Giấc mơ tự cường bán dẫn của Trung Quốc không thể mua bằng… tiền?

SCMP
(ĐTTCO) - Theo các nhà phân tích, cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc về chất bán dẫn sẽ tiếp tục diễn ra dưới thời Joe Biden nhưng có thể sẽ có cách tiếp cận khác, với việc chính quyền mới tranh thủ các đồng minh trong nỗ lực làm giảm mục tiêu tự lực về chip của Bắc Kinh.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Trong một bài bình luận được Tạp chí Thế giới (World Journal) xuất bản vào tháng 10, ông Biden viết rằng nếu được bầu, ông sẽ “tập trung vào việc thúc đẩy khả năng cạnh tranh của Mỹ”, đồng thời nói thêm rằng sẽ có sự hợp tác với Trung Quốc “khi điều đó có lợi cho chúng tôi”.

Bryan Ma, phó chủ tịch thiết bị khách hàng của công ty nghiên cứu IDC, cho biết: “Biden đã kiên quyết với Trung Quốc, và quan trọng hơn, có những ưu tiên lớn hơn ngay bây giờ như đại dịch. Ngay cả khi có bất kỳ thay đổi nào đối với chính sách công nghệ, nó có thể sẽ không xảy ra ngay lập tức.”

Mỹ không phải là trở ngại duy nhất

Các chuyên gia đồng ý rằng Trung Quốc sẽ thấy con đường tự cường chip đầy thách thức, không chỉ vì quan hệ ngoại giao xấu đi, mà còn vì nước này đang đối mặt với sự thiếu hụt các kỹ năng công nghệ cốt lõi mặc dù họ đã đầu tư hàng tỷ USD vào tài năng bán dẫn và cơ sở vật chất mới.

Roger Sheng, chuyên gia phân tích chất bán dẫn tại công ty Research Gartner, cho biết: “Ngành công nghiệp chip là một ngành định hướng thị trường và sử dụng nhiều nhân tài, đòi hỏi sự tích lũy công nghệ. Tôi nghĩ Biden sẽ tiếp tục những con bài mà Trump đã chơi để chống lại Trung Quốc và làm việc với các đồng minh để thúc đẩy [Bắc Kinh] nhượng bộ nhiều hơn.”

Will Hunt, một nhà phân tích nghiên cứu tại Trung tâm An ninh và Công nghệ mới nổi, một tổ chức tư vấn tại Đại học Georgetown, cho biết phương pháp Biden có thể sẽ được nhắm mục tiêu nhiều hơn.

“Tôi hy vọng sẽ thấy sự hợp tác với Nhật Bản và Hà Lan trong việc nhắm mục tiêu vào [Trung Quốc] cho công nghệ linchpin như thiết bị sản xuất chất bán dẫn hơn là các biện pháp kiểm soát rộng hơn nhiều mà chúng tôi đã thấy trong vài năm qua.” - ông Hunt nói.

“Về lâu dài, chúng ta sẽ thấy những nỗ lực của Trump liên tục trong việc cung cấp sản xuất chất bán dẫn cho Mỹ và hy vọng sẽ tăng cường nó. Biden cũng có thể tăng cường nỗ lực đó với các hạn chế nhập cư nới lỏng hơn, đầu tư nhiều hơn vào lực lượng lao động trong nước và [tài trợ] nghiên cứu và phát triển.”

Chất bán dẫn, còn được gọi là chip hoặc mạch tích hợp (IC), là nền tảng của các công nghệ mới từ trí tuệ nhân tạo và 5G đến điện thoại thông minh và lái xe tự động. Ngành công nghiệp này cũng trở thành tâm điểm của xung đột thương mại leo thang giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Mỹ đã và đang cắt giảm khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với công nghệ có nguồn gốc từ Mỹ trong lĩnh vực chất bán dẫn. Vào tháng 5, Washington đã mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với Huawei Technologies bằng cách yêu cầu các nhà sản xuất chip nước ngoài sử dụng công nghệ của Mỹ phải xin giấy phép bán chip cho nhà vô địch viễn thông Trung Quốc.

Vào đầu tháng 12, Mỹ đã thêm nhà sản xuất chip hàng đầu của Trung Quốc, Semiconductor Manufacturing International Corp (SMIC), vào danh sách đen các công ty Trung Quốc bị cáo buộc có quan hệ quân sự, một động thái có khả năng làm leo thang căng thẳng với Bắc Kinh trước khi Tổng thống đắc cử Joe Biden nhậm chức.

