Bầu cử Mỹ: Ai là người Trung Quốc thực sự muốn giành chiến thắng?

SCMP
(ĐTTCO) - Khi các cử tri ở Hoa Kỳ chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống vào ngày 3 tháng 11, tờ Bưu điện Hoa nam Buổi sáng (SCMP) của Hồng Kông đã phân tích những tác động tiềm tàng của cuộc bầu cử đối với Trung Quốc.

Tổng thống Donald Trump (phải) và đối thủ Joe Biden

Tổng thống Donald Trump (phải) và đối thủ Joe Biden

Trong phần đầu tiên của loạt bài này, SCMP xem xét những khoản mục quan trọng đối với Trung Quốc, mà cả 2 ứng viên Donald Trump và Joe Biden đều coi là mối đe dọa trung tâm đối với lợi ích của Mỹ.

Liệu bốn năm nữa của TT Trump có đồng nghĩa với một cuộc đối đầu kiểu chiến tranh lạnh không thể tránh khỏi?

Mặc dù chiến dịch của Joe Biden có thể được nhiều người coi là mang lại cho cử tri Mỹ sự “trở lại bình thường” sau thời Trump, nhưng ít người mong đợi điều tương tự khi nói đến quan hệ Mỹ-Trung.

Trong khi cựu Phó Tổng thống hiện đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò, nhiều chuyên gia kỳ vọng cuộc đua sẽ thắt chặt hơn và Trung Quốc có khả năng trở thành một trong những lĩnh vực chính sách đối ngoại chính nơi hai ứng cử viên tìm cách giành lợi thế bằng cách khai thác các lỗ hổng của đối thủ.

Cả Donald Trump và Biden đều từng khoe khoang về mối quan hệ cá nhân của họ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhưng đã thay đổi rõ rệt lập trường trong vài tháng qua, gây tranh cãi gay gắt về việc ai sẽ cứng rắn hơn với Đảng Cộng sản TQ.

Với tương lai đang ở thế cân bằng, Bắc Kinh đã giảm nhẹ luận điệu dân tộc chủ nghĩa của mình và phần lớn giữ miệng về cuộc bầu cử sắp tới.

Theo các nhà ngoại giao và nhà quan sát, sự thận trọng khác thường như vậy tiết lộ rõ ràng những gì Bắc Kinh thực sự nghĩ về cuộc bầu cử sắp tới: Đó là một thời điểm tái tạo hoặc phá vỡ quan hệ Mỹ-Trung.

Một sự cạnh tranh lâu dài dường như không thể tránh khỏi, nhưng Bắc Kinh có vẻ vẫn hy vọng rằng cuộc bầu cử năm 2020 có thể mở ra cơ hội tái lập.

Pang Zhongying, chuyên gia về các vấn đề quốc tế tại Đại học Ocean về Trung Quốc, cho biết: “Với tầm quan trọng lịch sử của cuộc bầu cử năm 2020, có một cơ hội thoáng qua để cả hai bên leo xuống khỏi cuộc đối đầu giống như chiến tranh lạnh, cho dù bất kỳ ai tiến vào Nhà Trắng”.

Nhưng với kết quả không chắc chắn và các cáo buộc của tình báo Mỹ rằng Trung Quốc đã cố gắng can thiệp vào quá trình bầu cử, Bắc Kinh cảnh giác trước rủi ro bị coi là ưu ái ứng cử viên này hơn ứng viên kia.

Theo Gu Su, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Nam Kinh, sự thận trọng của Bắc Kinh nhấn mạnh sự thận trọng của giới lãnh đạo về tính thù địch ngày càng sâu sắc giữa hai nước, đây là cơn gió lớn nhất mà Trung Quốc phải đối mặt trong 4 thập kỷ qua.

Trong năm qua, Trung Quốc đã hiểu sai quyết tâm của chính quyền Trump trong việc đối đầu với Trung Quốc về Hồng Kông, Biển Đông, Đài Loan, Tân Cương và nhiều vấn đề khác, Gu nói.

Ông nói: “Rõ ràng lãnh đạo cao nhất đã lên tiếng và bắt đầu chuẩn bị cho các kịch bản khác nhau trong cuộc bầu cử ở Mỹ, và nói thêm rằng sau một năm đi ‘tàu lượn siêu tốc’, “Tôi không nghĩ Bắc Kinh lại muốn mất cảnh giác ”.

George Magnus, một cộng sự tại Trung tâm Trung Quốc của Đại học Oxford, cho biết Bắc Kinh có nhiều khả năng mong đợi những thay đổi về phong cách, chứ không phải nội dung, trong chính sách của Hoa Kỳ trong 4 năm tới và sẵn sàng xem điều gì sẽ xảy ra vào tháng 11 trước khi phản ứng hoặc điều chỉnh lại quan điểm của họ.

