Huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng đô thị

(ĐTTCO) - Thực ra những nội dung quan trọng trong Nghị quyết 54 là những điểm nằm trong tổng thể từ cách đây 10 năm khi TPHCM xây dựng mô hình chính quyền đô thị.

Huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng đô thị

Và lần này Quốc hội đã cho phép bằng Nghị quyết để TP thực thi. Theo đó, để huy động nguồn lực trong 5 năm tới nhằm tài trợ cho 7 chương trình cải tạo hạ tầng đô thị trọng điểm, theo tính toán cần con số khổng lồ gần 500.000 tỷ đồng. Và đây là thời điểm thuận lợi khi TPHCM được phép thí điểm cơ chế chính sách đặc thù để phát triển.
Phát hành TPCQĐP
Cho đến nay nhiều TP lớn trên thế giới đã được bồi đắp bằng trái phiếu chính quyền địa phương (TPCQĐP). Thậm chí chỉ vài thập niên gần đây, hàng loạt các TP lớn tại các nước mới nổi đã được chính quyền địa phương kiến thiết nguồn vốn này để xây dựng các công trình như điện nước, xử lý rác thải, cầu đường, sân bay, cảng biển…
Bởi những dự án này thường đòi hỏi một lượng vốn đầu tư khổng lồ trong nhiều năm, thời gian hoàn vốn cũng phải kéo dài từ 20 - 30 năm với lợi tức thấp. Do đó, nguồn tài trợ ngắn hạn sẽ không phải là một giải pháp tốt mà phải là những nguồn tài trợ dài hạn và ổn định, và TPCQĐP là ưu tiên hàng đầu. 
Về cơ bản TPCQĐP được phát hành qua ba hình thức: Đấu thầu phát hành, bảo lãnh phát hành và đại  lý phát hành. Để đảm bảo thống nhất trong thực hiện giữa các địa phương và phù hợp với tình hình hiện nay, tại Thông tư 100/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính cũng quy định cụ thể từng nội dung của
Đề án phát hành TPCQĐP để các địa phương thuận tiện trong triển khai thực hiện. Đây là điểm thuận lợi để chính quyền địa phương thực hiện các hồ sơ phát hành. Tuy nhiên, vì nguồn lực cần huy động là vốn nhàn rỗi của dân cư, nên kênh huy động và giao dịch phải thích hợp, thuận lợi để các hộ gia đình và dân chúng dễ dàng tham gia.
Trong cấu trúc hệ thống tài chính của Việt Nam hiện nay, ngân hàng thương mại (NHTM) và các công ty chứng khoán (CTCK) có mạng lưới giao dịch phân bổ khắp các tỉnh thành và có hệ thống kết nối và xử lý dữ liệu qua mạng. Nếu các giao dịch TPCQĐP có thể thực hiện qua các trung gian này, mức độ thành công có thể cao hơn. 
Và để có thể thu hút các tổ chức tài chính trung gian tham gia vào huy động vốn cho chính quyền địa phương, Bộ Tài chính nên có những quy định riêng tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức này tham gia trên thị trường sơ cấp và thứ cấp.
Chẳng hạn về vấn đề lãi suất trái phiếu, các quy định trần lãi suất luôn là hạn chế được đưa ra khi khảo sát các chủ thể tham gia đấu thầu TPCQĐP. Do vậy phải chủ động áp dụng mức trần lãi suất luôn đảm bảo mức lãi suất thực dương để thuyết phục người dân và các tổ chức tài chính tham gia mua TPCQĐP. 
Chúng ta hướng đến đối tượng dân cư có tiền nhàn rỗi, đây là các khoản tiền để dành cho gia đình sử dụng trong tương lai. Vì vậy, tính thanh khoản của TPCQĐP là điều rất quan trọng. Nếu các giao dịch chuyển trạng thái trái phiếu sang tiền mặt dễ dàng thì khả năng tham gia của người dân càng cao. Để tạo thanh khoản cho TPCQĐP, cần quan tâm đến các quy chế hướng dẫn cụ thể nghiệp vụ tạo lập thị trường và yêu cầu các CTCK và NHTM tham gia. Mục đích là đa dạng hóa được các nhà tạo lập thị trường, như vậy sẽ tạo được tính thanh khoản rất cao cho TPCQĐP. 
