Đầu tư công: Kỷ luật chặt, thực hiện lỏng

(ĐTTCO) - Đánh giá quá trình tái cơ cấu đầu tư công giai đoạn 2011-2014 tại Diễn đàn Tái cơ cấu đầu tư công gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh ngày 24 - 11, TS. Nguyễn Tú Anh, Trưởng ban Chính sách Kinh tế vĩ mô, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (CIEM), cho biết trong 3 năm (2011-2013) Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 5 chỉ thị về xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản nhưng tình trạng để xảy ra nợ đọng mới vẫn tiếp diễn, trong khi nợ cũ vẫn chưa giải quyết được. Kỷ luật đầu tư công xét về mặt văn bản pháp luật khá chặt chẽ tuy nhiên thực hiện lại rất lỏng lẻo.

Chưa kiểm soát được hiệu quả đầu tư công

Theo Báo cáo của Kế hoạch và Đầu tư (Bộ KH&ĐT), kết quả xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản trong giai đoạn 2011-2013 mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận, nợ đọng xây dựng trong 3 năm giảm từ 85.000 tỷ đồng xuống còn 28.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, kết quả xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản này vẫn thấp hơn kế hoạch xử lý nợ mà Chính phủ đề ra theo tinh thần chỉ thị 27/CT-TTg và chỉ thị 14/CT-TTg.

Kết quả thanh tra trên diện rộng về tăng cường quản lý đầu tư và xử lý nợ đọng từ nguồn vốn ngân sách nhà nước (NSNN), vốn trái phiếu chính phủ (TPCP) được Thanh tra Chính phủ công bố mới đây cũng cho thấy, 15 bộ, ngành và 63 địa phương đã lập 740 đoàn thanh tra, thanh tra 12.990 dự án, kiểm tra 194 dự án với tổng mức đầu tư 502.202,900 tỷ đồng.

Có 789 dự án đầu tư công bị đoàn thành tra ghi nhận về sai phạm trình tự, thủ tục; 272 dự án sai phạm về lập, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư, 1.527 dự án sai phạm về nợ đọng xây dựng cơ bản. Bên cạnh đó, quá trình thanh tra cũng phát hiện 2.324 dự án vi phạm các lỗi về thanh toán vượt khối lượng thực tế thi công, thanh toán sai so với dự toán thực tế được duyệt, ứng vốn nhưng không thực hiện hợp đồng.

Tại 63 địa phương, qua thanh tra đã kiến nghị xử lý về kinh tế tổng số tiền 3.189,5 tỷ đồng, trong đó thu hồi về ngân sách nhà nước 123,6 tỷ đồng, giảm trừ giá trị thanh quyết toán 128,6 tỷ đồng và xử lý khác 2.937 tỷ đồng. Với các sai phạm này có 240 tập thể, 197 cá nhân bị kiến nghị kỷ luật.

Từ thực tế trên, TS. Nguyễn Tú Anh khẳng định dù quy trình đầu tư công có 8 bước được xác định trong Luật Đầu tư công như: xác định chủ trương, định hướng đầu tư như lĩnh vực ưu tiên; đánh giá, thẩm định đề xuất dự án đầu tư; thẩm định, đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của dự án; rà soát, định giá lại kết quả thẩm định dự án; lựa chọn dự án và lên kh ngân sách; thực hiện đầu tư, thay đổi, bổ sung (nếu cần); hoàn thành đưa vào sử dụng; theo dõi đánh giá hiệu quả dự án…, nhưng đến nay chúng ta chưa kiểm soát được hiệu quả đầu tư công.

Đầu tư công: Kỷ luật chặt, thực hiện lỏng ảnh 1
Đến nay vẫn chưa kiểm soát được hiệu quả đầu tư công.

Thiếu trách nhiệm giải trình

Còn theo TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM, vấn đề đặt ra cho quá trình đầu tư công hiện nay là trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, người quyết định đầu tư. Nếu trách nhiệm giải trình chỉ dừng lại ở việc giải thích đúng quy trình là xong sẽ kéo theo hiện tượng trốn tránh trách nhiệm. Việc công khai thông tin về đầu tư công mà không đi kèm với trách nhiệm giải trình sẽ không mang lại hiệu quả.