Ông nói: “Sự quyết đoán là phần tốt hơn của lòng dũng cảm, có lẽ Bắc Kinh đã cam chịu với bản chất khó khăn của mối quan hệ với Mỹ trong tương lai gần và không muốn làm chao đảo con thuyền một cách không cần thiết vào thời điểm này”.

Bên dưới sự bình tĩnh khó chịu của Bắc Kinh, có một cuộc tranh luận đang diễn ra trong cơ sở chính sách đối ngoại của Trung Quốc, bị chia rẽ về việc liệu Biden hay nhiệm kỳ thứ hai của Trump sẽ tốt hơn với Trung Quốc hay không.

Trong nhiều tháng, các chuyên gia Trung Quốc và cố vấn chính phủ đã kêu gọi giới lãnh đạo nhìn xa hơn nhiệm kỳ Tổng thống Trump, mà theo quan điểm của Bắc Kinh là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự suy giảm mạnh mẽ, nhanh chóng trong quan hệ Mỹ-Trung.

TT Trump đã nhiều lần gợi ý rằng Bắc Kinh đã quyết định cắm rễ cho Biden - một đánh giá do William Evanina, giám đốc Trung tâm Phản gián và An ninh Quốc gia ủng hộ - nhưng điều này có thể không đúng như vậy.

Trong một thông điệp hướng tới Nhà Trắng của TT Trump vào đầu tháng này, Đại sứ Trung Quốc Cui Tiankai đã công khai kêu gọi đối thoại và bác bỏ những lo ngại rằng Bắc Kinh muốn ông Trump thôi làm tổng thống và đặt hy vọng vào đối thủ Dân chủ của ông.

“Chúng tôi sẵn sàng làm việc với chính quyền hiện tại để tìm kiếm các giải pháp cho những vấn đề hiện tại bất cứ khi nào, bất cứ ở đâu, cho dù là hôm nay hay ngày mai”, ông nói với một cuộc hội thảo chính sách đối ngoại trực tuyến do Viện Brookings tổ chức vào ngày 13/8.

“Các động lực trong nước của Mỹ vượt xa những gì chúng ta có thể dự đoán hoặc ảnh hưởng. Chúng tôi không có ý định hoặc quan tâm đến việc tham gia vào”.

Đối với những người ôn hòa và theo chủ nghĩa quốc tế ở Trung Quốc, những người ủng hộ cựu Phó Tổng thống, một Nhà Trắng của Biden sẽ là tiền đề để quay trở lại cách tiếp cận ổn định và ôn hòa trong những năm Obama.

Robert Daly, Giám đốc Viện Wilson Centre’s Kissinger, cho biết Biden sẽ áp dụng những lời lẽ ít gây viêm nhiễm hơn, tái tham gia các tổ chức quốc tế, tìm kiếm cơ hội hợp tác với Bắc Kinh và thực hiện chính sách theo một kế hoạch chiến lược.

Ông nói: “Tất cả những yếu tố này sẽ mang lại mức độ ổn định cho mối quan hệ Mỹ - Trung vẫn còn nhiều tranh cãi”.

Nhưng Daly cũng tin rằng một nhiệm kỳ tổng thống của Biden cũng sẽ tìm cách làm việc với các đồng minh của Mỹ có chung mối quan tâm với Trung Quốc.

Gal Luft, đồng giám đốc của Viện Phân tích An ninh Toàn cầu ở Washington, cho rằng cả hai ứng cử viên đều không phải là lựa chọn hấp dẫn đối với Bắc Kinh, đồng thời cho rằng Biden khó có thể quay trở lại chính sách thân thiện đã phổ biến trong bốn thập kỷ qua do nhận thức tiêu cực của Trung Quốc trên khắp Hoa Kỳ.

Nhưng Luft nói thêm: “Đối với Bắc Kinh, sự lựa chọn là giữa sự gièm pha và chiến tranh, và Biden nhiều khả năng sẽ đưa ra lời đề nghị trước đây”.

Ông nói: Một chiến thắng của Biden sẽ là “cơ hội để hai bên lật ngược thế cờ mới, làm sống lại cuộc đối thoại chiến lược thẳng thắn và đánh bật chính sách đối ngoại của Mỹ khỏi chứng rối loạn tâm lý Trung Quốc mà họ đã phải gánh chịu dưới thời Trump”.

Mặc dù chính quyền Biden sẽ mang tính “ngoại giao” hơn và sẵn sàng thảo luận về các lĩnh vực cùng quan tâm với Bắc Kinh, Orville Schell, Giám đốc Arthur Ross của trung tâm Hiệp hội Châu Á có trụ sở tại New York về quan hệ Mỹ-Trung, cho biết về cơ bản sẽ không “thân thiện” hơn với những tham vọng toàn cầu của Bắc Kinh.

