Số liệu thống kê mù mờ, giá trị thông tin thấp

(ĐTTCO) - Số liệu thống kê rất mù mờ, giá trị thông tin rất thấp. Chẳng hạn số liệu thống kê DN giải thể, phá sản, DN khó khăn quay lại hoạt động, rồi số liệu DN thành lập mới nói mãi vẫn thế thôi. Trong khi một DN lớn bằng cả vạn DN nhỏ, giải thể một chục ngàn DN cũng không bằng một DN lớn phá sản, đưa ra thông tin phải có ý nghĩa, số liệu đưa ra phải so sánh được. Rồi sức khỏe DN đang hoạt động, bao nhiêu % DN hoạt động đang nộp thuế VAT, bao nhiêu % có lãi… điều này rất quan trọng, luật không quy định chi tiết như vậy nhưng đó là chức năng của thống kê. Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đã nhấn mạnh trong buổi làm việc với Tổng cục Thống kê sáng nay 16 - 8 tại Hà Nội.

Bắt con số biết nói

Cũng theo Phó Thủ tướng, con số thống kê là một chuyện, vấn đề phải làm cho con số thống kê biết nói. Cái này trong chức năng của tổng cục có, đó là chức năng phân tích số liệu thống kê và đưa ra các dự báo về kinh tế xã hội. Làm thế nào để bắt các con số biết nói thông qua việc phân tích và dự báo số liệu thống kê. Điều này rất quan trọng. Còn cung cấp thông tin thống kê chỉ là một phần thôi, chưa kể chuyện cung cấp số liệu thống kê có vấn đề.

Đó là những vấn đề ngành thống kê cần làm rõ để có những số liệu chính xác giúp cho công tác điều hành kinh tế xã hội của Chính phủ đúng hướng. Hơn nữa, một trong những chức năng của cơ quan thống kê là tổng hợp, tính toán số liệu kinh tế của nền kinh tế và đưa ra những dự báo tình hình kinh tế xã hội trong thời gian tới. Muốn làm được điều này, ngành thống kê phải có những báo cáo thống kê chuyên ngành chính xác để làm căn cứ dự báo.

 Số liệu thống kê mù mờ, giá trị thông tin thấp ảnh 1

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đánh giá, nhiều số liệu thống kê hiện nay, đặc biệt là số liệu thống kê chuyên ngành, trong từng lĩnh vực hiện nay rất mù mờ, giá trị thông tin rất thấp. Nhất là khu vực kinh tế phi chính thức, từ lao động, việc làm đến thu nhập. Có nhiều chuyên gia trong và ngoài nước không tin lắm vào quy mô GDP của Việt Nam khoảng 200 tỷ USD, rồi GDP bình quân đầu người cũng không ở mức khoảng 2.300USD/người như hiện nay.

“Phạm vi thống kê hiện không bao quát hết các lĩnh vực của nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế không chính thức như các hộ kinh doanh cá thể, hoạt động nhưng không có kế toán, thuế chúng ta cũng khoán thôi, vậy số liệu thống kê đã bao quát hết chưa? Các nước có công nghệ thống kê hiện đại hơn họ bao quát được, uống một cốc nước giá chưa thuế là từng này, cộng VAT là từng này, rất rõ ràng. Thuận lợi của họ là nền kinh tế không dùng tiền mặt, ở ta nền kinh tế dùng tiền mặt quá phổ biến. Vấn đề đặt ra cho ngành thống kê là rất lớn, vậy phương hướng hoạt động trong thời gian tới của ngành thế nào” – Phó Thủ tướng chia sẻ.

Nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho thấy quy mô khu vực kinh tế không chính thức tương ứng với khoảng 20-30% quy mô GDP cả nước. Câu chuyện này là thế nào? Chính phủ đang định hướng ngành thuế mở rộng cơ sở thuế, muốn vậy ngành thống kê phải đánh giá xác thực sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Một số địa phương áp dụng điều này số thu nội địa tăng lên rất nhanh. Chính phủ rất quan tâm đến điều này.

