Điều 292 làm nản lòng các startup

(ĐTTCO) - Trong khi Chính phủ đang tập hợp các ý kiến về Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015 để có điều chỉnh cho phù hợp, nhiều doanh nghiệp (DN) trong lĩnh vực công nghệ khởi nghiệp (startup) chuyển công ty sang đăng ký kinh doanh tại Singapore, với lý do môi trường kinh doanh, vốn đầu tư… thuận lợi hơn? Trao đổi ĐTTC, ông NGUYỄN HỒNG TRƯỜNG (ảnh), Chủ tịch Quỹ đầu tư mạo hiểm IDG Ventures Vietnam (IDGVV), đơn vị đang rót vốn vào nhiều công ty startup tại Việt Nam, cho rằng một trong những lý do quan trọng bắt nguồn từ Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015 đang làm nản lòng DN startup do lo ngại vướng vòng lao lý.

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, mở công ty ở nước ngoài không đơn giản nhưng tại sao nhiều DN lại lựa chọn cách làm ra nước ngoài để startup?

Điều 292 làm nản lòng các startup ảnh 1
Ông NGUYỄN HỒNG TRƯỜNG: - Các công ty ra nước ngoài thành lập thường là những công ty có sản phẩm, dịch vụ có tiềm năng, đã thu hút được đầu tư. Còn những startup chưa rõ tiềm năng, chưa có sản phẩm đã vội vàng mở công ty là rất sai lầm. Trước khi có Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015 quy định về kinh doanh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, một số startup ra nước ngoài là việc rất tốt, cho thấy các startup Việt Nam đã trưởng thành, đủ tự tin, đã có công nghệ, sản phẩm, kinh nghiệm và sẵn sàng mở rộng ra thị trường nước ngoài. Xu hướng này còn cho thấy nếu bạn có cơ hội, có khả năng, phù hợp với startup ở nước ngoài thì hãy thực hiện ngay. Tuy nhiên, cũng nên lưu ý là cần phải tuân thủ quy định nước sở tại, các chi phí vận hành, không đơn giản cứ lập công ty ở bên kia rồi vận hành bên này. DN ra nước ngoài mở công ty cần phải dựa trên những tính toán rõ ràng và phải biết được giá phải trả cho lựa chọn đó.

- Theo ông những tác động từ Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015 nếu được áp dụng là gì?

- Có mấy điểm cần quan tâm. Thứ nhất, các nhà làm luật có lý do để lo lắng hoạt động kinh doanh không có phép ở một số lĩnh vực cụ thể có thể gây ra những hậu quả, nguy cơ cho xã hội. Nhưng ở đây phải phân biệt, thế nào là gây nguy hiểm, việc gây nguy hiểm có thể dẫn đến cho xã hội và khắc chế là câu chuyện hoàn toàn khác. Thứ hai, việc tạo ra các điều luật mà ai giải thích thế nào cũng được, dẫn đến việc tùy tiện của các cơ quan trong việc xác định hành vi và quản lý kinh tế, là điều làm cho giới đầu tư và DN nản lòng và lo ngại. Bởi lẽ, DN hay giới đầu tư luôn muốn môi trường pháp lý có thể đoán định được mới yên tâm bỏ tiền vốn ra làm ăn.

Thứ ba, internet là lĩnh vực rất rộng và không thể biết được ngày mai sẽ xuất hiện những giấy phép gì, hoặc không thể biết hành vi của mình có thuộc giấy phép đó hay không. Vì thế, nếu không cố ý đẩy người khác vào thế hình sự hóa, đôi khi lại đưa người ta vào cuộc tranh luận không đáng có. Thứ tư, đã mất rất nhiều thời gian để bỏ được hình sự kinh doanh trái phép, là bước tiến của luật, nay lại cho hình sự hóa kinh doanh trái phép một số lĩnh vực. Như vậy, các nhà làm luật đang tự mâu thuẫn.

- Điều 292 của Bộ Luật hình sự 2015 đã tác động đến các startup như thế nào trong thời gian qua, thưa ông?

