Sức mạnh phát ngôn Thống đốc NHTW

(ĐTTCO) - Chỉ bằng một câu nói, Thống đốc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) đã có thể khiến các chỉ số chứng khoán ở Phố Wall, thậm chí ở các thị trường trên thế giới biến động mạnh. 
Từ lâu người ta nhận ra rằng ngoài những công cụ chính sách tiền tệ (CSTT) cơ bản của một ngân hàng trung ương (NHTW), các Thống đốc còn có công cụ chính sách khác ngày càng trở nên rất quan trọng, có thể tác động tức thời đến thị trường, đó là những phát ngôn chính sách để giải trình, thông tin báo chí…

Sức lan tỏa trong ngắn hạn
Có thể gọi người đứng đầu NHTW các nước là các nhà hoạch định chính sách. Mô tả một cách đơn giản, công việc cơ bản chung của các thống đốc là thực hiện CSTT với mục tiêu chính duy trì ổn định, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm tỷ lệ thất nghiệp; giám sát các NH để đảm bảo hệ thống tài chính ổn định; giám sát việc in tiền và phát hành trái phiếu. Hầu hết NHTW đều có quyền hạn để chống lạm phát.
 Lời nói của các Thống đốc đã trở thành công cụ chính sách ngày càng trở nên quan trọng như những công cụ chính sách truyền thống, các Thống đốc NHNN sau này cũng nhận thức rõ điều đó.
Riêng Thống đốc NHNN Việt Nam, do là cơ quan trực thuộc Chính phủ, còn có trách nhiệm báo cáo và tư vấn cho Chính phủ về các chính sách kinh tế - tài chính.
Các công cụ chính sách truyền thống của một NHTW dùng để kích thích và làm nguội đầu máy kinh tế gồm lãi suất (LS), thị trường mở (OMO) và dự trữ bắt buộc (DTBB). Thí dụ, khi cần thúc đẩy nền kinh tế tăng tốc, NHTW cắt giảm LS để doanh nghiệp, cá nhân có điều kiện giảm chi phí đi vay và đầu tư.
Khi cần kìm hãm lại nền kinh tế phát triển có dấu hiệu nóng, NHTW tăng LS để giảm nhu cầu vay. Còn OMO được dùng thay đổi dòng tiền. NHTW điều chỉnh thanh khoản hệ thống bằng cách mua hoặc bán chứng khoán từ/cho các NHTM. Khi NHTW bán thu tiền về có nghĩa rút tiền, khi mua vào có nghĩa bơm tiền vào nền kinh tế. Đây là cách nhiều NHTW các nước đã thực hiện kể từ năm 2008 để hạn chế suy thoái kinh tế.
Về DTBB, NHTW có thể làm ảnh hưởng tới quy mô nguồn vốn cho vay của các NHTM bằng cách thay đổi tỷ lệ tổng tài sản (hoặc tiền gửi) các NHTM phải gửi tại NHTW, như một hình thức bảo hiểm. Khi NHTW tăng tỷ lệ DTBB sẽ làm giảm nguồn vốn của các NHTM, khi tỷ lệ này giảm có nghĩa các NHTM có nhiều vốn hơn. Tùy khả năng truyền dẫn, các công cụ CSTT có mức độ tác động nhanh hay chậm đến nền kinh tế. Thí dụ, OMO có tác động nhanh hơn LS.