Trong vấn đề thất nghiệp, hiện Chính phủ rất muốn biết số lượng sinh viên ra trường thất nghiệp bao nhiêu nhưng không biết tìm ở chỗ nào? Cứ nghe nói số này, số kia nhưng số liệu cơ quan chính thức là Tổng Cục Thống kê đưa ra là bao nhiêu, khu vực thành thị, khu vực nông thôn thế nào? Số liệu đưa ra có xác thực với thực tiễn hiện nay không?

Nhiều bộ, địa phương chưa hợp tác 

Hệ thống cơ quan thống kê cả nước hiện gồm cơ quan thống kê trung ương gồm 15 đơn vị hành chính và 9 đơn vị sự nghiệp, 63 Cục thống kê cấp tỉnh, 713 chi cục thống kê cấp huyện. Số công chức, viên chức làm việc trong ngành thống kê hiện lên đến 5.500 công chức, viên chức.

Báo cáo tình hình thực hiện công tác thống kê thời gian qua, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho biết nhiều bộ, ngành, địa phương không thực hiện chế độ báo cáo thống kê theo quy định. Số liệu cung cấp cho Tổng cục Thống kê còn chậm, chất lượng chưa đảm bảo. Trong số 23 bộ, ngành chỉ có 11 bộ, ngành thực hiện đầy đủ các biểu báo cáo, 6 bộ ngành thực hiện báo cáo không đầy đủ, và 5 bộ, ngành không thực hiện biểu báo cáo thống kê.

 Các bộ không thực hiện báo cáo thống kê theo quy định là Bộ Tài nguyên-Môi trường, Bộ Lao động Thương binh-Xã hội, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ, Tòa án nhân dân tối cao. Một số bộ ngành thực hiện báo cáo thống kê không đầy đủ trong thời gian qua như Bộ Văn hóa Thể thao-Du lịch, Bộ Nông nghiệp-Phát triển Nông thôn…

Trong số 63 địa phương trên cả nước, thời gian qua chỉ có 13 địa phương tính GRDP (Tổng sản phẩm xã hội trên địa bàn) chính xác, 50 địa phương tính không chính xác GRDP dẫn đến những sai lệch số liệu thống kê giữa trung ương và địa phương. Người đại diện Tổng cục Thống kê cũng cho biết, để tránh sự chênh lệch số liệu giữa trung ương và địa phương, từ năm 2017, Tổng cục Thống kê sẽ tính toán và công bố số liệu GRDP cho tất cả các địa phương.

Bà Lê Thị Minh Thủy, Vụ trưởng Vụ Thương mại Dịch vụ (Tổng cục Thống kê) giải thích thêm, nền kinh tế dùng tiền mặt nên không tạo thuận lợi cho thống kê và thu thập rất khó. Cán bộ thống kê không chỉ khó khăn trong công tác thu thập các thành phần kinh tế cá thể, các hộ kinh doanh mà cả DN hiện cũng muốn giấu giếm số liệu. Ý thức chấp hành pháp luật tác động rất nhiều tới chất lượng số liệu thống kê. Các báo cáo tài chính, quyết toán của DN đôi khi không phải con số thật nhưng vẫn là cơ sở để cho phương pháp điều tra chọn mẫu, đánh giá, tính toán số liệu thống kê.

Theo bà Thủy rất cần sự chia sẻ thông tin dữ liệu từ các bộ, ngành để thông tin thống kê trở nên xác thực hơn. Nếu bộ ngành có cơ sở dữ liệu trong tay nhưng không cung cấp cho cơ quan thống kê có con số chi tiết thì không làm được. Ví dụ năm ngoái giải trình chênh lệch xuất nhập khẩu với Trung Quốc là 20 tỷ USD, năm nay giảm xuống còn 16 tỷ USD ta phải biết được chênh lệch ở đâu, mặt hàng nào, lĩnh vực nào giảm để từ đó phân tích, đi tới các nhóm nguyên nhân khác nhau. Tất cả đánh giá thế mới toàn diện nên cần đi theo xu hướng chia sẻ thông tin quản lý như các nước đã làm để nâng cao độ tin cậy, tính xác thực và giá trị của thông tin thống kê được công bố.

