Khó khăn cân đối ngân sách

Trước thềm kỳ họp thứ 5 của Quốc hội khóa XIII, nỗi lo về cân đối ngân sách lại dấy lên khi các số liệu cập nhật mới đây về thu - chi ngân sách được công bố. Tại kỳ họp thứ 4 vào cuối năm 2012, đây cũng là vấn đề khiến Quốc hội quan ngại và đồng ý với Chính phủ cho lùi thời điểm tăng lương tối thiểu vì không cân đối đủ nguồn.

Khó khăn cân đối ngân sách ảnh 1
Báo cáo kết quả thực hiện ngân sách nhà nước năm 2012 và dự toán năm 2013 của Bộ Tài chính cho thấy thu ngân sách không đạt ở hầu hết các chỉ tiêu và khả năng nguồn thu sụt giảm mạnh. Cụ thể thu ngân sách quý I-2013 chỉ đạt 20,6% dự toán (ước đạt 167.710 tỷ đồng), chi đạt 22,3% dự toán (218.385 tỷ đồng). Một số địa phương trọng điểm như Hà Nội chỉ đạt 20%, TPHCM 21%, Đồng Nai 25%... so với dự toán thu - chi.

Điều đáng quan ngại trong cơ cấu nguồn thu ngân sách là kết quả thu nội địa lẫn xuất khẩu đều ở mức rất thấp so với dự toán. Theo đó, chỉ tiêu bình quân thu nội địa 45.460 tỷ đồng/tháng, nhưng chỉ đạt 38.000 tỷ đồng/tháng; xuất khẩu đạt 13.720 tỷ đồng/tháng so với 19.800 tỷ đồng/tháng. Kết quả khảo sát tại một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty và địa phương trọng điểm thu cho thấy nhiều khả năng năm nay sẽ giảm thu lớn: Hà Nội hụt thu 45.300 tỷ đồng, TPHCM 14.100 tỷ đồng.

Những năm trước, nguồn thu từ dầu thô thường vượt dự toán nên bổ trợ khá mạnh cho ngân sách. Nhưng năm 2013, yếu tố tăng thu đột biến từ dầu thô gần như không còn do giá xây dựng dự toán thu từ dầu thô đã tăng gần sát giá hiện hành (tăng trên 10% so với giá dự toán 2012), trong khi giá dầu thế giới đang có chiều hướng giảm (xuống dưới 100USD/thùng).

Dự toán từ khoản thu nhà đất năm 2013 khoảng 45.700 tỷ đồng, chiếm hơn 5% tổng thu ngân sách. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy thị trường bất động sản có chuyển biến tích cực. Do đó nguồn thu từ tiền sử dụng đất, từ thuế thu nhập, thuế chước bạ… và các khoản thu từ nhà đất khác cũng khó đạt.

Thu ngân sách không đạt dự toán sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới quá trình phục hồi nền kinh tế. Bởi trong bối cảnh tổng cầu còn rất yếu hiện nay, tăng chi đầu tư từ ngân sách kỳ vọng là giải pháp có tác động mạnh mẽ. Nhưng nếu thu không đủ, chắc chắn chi cũng khó đạt yêu cầu. Thực tế từ đầu năm đến nay, Chính phủ đã phải xoay qua huy động vốn trái phiếu để đầu tư nhằm gia tăng tổng cầu.

Trong quý I, tổng huy động trái phiếu chính phủ qua kênh đấu thầu đạt 62.852 tỷ đồng, tăng hơn 11.000 tỷ đồng so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng cách làm này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi khi nợ công tăng, ngân sách hàng năm để trả nợ cũng tăng. Trong khi hoạt động thu ngân sách đứng trước nhiều thách thức, Nhà nước vẫn phải tính đến các khoản không thể không chi như chi trả nợ. Những năm qua, hoạt động chi trả nợ luôn vượt dự toán 16-26%.

Năm 2013 ngân sách cũng đứng trước áp lực trả nợ gốc tới gần 61.000 tỷ đồng, chiếm hơn 6% chi cân đối ngân sách. Tính cả 43.000 tỷ đồng trả nợ lãi, tổng chi trả nợ năm 2013 chiếm tới 10,6% tổng chi ngân sách nhà nước. Do số nợ vay được sử dụng vào những mục đích không sinh lợi nên toàn bộ số chi trả nợ gốc phải trông vào phát hành nợ mới, đặc biệt là vay trong nước, nên ngân sách nhà nước đang đứng trước "vòng xoáy" nợ nần.

Trước khả năng thiếu hụt nguồn thu, Bộ Tài chính cho biết sẽ sử dụng công cụ thuế như một trong những biện pháp chính để khắc phục tình trạng này, như tăng thuế xuất nhập khẩu đối với một số mặt hàng khoáng sản tồn kho, vàng và đồ trang sức, điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu xăng dầu…

Nhưng thực tế dù có sử dụng các biện pháp này, số thu tăng thêm cũng chẳng đáng là bao.Vì vậy, trong những tháng còn lại của năm 2013, cần có giải pháp tích cực và mạnh hơn trong khai thác nguồn thu, chống thất thu và tăng cường thu hồi nợ đọng thuế; kiên quyết xử lý các sai phạm trong quản lý thu chi ngân sách nhà nước.

Đặc biệt, một nguồn thu quan trọng lâu nay không được để ý là cổ tức thu được từ cổ phần nhà nước tại các doanh nghiệp. Thực tế số thu từ cổ tức tại một số doanh nghiệp còn lớn hơn hoặc tương tương số thuế thu nhập mà doanh nghiệp đó phải nộp. Chẳng hạn như với Vinamilk, năm 2012 ngoài khoản thuế thu nhập 1.100 tỷ đồng, Nhà nước còn thu được khoản cổ tức trên 1.000 tỷ đồng.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Kinh tế Việt Nam: Nhiệm vụ bất khả thi

Kinh tế Việt Nam: Nhiệm vụ bất khả thi

(ĐTTCO) - Trong số tháng 5, chúng tôi đã cho rằng thị trường chứng khoán (TTCK) nhiều khả năng giao dịch dao động hoặc giảm điểm và nhận định này cũng thể hiện trong tháng 7.