- Điều luật treo này đang khiến DN startup trên môi trường mạng internet không tập trung công sức, nguồn lực vào làm sản phẩm hay, tốt. Hệ quả, nhiều DN sẽ không dám startup trong lĩnh vực internet và viễn thông, kéo theo các nhà đầu tư cũng không dám đầu tư vào lĩnh vực này. Đây mới là nguy cơ và thiệt hại rất lớn cho xã hội và nền kinh tế. Từ đó làm mất động lực để tạo ra nền kinh tế số, tạo ra các startup trong lĩnh vực internet không biên giới, tạo ra giá trị gia tăng cao và mất luôn kênh đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

- Vậy theo ông cần sửa đổi Điều 292 theo hướng nào để tạo môi trường tốt nhất cho startup trong lĩnh vực này phát triển?

- Hành vi nguy hiểm cho xã hội dù ở trên mạng hay trong đời sống bình thường cũng nguy hiểm, đã có các quy định hình sự. Thí dụ, các tội danh lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm, chiếm đoạt tài sản, vu khống bôi nhọ; hay các tội phạm kinh tế, tội danh tội phạm mạng đã có sẵn. Theo đó, hành vi kinh doanh của DN có giấy phép hay không có giấy phép mà cấu thành loại tội phạm như vậy cũng bị xử lý hình sự. Vì vậy, không nên đặt và không thể đặt giấy phép trong lĩnh vực hành chính sang lĩnh vực hình sự được. Giấy phép không liên quan đến hình sự hóa, vì hình sự hóa là chế tài khắc nghiệt nhất trong các loại chế tài, là mất quyền tự do của con người, đó là cái nghiêm trọng nhất nên tạo nguy cơ rất cao.

Internet là lĩnh vực phát triển rất nhanh, luật không thể nào quy định hết các loại giấy phép được, ngay cả các luật chuyên ngành cũng không thể quy định được, vì nó sẽ xuất hiện theo thực tế cuộc sống. Trong khi đó, luật phải đảm bảo tính ổn định tương đối lâu dài mới đảm bảo thực thi của pháp luật, nên không thể đưa điều luật ai hiểu thế nào cũng được. Theo tôi, nên bỏ Điều 292 chứ không nên sửa vì không thể sửa được. Chính phủ đang có nhiều động thái rất tốt cho vấn đề startup nói riêng và hoạt động kinh doanh của DN nói chung. Và trong lúc Chính phủ đang rà soát loại bỏ các loại giấy phép không hợp lý về thủ tục hành chính, giấy phép ít hơn, sử dụng đăng ký nhiều hơn là cấp phép, thì Điều 292 lại đi ngược chủ trương này.

- Xin cảm ơn ông.

Theo Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015, người cung cấp dịch vụ trái phép (không có giấy phép hoặc không đúng nội dung được cấp phép) trên mạng máy tính, mạng viễn thông nếu thu lợi trên 50 triệu đồng hoặc doanh thu trên 500 triệu đồng, tùy theo mức độ có thể bị phạt đến 5 năm tù giam hoặc phạt tiền đến 5 tỷ đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản... Theo đánh giá của nhiều DN, chuyên gia kinh tế, đây là quy định hình sự hóa những việc kinh tế, dân sự. Việc quy định tội danh kinh doanh trái phép riêng cho lĩnh vực cung cấp dịch vụ trên mạng máy tính, mạng viễn thông, thậm chí mức độ còn nghiêm khắc hơn so với Điều 159 Bộ Luật hình sự 1999. Cộng đồng startup tại Việt Nam sẽ là đối tượng bị chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ điều luật này vì mạng máy tính, mạng viễn thông là phương tiện, công cụ kinh doanh của đa số DN startup tại Việt Nam trong hầu hết các lĩnh vực và là xu hướng chung của thế giới.

Gia Bảo (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chủ trương của Chính phủ Việt Nam là  sẽ đưa những công dân Việt Nam ở nước ngoài về nước nếu có nhu cầu.

“Sức mạnh mềm” của Việt Nam

(ĐTTCO)-Trả lời ĐTTC, ông NGUYỄN PHÚ BÌNH, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nhận xét việc đón công dân về nước để đảm bảo an toàn tính mạng cùng với việc phòng chống dịch Covid-19 hiệu quả nhờ cách làm đúng, có thể xem là cách xây dựng “sức mạnh mềm” của Việt Nam, không phải quốc gia nào cũng làm được.