Đồng tiền không liền khúc ruột!

(ĐTTCO) - Theo báo cáo kết quả kiểm toán năm 2015 của Kiểm toán Nhà nước, hàng loạt công trình sử dụng vốn nhà nước tăng tổng mức đầu tư gấp đôi so với ban đầu, trong đó không ít dự án bị đội lên hàng ngàn tỷ đồng. Thực trạng nhức nhối này diễn ra khắp nơi, trong hầu hết lĩnh vực và cuối cùng ngân sách nhà nước (NSNN) phải gánh chịu.

Những hệ lụy của nó đến nền kinh tế rất lớn, đó là chi phí thời gian, cơ hội, vật chất doanh nghiệp… Đó là chưa kể những ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, làm ăn của người dân; doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh cá thể mất cả nghề sinh nhai vì làm đường, sửa đường kéo dài năm này qua năm khác. Có thể nói, đội giá, chậm tiến độ đã và đang gây thiệt hại rất lớn cho nền kinh tế, làm giảm hiệu quả đầu tư, là nguyên nhân gây ra lạm phát cao dẫn tới những bất ổn mà chúng ta phải đối phó suốt nhiều năm qua.

Điển hình các công trình, dự án công đội vốn có thể kể ra như dự án xây dựng đường cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây. Tổng mức đầu tư điều chỉnh tại cao tốc này đã tăng thêm hơn 10.700 tỷ đồng, trong đó điều chỉnh lần đầu tăng 6.000 tỷ đồng và lần 2 tăng thêm 4.738 tỷ đồng. Dự án xây dựng đường nối từ sân bay Nội Bài đến cầu Nhật Tân điều chỉnh từ 4.956 tỷ đồng lên 6.742 tỷ đồng. Dự án thoát nước Hà Nội (giai đoạn 2) điều chỉnh 3 lần, từ 5.063 tỷ đồng lên gần 9.700 tỷ đồng (tăng 91,4%). Hay dự án hồ Tả Trạch (Thừa Thiên-Huế) tăng tới 256% sau 3 lần điều chỉnh, từ 1.081 tỷ đồng lên 3.848 tỷ đồng… Các dự án metro tại Hà Nội và TPHCM cũng đội vốn hàng tỷ USD. Trong đó, dự án tuyến metro số 1 TPHCM (Bến Thành - Suối Tiên) chỉ 2 năm sau triển khai, tổng mức đầu tư của dự án đã được nâng lên 47.325 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư được phê duyệt ban đầu là 17.387 tỷ đồng (tăng 172%).

Đồng tiền không liền khúc ruột! ảnh 1
Cả nền kinh tế bị kéo trì lại, nhưng quan trọng hơn là gây mất lòng tin cho người dân vì hiện tượng hàng loạt dự án công đội vốn khủng là điều bất thường, cho thấy việc quản lý chi phí xây dựng đầu tư công đang có vấn đề. Trước thực trạng này, Chính phủ quyết liệt tiến hành tái cơ cấu đầu tư. Sau 5 năm (2011-2015) thực hiện với trọng tâm là đầu tư công, kết quả bước đầu rõ nét nhất là tỷ trọng vốn đầu tư toàn xã hội so với GDP đã giảm từ 38,7% giai đoạn 2001-2010 xuống còn khoảng 31% vào giai đoạn 2012-2015. Tỷ trọng vốn đầu tư từ khu vực kinh tế nhà nước trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2011-2015 cũng giảm xuống còn 41% (giai đoạn 2001-2010 là khoảng 45,7%); trong đó tỷ trọng vốn đầu tư từ NSNN giảm xuống 21,3%.

Tuy nhiên, bước vào năm 2016 lại xảy ra nghịch lý: vốn thừa nhưng giải ngân tắc. Theo đó, trong 6 tháng đầu năm, huy động trái phiếu chính phủ (TPCP) đạt mức rất cao 187.700 tỷ đồng, nhưng chỉ giải ngân được 23% kế hoạch. Điều đáng nói, lượng tiền đi vay trả lãi này đang phải nằm chờ, trong khi nhiều dự án đầu tư công đang đói vốn. Thực ra mục đích chính khi huy động vốn TPCP là chi cho các dự án trọng điểm, chương trình mục tiêu quốc gia, nông thôn mới… Song huy động được nhiều nhưng giải ngân thấp, nhất là trong điều kiện thu NSNN đạt thấp và Chính phủ, các bộ ngành, địa phương than thở thiếu vốn đầu tư xây dựng cơ bản, đang khiến Chính phủ sốt ruột. Bởi lẽ không giải ngân được vốn trái phiếu, vốn đầu tư công sẽ không tạo ra tăng trưởng GDP. Nguyên nhân giải ngân chậm vẫn nằm ở thủ tục hành chính, một số quy định trong Luật Đầu tư công chưa phù hợp với thực tế, trong đó có cơ chế thẩm định vốn đầu tư không phù hợp, “né” tránh trách nhiệm.

Suốt thời gian dài giải ngân tràn lan cho các dự án công, sau đó siết lại, đến mức vốn bị đóng băng trong khi vẫn phải trả lãi, gây lãng phí lớn nguồn lực nhà nước, để rồi lại đưa ra các giải pháp thúc đẩy việc giải ngân cho các công trình, dự án công. Vòng luẩn quẩn này chỉ được tháo gỡ khi tái cơ cấu đầu tư công gắn với việc thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, không dựa quá nhiều vào vốn đầu tư nói chung cũng như dựa vào vốn đầu tư của Nhà nước hay vốn đầu tư công nói riêng. Để làm được điều này, phải gắn với việc thay đổi vai trò, chức năng của Nhà nước trong nền kinh tế, chuyển từ Nhà nước đầu tư trực tiếp sang Nhà nước kiến tạo. Đây là nền tảng vững chắc nhất để tái cơ cấu đầu tư công. Ngoài ra, phải quản lý đầu tư công chặt chẽ hơn, kể cả đầu tư công ở ngân sách trung ương cũng như ngân sách địa phương, để hạn chế tính dàn trải, đầu tư theo phong trào, không quan tâm đến hiệu quả dự án đầu tư.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Giá điện thiếu minh bạch

Giá điện thiếu minh bạch

(ĐTTCO)-Những ngày qua, nhiều người dân phản ánh tình trạng hóa đơn thanh toán tiền điện của gia đình tăng cao từ vài chục đến vài trăm ngàn đồng trên mỗi hộ. Điều này gây nên bức xúc trong dư luận khi nhiều người nhận định đây là mức tăng không hợp lý.