống giao thông thủy kết nối vùng ĐBSCL với TPHCM và vùng ĐBSCL với Campuchia để tăng khả năng kết nối vùng.

Bên cạnh đó, cần thiết phải đầu tư cảng lớn, cảng nước sâu tạo động lực lớn cho ĐBSCL không chỉ giải quyết xuất khẩu nông sản mà tạo tiền đề cho một số vùng không còn sản xuất nông nghiệp hiệu quả chuyển sang đầu tư cụm công nghiệp, tạo công ăn việc làm cho người dân, tạo thu nhập, ổn định dân cư.

Cũng theo nhìn nhận của các chuyên gia, để đẩy nhanh phát triển vùng ĐBSCL theo hướng bền vững và chủ động ứng phó với BĐKH, cần thiết phải thành lập hội đồng vùng do Thủ tướng Chính phủ là chủ tịch vùng. Đồng thời, có một phó thủ tướng chuyên trách, thường trực theo dõi và chỉ đạo sát sao hoạt động vùng để duy trì lộ trình đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng, phát triển của vùng. Đây là nền tảng hiệu quả triển khai quy hoạch, đầu tư dự án liên kết vùng.

Kết nối trục dọc như cao tốc TPHCM - Cần Thơ; trục hành lang ven biển phía Đông thông qua QL50, QL60, QL1. Nếu hoàn thành sớm sẽ hỗ trợ ĐBSCL phát triển tốt hơn rất nhiều so với các trục đường khác. Ngoài ra, ưu tiên đường Vành đai 3, 4 TPHCM không chỉ giúp cho TPHCM mà còn giúp các tỉnh thành miền Đông và Tây Nam bộ kết nối với các trục dọc đảm bảo kết nối Đông - Tây, kết nối cảng biển và tạo điều kiện phát triển bền vững. Do đó, có thể nói rằng các trục này sẽ có ưu tiên nhiều hơn để đầu tư hoàn chỉnh kết nối thông suốt.

ĐBSCL cũng cần được đầu tư 3 trục ngang để kết nối với các trục dọc đảm bảo tốt. Một là cao tốc Trà Vinh - Tiền Giang - Đồng Tháp nối qua Campuchia. Kế đến là cao tốc thứ 2 nối từ Sóc Trăng - Cần Thơ - An Giang qua Campuchia. Đây là đường cao tốc liên tỉnh quốc tế nếu hình thành được cảng nước sâu ở ven biển phía Đông sẽ tạo sự kết nối bền vững cả vùng ĐBSCL. Đường cao tốc thứ 3 Bạc Liêu - Kiên Giang và Campuchia.

Quan trọng hơn, đầu tư đến đâu đồng bộ đến đó và theo tiêu chuẩn quốc tế chứ không kiểu chắp vá như trước đây. Riêng QL1 là trục xương sống từ TPHCM đến Cà Mau đóng vai trò chính cho cả ĐBSCL hiện nay hư hỏng nghiêm trọng, đề nghị Chính phủ cần ưu tiên nâng cấp.

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc: Nhận thức rõ “nguy cơ” để biến thành “cơ hội” phát triển ĐBSCL

Kết luận tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết, Việt Nam hiện đang là một trong 10 nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất về biến đổi khí hậu (BĐKH). Tính đến nay đã có 1,7 triệu người di cư khỏi vùng ĐBSCL, gấp đôi trung bình cả nước. Do đó, việc ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP thể hiện quyết tâm của toàn bộ hệ thống chính trị trong việc đẩy mạnh phát triển vùng ĐBSCL theo hướng chủ động thích ứng với BĐKH.

Tuy nhiên, để có thể thực hiện thành công mục tiêu này, nhiều bộ ngành và địa phương phải cùng nhau phối hợp thực hiện. Thủ tướng chỉ đạo Bộ KH-CN chủ trì, phối hợp các địa phương ĐBCSL tăng cường đầu tư khoa học - công nghệ nhằm thúc đẩy sáng kiến, giải pháp phát triển bền vững toàn vùng. Những đề tài nghiên cứu khoa học thành công cần phải chia sẻ, lan tỏa các địa phương để áp dụng rộng rãi.