Nhìn vào quy trình các dự án đầu tư công hiện nay, TS. Đặng Đức Đạm, nguyên Phó Ban nghiên cứu của Thủ tướng khẳng định rất khó để tái cơ cấu đầu tư công. Nếu các cơ quan hành chính nhà nước làm chủ các dự án đầu tư công rất khó để tái cơ cấu đầu tư công. Ở đây có sự không rõ ràng, phải tách biệt việc kinh doanh tiền bạc khỏi các cơ quan hành chính nhà nước.

Tổng kết quá trình đầu tư công 10 năm qua cho thấy, cả nước có 34.000 dự án đầu tư bằng vốn nhà nước do 10.000 ban quản lý dự án, các PMU quản lý. Các PMU có tư cách pháp nhân rất hạn chế nhưng các tổng giám đốc và phó tổng giám đốc các PMU lại được trao nhiều quyền lực. Ccác PMU thường có tài khoản riêng nhưng không có mã số thuế, chức năng các PMU là thay mặt các chủ đầu tư để thực hiện các dự án đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước. Theo TS. Đặng Đức Đạm các PMU là thứ “nửa rơi, nửa chuột” không phải doanh nghiệp, không phải cơ quan hành chính nhà nước nên rất khó quản lý, khó giải trình.

Ở một góc nhìn khác, GS. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, nêu quan điểm cần đánh giá hiệu quả đầu tư công một cách công bằng bởi bên cạnh những công trình không hiệu quả cũng có những công trình hiệu quả, như Nhà máy Thủy điện Sơn La hoàn thành trước tiến độ 2 năm, tiết kiệm hơn 10.000 tỷ đồng vốn đầu tư. Bên cạnh đó còn có các mô hình doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả như Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel), hay CTCP Sữa Việt Nam (Vinamilk).

GS. Mại cho rằng để nâng cao hiệu quả đầu tư công cần làm tốt khâu thẩm định và quyết định đầu tư. Ông dẫn chứng, dự án lọc dầu hóa dầu Dung Quất, ban đầu dự kiến đặt tại Long Sơn (Bà Rịa - Vũng Tàu) gần với TPHCM và vùng ĐBSCL để phát huy lợi thế sẵn có, nhưng cuối cùng lại được đưa về Quảng Ngãi, thuộc khu vực miền Trung. Rồi chủ trương mở rộng Quốc lộ 5 nối Hà Nội - Hải Phòng hay xây dựng cao tốc mới những năm 90 thế kỷ XX. Chúng ta chọn phương án mở rộng và nay vẫn phải bỏ tiền đầu tư xây mới cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.

Cùng quan điểm này, TS. Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện chiến lược và phát triển, chỉ ra rằng vai trò đầu tư công của Nhà nước trong thời gian qua vô cùng quan trọng để xây dựng nền tảng cơ sở hạ tầng. Vấn đề đặt ra là hiệu quả đầu tư công quá thấp, xuất phát từ căn bệnh xin cho. Cứ xin cho là nhũng nhiễu và nảy sinh tham nhũng. Trong 5 năm tới cần khắc phục triệt để căn bệnh này để nâng cao hiệu quả đầu tư công. Bên cạnh đó, cần loại bỏ bệnh thành tích trong lĩnh vực đầu tư công và chuyển giao dần các lĩnh vực đầu tư mà tư nhân có thể tham gia.

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Vietnam Airlines và trật tự ưu tiên các gói giải cứu kinh tế

Vietnam Airlines và trật tự ưu tiên các gói giải cứu kinh tế

(ĐTTCO)-Trong báo cáo tài chính hợp nhất nửa đầu năm 2020 của Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines), Công ty Kiểm toán Deloitte cho biết do nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn, nên khả năng hoạt động liên tục của hãng phụ thuộc sự hỗ trợ về tài chính của Chính phủ, cũng như việc được gia hạn thanh toán các khoản vay phải trả từ các ngân hàng, tổ chức tín dụng, nhà cung cấp và diễn biến của dịch bệnh.