Phó Thủ tướng đặt hàng Tổng cục Thống kê

Cung cấp số liệu thống kê về xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và các nước Asean kể từ khi tham gia cộng đồng kinh tế Asean (AEC) ngay trong tuần này là đơn đặt hàng được Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đặt hàng Tổng cục Thống kê trước buổi làm việc với Bộ Công thương về kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và ASEAN sau khi hình thành AEC.

Phó thủ tướng nói, tôi cần số liệu thống kê chuyên ngành, tôi đặt hàng số liệu chuyên về quan hệ kinh tế của Việt Nam với các nước Asean kể từ khi gia nhập AEC đến nay. Đó là một thông tin thống kê chuyên đề rất quan trọng. Giờ Thái Lan họ vươn lên vị trí số 1 về xuất khẩu ô tô sang Việt Nam, soán ngôi của Trung Quốc và Hàn Quốc rồi. Trong khi tốc độ tăng nhập siêu từ Trung Quốc, các nước giảm thì nhập siêu từ Thái Lan lại tăng lên. Về nguyên tắc một thị trường, một nơi tiêu thụ hàng hóa thì Việt Nam rất dễ trở thành vùng trũng tiêu thụ hàng hóa trong AEC. Tuần này tôi làm viêc với Bộ Công Thương, tôi đặt hàng Tổng cục cung cấp cho tôi trước khi tôi sang làm việc với Bộ Công Thương các đồng chí cho tôi cơ sở dữ liệu về nhập khẩu hàng hóa trong Asean kể từ khi Việt Nam gia nhập AEC. Đặt hàng luôn đồng chí Tổng cục trưởng để có số liệu làm việc cụ thể.

Để nâng cao chất lượng thông tin thống kê Phó Thủ tướng kết luận, ngành thống kê cần thực hiện bốn hóa: đồng bộ hóa, chuẩn hóa, quy trình hóa và tin học hóa. Tất cả quá trình tổng hợp, phấn tích, dự báo, truyền thông tin phải phù hợp chuẩn mực và thông lệ quốc tế nhưng lưu ý tới điều kiện hoàn cảnh Việt Nam. Ví dụ lao động Việt Nam khác lao động các nước vì nước ngoài mất việc là thất nghiệp ngay còn ta thì mất việc chuyển ngay sang việc khác như làm nông nghiệp, vá xe… Nên nếu ấp dụng theo chuẩn quốc tế thì không phù hợp. Nên ta phải đặt yêu cầu cuộc sống trong quản lý, điều hành.

Đồng thời, phải đa dạng hóa sản phẩm thống kê, nâng cao chất lượng độ tin cậy thông tin thống kê đảm bảo chân thực, khách quan, kịp thời. Các số liệu hiện nay đưa ra tầm xa thì chỉ có ý nghĩa nghiên cứu thôi chứ phục vụ cho chỉ đạo, điều hành thì chưa có giá trị mấy. Ngoài ra là công khai, minh bạch thì mới đảm bảo hiệu quả con số thống kê, tạo niềm tin cho người sử dụng thông tin và người dân giám sát chất lượng thông tin này đúng hay sai và cơ quan thống kê quốc gia phải chịu trách nhiệm cuối cùng về việc này. 

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chủ trương của Chính phủ Việt Nam là  sẽ đưa những công dân Việt Nam ở nước ngoài về nước nếu có nhu cầu.

“Sức mạnh mềm” của Việt Nam

(ĐTTCO)-Trả lời ĐTTC, ông NGUYỄN PHÚ BÌNH, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nhận xét việc đón công dân về nước để đảm bảo an toàn tính mạng cùng với việc phòng chống dịch Covid-19 hiệu quả nhờ cách làm đúng, có thể xem là cách xây dựng “sức mạnh mềm” của Việt Nam, không phải quốc gia nào cũng làm được.