Trung Quốc và Nga đang xây dựng vùng loại trừ Trung Á?

eurasiareview
(ĐTTCO) - Trung Quốc và Nga chuẩn bị đưa ra một trật tự mới ở Trung Á trong khi phương Tây mải bận tâm đến những nơi khác.

Bộ trưởng Ngoại giao TQ Vương Nghị.

Bộ trưởng Ngoại giao TQ Vương Nghị.

Tháng trước, Ủy viên Quốc vụ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị đã chủ trì cuộc họp Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc + Trung Á tại thành phố Tây An, Trung Quốc.

Đây là cuộc họp thứ hai như vậy, ngày càng tập trung vào các vấn đề địa chính trị (với Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Turkmenistan và Tajikistan). Nói rộng hơn, nó báo hiệu Trung Quốc không quan tâm đến những gì mà Nga coi là lợi ích kinh tế và chính trị quan trọng của họ trong khu vực.

Đứng đầu chương trình nghị sự là Afghanistan, khi Trung Quốc lo ngại về khả năng khủng bố tràn sang Trung Á và các tỉnh phía Đông của họ khi quân đội Mỹ và đồng minh chuẩn bị rút lui vào tháng 9.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất trong bối cảnh địa chính trị đang thay đổi của Trung Á là kinh tế và thương mại.

Trung Quốc hứa hẹn một số dự án mới trong cuộc họp Tây An. Hợp tác gia tăng đã được cam kết trong lĩnh vực nông nghiệp, y tế và giáo dục, thương mại, năng lượng, giao thông vận tải và thậm chí cả khảo cổ học.

Quan trọng hơn, Trung Quốc cam kết sẽ giúp Kyrgyzstan giảm bớt nợ nần và thúc ép nước này phê duyệt tuyến đường sắt nối Trung Quốc với Uzbekistan.

Được thiết lập để đóng một vai trò quan trọng trong việc kết nối Trung Quốc với Trung Đông và Nam Caucasus, dự án đã liên tục bị trì hoãn. Một phần do những rắc rối về kinh tế và chính trị ở Kyrgyzstan, nhưng Nga cũng phải chịu một phần trách nhiệm, vì lo ngại hành lang này sẽ chuyển hướng một phần đáng kể lượng hàng hóa quá cảnh từ các tuyến đường sắt của nước này.

Dù vậy, hướng đi rất rõ ràng: mỗi hiệp định kinh tế đều khiến khu vực liên kết chặt chẽ hơn với Trung Quốc.

Trung Quốc đã nhận ra rằng các hội nghị thượng đỉnh lớn và khó tổ chức thường không mang lại kết quả như mong đợi và hiện ngày càng ủng hộ các cuộc hội nghị nhỏ.

Điều tương tự cũng xảy ra với các khu vực khác, bao gồm cả Đông Nam Á. Điều này hiệu quả hơn nhiều và cho đến nay là nước có quyền lực lớn nhất trong phòng họp, Trung Quốc có thể chi phối chương trình nghị sự và kết quả.

Đương nhiên, những phát triển này có ảnh hưởng đáng kể đến Nga, nhà môi giới quyền lực truyền thống ở Trung Á, và đặt ra câu hỏi liệu nó có bị lu mờ hay không.

Nga chắc chắn duy trì các khả năng quân sự đáng kể - gần đây đã được cải thiện - thông qua các căn cứ ở Tajikistan và Kyrgyzstan, cũng như hợp tác quân sự gián đoạn với các quốc gia khác trong khu vực.

Nga cũng là một người chơi kinh tế mạnh mẽ: là đối tác thương mại lớn của 5 quốc gia, nguồn đầu tư quan trọng và nguồn kiều hối đáng kể từ lao động nhập cư Trung Á.

Hơn nữa, Nga có các sáng kiến kinh tế và an ninh chung trong khu vực như Liên minh Kinh tế Á-Âu và Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, khu vực này gần gũi về mặt văn hóa với Nga thông qua việc sử dụng tiếng Nga làm ngôn ngữ chung.

Trung Quốc đã nhắm vào mọi phạm vi ảnh hưởng của Nga, và sẽ rất ngạc nhiên nếu những diễn biến này không gây ra bất bình. Chắc chắn, ngày càng có nhiều câu chuyện ở phương Tây về một cuộc đọ sức địa chính trị sắp xảy ra giữa hai bên ở Trung Á.

Tuy nhiên, thực tế có thể mang nhiều sắc thái hơn và việc phân tích chỉ là bàn chuyện phiếm.

Để hiểu được bản chất của cuộc cạnh tranh Trung - Nga ở Trung Á, điều cốt yếu là phải nhìn vào trật tự thế giới đang phát triển và những gì các cường quốc này tìm cách đạt được.

Một trong những đặc thù của trật tự này là sự khu vực hóa cực độ các khu vực địa chính trị nhạy cảm. Các cường quốc lớn láng giềng trong khu vực tìm cách loại trừ các cường quốc thứ ba.

Nga theo đuổi thành công ở Nam Caucasus, nơi cùng với Thổ Nhĩ Kỳ và một phần là Iran, họ tìm cách đánh bật phương Tây. Một quy trình tương tự đang được tiến hành ở Syria và có thể được áp dụng cho Biển Đông, nơi Trung Quốc cố gắng giải quyết các vấn đề lãnh thổ trực tiếp với các nước láng giềng và không có sự tham gia của Mỹ.

Nga và Trung Quốc là đối thủ của nhau, nhưng họ khó có thể trở thành đối thủ của nhau. Phương Tây nên xem xét lại một số khía cạnh cơ bản trong suy nghĩ của mình liên quan đến quan hệ đối tác Trung Á này.

Cam kết với Trung Á chắc chắn có thể giúp ích, và sự vắng mặt của nó sẽ chỉ đơn giản là giao Trung Á cho hai cường quốc. Khu vực này đang rất cần tái cân bằng và có nhiều cơ hội hơn để điều động.

Cả Nga và Trung Quốc đều được đánh giá cao và đáng sợ ở Trung Á. Tuy nhiên, quan điểm của phương Tây sẽ rất quan trọng và các nước này phải xây dựng một chiến lược chặt chẽ để can dự kinh tế và chính trị với Trung Á, nếu không cánh cửa sẽ bị khóa lại.

Hồng Định

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nhân vật

Shigenobu Nagamori “Lão phù thủy” ngành công nghiệp hỗ trợ

(ĐTTCO) - Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng phát, nhưng nhờ các biện pháp cắt giảm chi phí và chuyển hướng đầu tư mảng động cơ chính xác thu nhỏ có hiệu suất sinh lợi cao hơn, Tập đoàn Nidec vẫn đạt doanh thu kỷ lục gần 15 tỷ USD trong năm 2020.