Lưu ký và niêm yết trái TPCQĐP tại sở giao dịch chứng khoán cũng là vấn đề quan trọng, bởi TPCQĐP là chứng khoán nên có thể dễ dàng giao dịch như chứng khoán vốn. Như vậy sự hấp dẫn của công cụ tài chính này sẽ tăng lên, đặc biệt là đối với công chúng, nhà đầu tư cá nhân có thể dễ dàng giao dịch TPCQĐP như cổ phiếu. Có nhiều nhà đầu tư cá nhân quan tâm sẽ có nhiều CTCK tham gia bảo lãnh phát hành. Từ đó TP có thêm nguồn vốn phát triển cơ sở nhà tầng.
Tạo dựng niềm tin 
Người dân Việt Nam từ xưa nay đã có truyền thống tích góp, một mặt là đề phòng những bất trắc trong gia đình như ốm đau, cưới hỏi, một phần nữa là để đối phó với thiên tai bão lũ triền miên từ năm này qua năm khác. Do đó, lượng tài sản mà người dân đang nắm giữ là không nhỏ.
Tuy nhiên, vấn đề là dù có một số vốn lớn hay là khoản tiết kiệm nhỏ đều được đưa vào két sắt hoặc cất giữ ở ngân hàng, chứ chưa có một thói quen tìm kiếm các kênh đầu tư để quay vòng kiếm lãi. Họ vẫn muốn ưu tiên chọn một kênh an toàn hơn và chấp nhận bỏ qua phần lợi nhuận đầu tư cũng có cái lý của họ.
Đây là nguyên nhân khiến người dân không mặn mà với loại tài sản này trong khi lãi suất và khả năng linh hoạt gửi rút không thật sự hấp dẫn. Do vậy, muốn thay đổi thói quen này, trước hết phải thay đổi được niềm tin và quan niệm của đại bộ phận dân chúng đối với bộ máy hành chính, thủ tục giấy tờ và minh bạch trong điều hành tài chính. Phải đảm bảo việc giao dịch tài chính với người dân là thực hiện cung ứng dịch vụ mà họ cần.
Các đơn vị hành chính cung cấp dịch vụ đô thị và cơ sở hạ tầng sẽ đòi hỏi một sự kết hợp nhịp nhàng giữa năng lực tài chính, kỹ thuật và lập kế hoạch, sự hợp tác chặt chẽ giữa các khu vực công, các đối tác phát triển và các khu vực tư nhân.
Chẳng hạn như NHNN sẽ làm việc với các NHTM để cung cấp các tài liệu dự án tốt hơn, cũng như giải quyết các rủi ro phi thương mại gắn liền với đầu tư cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần khuyến khích các nhà đầu tư tổ chức đóng vai trò lớn hơn trong lĩnh vực này.
Chuyên gia tài chính của Ngân hàng Thế giới  từng cho rằng, tính chất của lĩnh vực đầu tư hạ tầng là đòi hỏi giá trị đầu tư tối đa từ tất cả các thành phần kinh tế, và kèm theo đó là môi trường kinh doanh phù hợp. Theo đó, các dự án đầu tư của TPHCM cần được chuẩn bị kỹ lưỡng về các yếu tố kinh tế xã hội, có cơ chế thực hiện tốt cả về tài chính và hiệu quả xã hội. Môi trường chuẩn bị các dự án đầu tư chính là yếu tố quan trọng nhất đối với việc huy động vốn tư nhân.
 Trong bối cảnh ngân sách thâm hụt và quá trình tái cơ cấu, cắt giảm nợ công vẫn chưa thực sự có hiệu quả rõ nét, thì việc khai thác nguồn lực nhàn rỗi trong dân bằng TPCQĐP hứa hẹn sẽ là đáp án cho bài toán phát triển mà TPHCM đang theo đuổi. Bởi lẽ tiềm lực của các nguồn tài trợ từ vốn nhàn rỗi của cư dân khu vực TPHCM còn rất lớn và dư địa huy động không giới hạn. 

PGS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Đại học Kinh tế TPHCM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Giá điện thiếu minh bạch

Giá điện thiếu minh bạch

(ĐTTCO)-Những ngày qua, nhiều người dân phản ánh tình trạng hóa đơn thanh toán tiền điện của gia đình tăng cao từ vài chục đến vài trăm ngàn đồng trên mỗi hộ. Điều này gây nên bức xúc trong dư luận khi nhiều người nhận định đây là mức tăng không hợp lý.