Hiệu quả tức thì
Phát ngôn, hay còn gọi là hoạt động phát biểu của các Thống đốc NHTW, ngày càng tỏ ra quan trọng, đặc biệt vào những thời điểm cấp thiết, sự truyền dẫn tác động còn mạnh hơn các công cụ khác. Người ta đã thống kê các thị trường toàn cầu có thể mất trắng hoặc kiếm thêm hàng ngàn tỷ USD bởi mỗi lời nói của Thống đốc FED. Alan Greenspan, Chủ tịch FED giai đoạn 1987-2006, người được coi đã đưa Mỹ vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng, được báo chí gọi là người đàn ông có thể khiến kinh tế thế giới rung chuyển.
Chỉ cần ông phát biểu “nền kinh tế phát triển nóng không hợp lý…, thị trường nhiều bong bóng”, có thể đoán FED đang chuẩn bị thắt chặt tiền tệ và kiểm soát tiền vào các lĩnh vực kinh tế tiềm ẩn bong bóng tài sản. 
Sức mạnh phát ngôn Thống đốc NHTW ảnh 1 Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu (2008-2011), Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình (2011-2016)
và Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng hiện nay..
Phát biểu trong phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ ngày 10-7 vừa qua, Chủ tịch FED Jerome Powell, nói rằng trong vòng khoảng 1 tháng trở lại đây đã có thêm nhiều dữ liệu củng cố đánh giá của FED rằng "hoạt động sản xuất, thương mại và đầu tư đồng loạt yếu đi trên toàn thế giới". Thị trường tài chính quốc tế xem những phát biểu trên của ông Powell là sự xác nhận LS sẽ được cắt giảm trong cuộc họp từ ngày 30 đến 31-7. Giới giao dịch cũng tăng đặt cược vào khả năng LS hạ 0,5 điểm phần trăm.
Trong nhiều nhiệm kỳ, phát biểu của các Thống đốc NHNN Việt Nam có những tác động rất mạnh đến thị trường, thậm chí an ninh tiền tệ quốc gia. Thí dụ, giữa tháng 10-2003, NHTMCP Á Châu (ACB) bị phao tin đồn nhảm có khuất tất và đang tẩu tán tài sản, lãnh đạo NH chuẩn bị trốn ra nước ngoài.
Ngay chiều 14-10, ông Lê Đức Thúy (Thống đốc từ tháng 12-1999 đến tháng 7-2007) đã đến ACB, lên tiếng bác bỏ tin đồn thất thiệt này. Ông đã cùng Tổng giám đốc ACB Phạm Văn Thiệt trả lời trực tuyến trên VnExpress những câu hỏi của độc giả, mạnh mẽ tuyên bố “NHNN đảm bảo mọi lợi ích của người dân khi gửi tiền vào hệ thống NH.
NHNN sẽ đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu của ACB để NH thực hiện các cam kết của mình bảo đảm an toàn tiền gửi và lợi ích khách hàng; chi trả đầy đủ, đúng hẹn nhu cầu rút tiền của người gửi”. Đến 15 giờ chiều 16-10, các chi nhánh của ACB gần như không còn khách đến rút tiền, thay vào đó số người tới gửi tiền tăng mạnh, ACB đã hoạt động trở lại bình thường.
Hẳn nhiều người còn nhớ những “cơn sốt” trên thị trường vàng năm 2011, từ mức 35,8 triệu đồng/lượng đầu năm, vượt lên 38,5 triệu đồng/lượng ngày 19-2, đỉnh điểm đến cuối tháng 10 leo lên 45 triệu đồng/lượng.
Tình trạng đầu cơ giá lên và xuống đã làm biên độ biến động giá vàng trong nước rất lớn, tỷ giá USD/VNĐ cũng biến động liên tục, ảnh hưởng rất mạnh đến thị trường tài chính và hệ thống NH. Tình hình trở nên cực kỳ căng thẳng khi tràn ngập trên truyền thông tin giá vàng liên tục tăng theo giờ. Các nhà báo gọi điện tới tấp đề nghị NHNN lên tiếng.
Khoảng 3 giờ chiều 11-11, ông Nguyễn Văn Giàu (Thống đốc NHNN giai đoạn 2008-2011) gọi điện cho một số nhà báo đến phòng làm việc để trao đổi về tình hình thị trường vàng và các biện pháp xử lý của NHNN. Ông nói: "Sẽ có 5-6 doanh nghiệp được phép nhập khẩu vàng với khối lượng không hạn chế". Ngay lập tức các nhà báo đã nhắn tin về tòa soạn.
Khi Thống đốc còn đang ngồi trò chuyện với các nhà báo, tin giá vàng giảm nhắn về điện thoại của ông, dù chưa có thông cáo báo chí chính thức của NHNN. VNExpress chiều tối hôm đó viết: “Sau thông tin NHNN sẽ cho phép nhập khẩu vàng, diễn biến trên thị trường Hà Nội quay 180 độ khi người dân dồn dập đi bán, sợ giá sắp giảm sâu”.  

Trí Dũng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019