Nick Marro, nhà phân tích hàng đầu về thương mại toàn cầu của Economist Intelligence Unit, cho biết các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ áp đặt lên các công ty công nghệ Trung Quốc dự kiến sẽ không được nới lỏng đáng kể dưới thời Biden. Ông nói thêm, lĩnh vực công nghệ của Trung Quốc có thể sẽ được giữ “trong tầm ngắm của các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ”.

Kế hoạch đối phó gặp trở ngại

Để đối phó với các lệnh trừng phạt của Mỹ, Trung Quốc đã tăng cường nỗ lực để ươm mầm nhân tài trong nước và đưa ra các chính sách nhằm thúc đẩy quá trình tự lực cánh sinh.

Vào tháng 8, Hội đồng Nhà nước đã cấp cho các dự án mạch tích hợp đủ điều kiện và các doanh nghiệp có nhiều quyền lợi về thuế kéo dài đến 10 năm. Các chính sách mới cũng tập trung vào việc phát triển tài năng kỹ thuật chip trong nước, tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và khuyến khích các công ty niêm yết trên Thị trường STAR tập trung vào công nghệ của Trung Quốc.

Tuy nhiên, “có một rủi ro lớn hơn là việc thúc đẩy chính sách này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa công suất và làm căng thẳng không gian tài khóa ở cấp địa phương, đặc biệt là trong các phân khúc sản xuất cấp thấp và trung bình,” ông Marro cảnh báo.

Thực chất điều đó đã xảy ra. Các chính sách và trợ cấp mới của chính phủ đã khuyến khích nhiều công ty - một số công ty có ít hoặc không có kinh nghiệm sản xuất chip - nhảy vào cuộc đua. Theo nhà cung cấp thông tin công ty Trung Quốc Qichacha, trong số hơn 50.000 công ty chip đã đăng ký tại Trung Quốc tính đến tháng 10, khoảng 12.740 công ty được thành lập trong năm nay.

Trong bối cảnh điên cuồng, một số dự án được lên kế hoạch sơ sài đã có dấu hiệu thất bại. Vào tháng 5, một nhà máy trị giá 100 triệu USD do tập đoàn chip khổng lồ GlobalFoundries của Mỹ thành lập và chính quyền thành phố Thành Đô đã ngừng hoạt động sau gần hai năm ngừng hoạt động. Hai tháng sau, một nhà máy chip trị giá 2,8 tỷ USD do chính phủ hỗ trợ thuộc sở hữu của Tacoma Nanjing Semiconductor Technology đã phá sản sau khi không thu hút được các nhà đầu tư mới.

Sau đó vào tháng trước, công ty chip nội địa Wuhan Hongxin Semiconductor Manufacturing (HSMC) đã được chính quyền tỉnh Hồ Bắc tiếp quản sau nhiều tháng trì hoãn do thiếu vốn. Dự án này được coi là một tiềm năng trong khoản đầu tư 20 tỷ USD được thiết kế để biến thành phố thành một trung tâm sản xuất chất bán dẫn.

Cốt lõi của những thất bại

Một số nhà phân tích đổ lỗi cho các dự án thất bại do cách tiếp cận từ trên xuống của chính quyền trung ương làm giảm tính minh bạch và ưu tiên động cơ chính trị hơn các quyết định kinh tế đúng đắn.

Ông Marro cho biết: “Vẫn còn thiếu sự minh bạch cơ bản và việc cân nhắc đầu tư là kết quả của việc thúc đẩy chính sách từ trên xuống. Điều này đã trở nên tồi tệ hơn trong những năm gần đây khi các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài bị chèn ép bởi sự mở rộng của khu vực nhà nước. Đây sẽ luôn là nguy cơ gắn các mục tiêu phát triển thị trường với các ưu tiên chính trị; các nhà chức trách được khuyến khích hỗ trợ các dự án tiềm ẩn yếu kém, trong khi các công ty có động lực để đánh giá quá cao khả năng kiếm được nhiều tiền hơn của họ.”

Chính quyền địa phương cũng cần chia sẻ trách nhiệm. Nhà phân tích Sheng của Gartner cho biết: “Một số chính quyền địa phương thường không thể nhận ra rõ ràng khó khăn của việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn và tin tưởng một cách mù quáng vào một số người có động cơ thầm kín…”

Trước những thất bại gần đây trong lĩnh vực chip, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT) Wang Zhijun tháng trước đã kêu gọi giám sát chặt chẽ các khoản đầu tư “thiển cận” và “các dự án bị bỏ rơi”.

Chắc chắn, khả năng tự cung cấp chất bán dẫn là ưu tiên của Bắc Kinh từ lâu trước khi cuộc chiến công nghệ Mỹ-Trung đưa vấn đề trở thành trọng tâm. Tham vọng của Trung Quốc đã rõ ràng ngay từ năm 2014 khi chính phủ trung ương công bố Kế hoạch vi mạch tích hợp quốc gia, hứa hẹn đầu tư 150 tỷ USD vào lĩnh vực sản xuất chất bán dẫn trong nước.

Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường dài phía trước và việc đạt được sự độc lập hoàn toàn trong chip thậm chí có thể là điều không thể, các nhà phân tích cho biết.

Ng từ China Renaissance cho biết: “Khó có thể tự lực hoàn toàn vì không có quốc gia hoặc khu vực nào có khả năng cung cấp mọi thứ cần thiết trong chuỗi cung ứng chip. Hệ sinh thái chip thực sự mang tính toàn cầu và sự phát triển của nó [đã] thông qua sự hợp tác toàn cầu.”

Theo Ng, mặc dù Trung Quốc đã đạt được tiến bộ trong sản xuất chip chính thống như xưởng đúc dấu xi và quy trình lắp ráp và kiểm tra mặt sau, nhưng họ vẫn bị tụt hậu trong các lĩnh vực thượng nguồn như tự động hóa thiết kế điện tử (EDA) và các công cụ phần tử xử lý tổng hợp (SPE).

Các công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ như Synopsys, Cadence và Mentor Graphics chiếm hơn 95% thị trường công cụ EDA, theo một lưu ý từ công ty nghiên cứu ngành bán dẫn Isaiah Research có trụ sở tại Đài Loan.

Ngoài những lỗ hổng lớn trong kiến thức về chất bán dẫn của Trung Quốc, Bắc Kinh có mối quan hệ chặt chẽ với các nhà lãnh đạo chip mà họ cần hợp tác để bắt kịp tốc độ trong công nghệ.

“Ngoài căng thẳng Mỹ-Trung, nước này còn có quan hệ không tốt với Đài Loan, và quan hệ tương đối căng thẳng với Nhật Bản và Hàn Quốc.” - ông Marro tại Economist Intelligence Unit cho biết, các mối quan hệ với EU hiện cũng đang được giám sát chặt chẽ.

Các công ty Đài Loan như xưởng đúc wafer TSMC và công ty vi mạch nổi tiếng MediaTek là những công ty mạnh trong lĩnh vực của họ.

Ông Marro nói: “Xung đột ngoại giao vốn dĩ sẽ có tác động lan tỏa đến thương mại và chính sách thương mại, đặc biệt nếu các chính phủ lo lắng về tác động công nghiệp hoặc an ninh của việc mất đi những tài năng hàng đầu, hoặc sở hữu trí tuệ có giá trị, điều này có thể dẫn đến các biện pháp kiểm soát đầu tư hoặc thương mại. Đó là điều chúng tôi đã thấy ở Hoa Kỳ và Đài Loan và là điều mà chúng tôi có thể thấy ở những nơi khác, bao gồm cả Nhật Bản và Hàn Quốc, trong tương lai.”

Tuy nhiên, một số người tin rằng hợp tác công nghệ Trung-Mỹ dưới thời Joe Biden vẫn có thể xảy ra vào một thời điểm nào đó.

Huang Kwei-bo, phó hiệu trưởng trường vấn đề quốc tế tại Đại học Quốc gia Chengchi ở Đài Bắc, cho biết: “Đồng thời với việc Hoa Kỳ kiên quyết đối với Trung Quốc, họ sẽ cố gắng hợp tác nhiều hơn dưới thời Biden so với Trump.”

Nhã Trúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ảnh minh họa.

Điều gì xảy ra tiếp theo và làm thế nào Thượng viện có thể đẩy nhanh quá trình luận tội TT Trump

(ĐTTCO) - Hôm 13-1, với sự tham gia của 10 thành viên đảng Cộng hòa, Hạ viện Mỹ đã thông qua một điều mục luận tội Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo đó kêu gọi loại bỏ ông Trump vì “hành vi của ông vào ngày 6-1, sau những nỗ lực trước đó của ông nhằm lật đổ và cản trở việc chứng nhận kết quả của cuộc bầu cử Tổng thống năm 2020”.

Nhân vật

CEO Stephen Elop “Điệp viên” giới công nghệ

(ĐTTCO) - Cựu CEO Nokia Stephen Elop được giới truyền thông gọi là “tướng quân” vì phong cách lãnh đạo cứng rắn, đề cao kỷ luật cùng mái tóc húi cua đúng chuẩn quân đội. Nhưng ông được giới công nghệ nhớ đến với vai trò “điệp viên công nghệ”, biến mình thành “con ngựa thành Troy”, đảm nhiệm CEO của Nokia và đưa công ty đến thương vụ sáp nhập đình đám với Microsoft.