Tháo nút nghẽn phát triển Đồng bằng sông Cửu Long ảnh 3Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc

Bộ Tài chính phải chủ trì, nghiên cứu phát triển vốn để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư ĐBSCL được vay vốn hỗ trợ, đặc biệt trong công tác thích ứng với BĐKH. Đồng thời, nghiên cứu cho phù hợp để công tác thích ứng với BĐKH thành nhiệm vụ chính trị của địa phương để có chương trình, nguồn lực ứng phó chủ động.

Bên cạnh đó, các tỉnh ĐBSCL nghiên cứu đa dạng hóa nguồn lực để quy hoạch vùng, đầu tư nguồn vốn. Đặc biệt, cần ưu tiên đầu tư cơ sở hạ tầng nhiều hơn nữa để đẩy nhanh hoàn thành sớm các dự án được quy hoạch, giúp cải thiện kinh doanh, thúc đẩy phát triển, giảm chi phí nâng cao năng lực thích ứng với BĐKH. Bộ Tài nguyên và Môi trường cần phải xây dựng lại quy hoạch sử dụng đất phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng giảm diện tích canh tác lúa, tăng diện tích nuôi trồng thủy hải sản, phát triển ngành công nghiệp chế biến, năng lượng xanh…

Để ĐBSCL ứng phó với thách thức của BĐKH cần thúc đẩy liên kết ngang, liên kết dọc và hợp tác sáng tạo. Nếu không có liên kết vùng, các chính sách cũng sẽ không thành công. Riêng với TPHCM, Thủ tướng đề nghị TPHCM sẽ là “nhạc trưởng” điều phối các điều khoản của cơ chế liên kết vùng, chủ trì phối hợp các địa phương xây dựng cơ chế liên kết vùng, trình Chính phủ xem xét. Đó là sự liên kết qua lại, cùng có lợi, cùng phát triển giữa TPHCM và ĐBSCL. Hơn nữa, Bộ KH-ĐT nghiên cứu hợp tác quốc tế để có chuyên đề sâu hơn; tranh thủ nguồn lực quốc tế, bởi nhiều nước đang quan tâm ĐBSCL ủng hộ phát triển nguồn lực, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm ứng phó với thách thức của BĐKH. Bộ TN-MT, Bộ NN-PTNT và Bộ KH-CN cùng nghiên cứu cải thiện năng lực dự báo của Việt Nam và chủ động ứng phó với BĐKH.

Thủ tướng cũng cho biết, Chính phủ sẽ chi thêm khoảng 2 tỷ USD cho các dự án phát triển ĐBSCL bền vững. Chính phủ cũng kêu gọi các nguồn vốn ODA, nguồn vốn xã hội hóa để đầu tư, phát triển ĐBSCL. Nguồn vốn này sẽ ưu tiên đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, các công trình thích ứng với BĐKH; tái cơ cấu ngành nông nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực của doanh nghiệp… Thủ tướng cũng lưu ý các bộ ngành, địa phương, việc nghiên cứu cũng như áp dụng giải pháp công trình và phi công trình vào phát triển ĐBSCL nhất thiết phải thuận thiên và không được can thiệp thô bạo vào tự nhiên.

ÁI VÂN - THANH HẢI - QUỐC HÙNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Rủi ro mua bảo hiểm không đọc kỹ hợp đồng

Rủi ro mua bảo hiểm không đọc kỹ hợp đồng

(ĐTTCO) - Thông tin từ một số trung tâm trọng tài cho biết, mặc dù chưa có số liệu thống kê chính xác, nhưng vài năm gần đây, các vụ tranh chấp liên quan đến bảo hiểm xuất hiện ngày càng nhiều.

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019