Băn khoăn cấp phép bán hàng đa cấp

Việc quy định Bộ Công Thương cấp phép giấy chứng nhận đăng ký tổ chức bán hàng đa cấp (BHĐC) tại dự thảo nghị định về BHĐC đã gây nên những ý kiến khác nhau. Mới đây, Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng có quan điểm khác với Bộ Công Thương xung quanh vấn đề này.

Ôm việc chưa hẳn hiệu quả

Băn khoăn cấp phép bán hàng đa cấp ảnh 1
Để khắc phục những tồn tại, bất cập hiện hành, một trong những giải pháp được Bộ Công Thương đưa ra tại nghị định thay thế Nghị định 110 quy định về quản lý hoạt động BHĐC, là thay đổi cơ quan cấp giấy chứng nhận đăng ký tổ chức BHĐC từ các sở về Bộ Công Thương.

Lập luận cho quan điểm này, báo cáo đánh giá tác động của dự thảo cho rằng mỗi sở công thương có những đánh giá khác nhau khi xem xét điều kiện cấp giấy đăng ký tổ chức BHĐC, cũng như việc các sở cấp phép cũng làm phát sinh trường hợp giấy đăng ký tổ chức BHĐC của doanh nghiệp không được công nhận khi doanh nghiệp này mở rộng hoạt động sang tỉnh khác.

Tuy nhiên, theo VCCI, sự thay đổi này chưa hợp lý và chưa có cơ sở đánh giá rõ ràng về tác động. Cụ thể, dự thảo đã mặc định cơ chế tiền kiểm là hợp lý và hiệu quả cho quản lý nhà nước đối với hoạt động BHĐC. Vì vậy, nếu có thay đổi chỉ là những quy định thực thi khi quy định hiện tại có thể gây ra những khó khăn và vướng mắc.

Bên cạnh đó, nếu lo lắng việc cơ quan có thẩm quyền các tỉnh, thành phố hiểu không thống nhất để cho cơ quan cấp trung ương độc quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký dường như chưa phải là cách thức hợp lý. Do vậy, cách thức xử lý những lo ngại trên nên là cần có hướng dẫn chi tiết để loại trừ nguy cơ hiểu và áp dụng khác nhau các quy định pháp luật tại địa phương.

Ngoài ra, việc quy định Bộ Công Thương cấp giấy chứng nhận đăng ký cho doanh nghiệp hoạt động BHĐC hoàn toàn không làm thay đổi bản chất của thủ tục này. Bộ Công Thương cũng chỉ làm những công việc như sở công thương các tỉnh đã làm.

Chưa có lập luận và dẫn chứng thuyết phục để chứng minh bộ có đủ năng lực và thẩm quyền để đánh giá tác động thực tế của hoạt động BHĐC đến thực tế của địa phương mà doanh nghiệp hoạt động. Mặc dù dự thảo quy định cơ quan cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động BHĐC có trách nhiệm chủ trì, phối hợp kiểm tra, giám sát hoạt động này, song Bộ Công Thương không thể trực tiếp thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra mà phải là các sở công thương nơi doanh nghiệp đó hoạt động.

Và khi không thể đánh giá tác động của một tình huống cụ thể trong hoạt động BHĐC tại địa phương và cũng không quản lý trực tiếp, Bộ Công Thương không nên có quyền hạn trong việc thẩm tra hiệu quả của một hồ sơ đăng ký hoạt động này. Mặt khác, khi doanh nghiệp vi phạm, Bộ Công Thương có thẩm quyền thu hồi giấy đăng ký đã cấp, trong khi sở công thương các tỉnh có quyền xử lý nhưng không thể ra quyết định thu hồi.

Thiếu cơ chế bảo vệ người tiêu dùng

Nếu còn giữ lại thủ tục tiền kiểm như Nghị định 110, nên giữ nguyên thẩm quyền và giải pháp để giải quyết sự thiếu thống nhất phải là những hướng dẫn chi tiết hơn về những điều kiện cấp giấy đăng ký, không phải là bổ sung thẩm quyền cho Bộ Công Thương.

Theo dự thảo, mức vốn pháp định cho doanh nghiệp tổ chức BHĐC phải 10 tỷ đồng. Cơ sở để đưa ra quy định này là lập luận doanh nghiệp với năng lực tài chính hạn hẹp sẽ không đáp ứng được yêu cầu phát triển của hệ thống, dẫn đến hạn chế trong quá trình phát triển mạng lưới cũng như bán hàng của người tham gia. Nhìn nhận từ góc độ pháp luật, quản lý doanh nghiệp, VCCI cho rằng đề xuất này chưa thực sự thuyết phục.

Việc định vốn pháp định là đặt điều kiện cho kinh doanh đối với doanh nghiệp. Trong khi Khoản 2, Điều 7 Luật Doanh nghiệp quy định: “Đối với ngành, nghề mà pháp luật về đầu tư và pháp luật có liên quan quy định phải có điều kiện, doanh nghiệp chỉ được kinh doanh ngành, nghề đó khi có đủ điều kiện theo quy định”.

Khoản 11 Điều 3 Luật Cạnh tranh năm 2004 quy định BHĐC là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa. Tức đây không là ngành nghề kinh doanh mà chỉ là phương thức tiếp thị và bán lẻ hàng hóa. Vì vậy việc đặt ra vốn pháp định cho phương thức này là trái với nguyên tắc về điều kiện kinh doanh được quy định trong Luật Doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cùng với các điều kiện khác (kinh doanh hàng hóa phù hợp, ký quỹ...), quy định về vốn pháp định đã tạo nên điều kiện kinh doanh kép cho hoạt động BHĐC, chắc chắn sẽ gây trở ngại và khó khăn cho doanh nghiệp trong triển khai hoạt động.

Ngoài ra, một phần rất quan trọng cần điều chỉnh là quyền lợi của người tiêu dùng, những sửa đổi trong dự thảo chưa đề cập. Hiện nay, quan hệ BHĐC diễn ra khá phổ biến với đặc thù người bán hàng trực tiếp tiếp cận người tiêu dùng tại nơi ở, nơi làm việc để tiếp thị và bán lẻ.

Người tiêu dùng có thể không nhận đủ những thông tin cần thiết về hàng hóa mà họ mua, hoặc nếu hàng hóa không đảm bảo chất lượng, công dụng, việc khiếu nại và xử lý doanh nghiệp tổ chức BHĐC chưa triệt để. Vấn đề quan trọng là phải dựa trên đặc trưng tổ chức bán hàng để xây dựng trách nhiệm liên đới của doanh nghiệp với hành vi của người tham gia một cách hợp lý.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp và chuyên gia, dự thảo gần như chưa chú trọng xử lý vấn đề này. Đặc biệt dự thảo chưa cho thấy được giải pháp để ngăn chặn, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động BHĐC. Bởi thực tế cho thấy có doanh nghiệp đã bị rút giấy chứng nhận vẫn “tái sinh” với diện mạo mới.

Quang Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cẩn trọng “bẫy nợ” tín dụng tiêu dùng

Cẩn trọng “bẫy nợ” tín dụng tiêu dùng

(ĐTTCO) - Tín dụng tiêu dùng (TDTD) luôn được xem là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bởi tính tác động tích cực mang tính đa chiều của nó đối với các bên có liên quan, bao gồm các  tổ chức tín dụng (TCTD), người tiêu dùng và nền kinh tế nói chung. Với vai trò quan trọng này, đòi hỏi phải có chiến lược phát triển dài hạn và bền vững của TDTD tại Việt Nam.