Ông Biden, 77 tuổi, người mà Chủ tịch TQ Tập Cận Bình từng mô tả là "người bạn cũ của tôi", có lịch sử lâu dài trong giao dịch với Trung Quốc và được nhiều người coi là người ủng hộ chính sách thân thiện có từ chuyến thăm đột phá của Richard Nixon tới Bắc Kinh năm 1972.

Ông là một trong những thượng nghị sĩ Mỹ đầu tiên đến thăm Trung Quốc và gặp cố lãnh đạo tối cao Đặng Tiểu Bình vào tháng 4 năm 1979, chỉ ba tháng sau khi Bắc Kinh và Washington thiết lập quan hệ chính thức.

Biden nói với một Hội đồng về Sự kiện Đối ngoại vào năm 2018 rằng “Tôi đã dành nhiều thời gian cho các cuộc gặp riêng với Tập Cận Bình hơn bất kỳ nhà lãnh đạo thế giới nào”. Theo số liệu của Biden, bộ đôi đã có khoảng "25 giờ ăn tối riêng tư" cùng nhau trong các chuyến thăm Trung Quốc năm 2011 và 2013 của ông và chuyến thăm năm 2012 của ông Tập tới Mỹ.

Trước khi đưa ra lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc trong năm nay sau đại dịch Covid-19, Biden thường xuyên chỉ trích cách tiếp cận đối đầu của TT Trump với Trung Quốc và phủ nhận rằng TQ đang cạnh tranh với Mỹ.

Theo Robert Sutter, giáo sư về các vấn đề quốc tế tại Đại học George Washington, thời điểm sắp tới cho chiến dịch tranh cử của cả hai ứng cử viên đến vào tháng 3 khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Zhao Lijian quảng bá thuyết âm mưu rằng quân đội Mỹ đã đưa coronavirus tới Vũ Hán.

“Sự cứng rắn của Biden là đáng chú ý, và Trump cũng vậy kể từ tháng 4,” ông nói, cho rằng nó được thúc đẩy bởi các tính toán bầu cử và sự thù địch ngày càng tăng giữa công chúng Hoa Kỳ.

Biden và nhiều cố vấn chính sách đối ngoại của ông từng phục vụ trong các chính quyền đảng Dân chủ trước đây, thường bị chỉ trích là mềm mỏng với Trung Quốc. Nhưng Schell mô tả họ là “một nhóm cứng rắn, thông minh tin rằng tham vọng hiện tại của Bắc Kinh… là quá đáng, bất hợp pháp, nguy hiểm và không thể chấp nhận được”.

“Tuy nhiên, như đã nói, tôi nghĩ rằng nếu Bắc Kinh và Đảng Cộng sản TQ thực sự muốn vạch ra một số khuôn khổ mới - và không chỉ tham gia vào các chiến thuật trì hoãn - những người đàn ông và phụ nữ này sẽ là đối tác đàm phán tốt hơn nhiều so với Donald Trump,” ông nói.

Trong khi cương lĩnh của Đảng Dân chủ cho cuộc bầu cử năm 2020 - chính thức được thông qua tại đại hội quốc gia vào giữa tháng 8 - đã bác bỏ cách tiếp cận mang tính đối đầu cao của Trump, nó cũng hứa sẽ tiếp tục đẩy lùi những nỗ lực của Trung Quốc nhằm "phá hoại các chuẩn mực quốc tế" và chống lại các chính sách của họ trong các khu vực như Biển Đông, Hồng Kông và Tân Cương.

Mặc dù Biden hứa sẽ cứng rắn với Trung Quốc bằng cách xây dựng một mặt trận thống nhất của các đồng minh và đối tác của Mỹ và khôi phục vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ trong một bài báo trên tạp chí Foreign Affairs vào tháng 1, nhưng các nhà quan sát vẫn hoài nghi về tác động của nó, đặc biệt là khi xem xét sự phản đối quốc tế ngày càng tăng đối với chủ nghĩa đơn phương của Mỹ.

“Tôi không nghĩ các chính sách về Trung Quốc của Mỹ sẽ khác biệt về mặt vật chất nếu Biden thắng. Bản chất hệ thống của mối quan hệ đối nghịch có nghĩa là các cá nhân có thể quản lý mọi thứ theo cách khác nhau nhưng gần như chắc chắn sẽ không làm thay đổi quỹ đạo,” Magnus nói.

Ông nói rằng chỉ là "mơ tưởng" nếu tin Biden có thể đưa mọi thứ trở lại hiện trạng trước đây hoặc sửa chữa tất cả những thiệt hại TT Trump đã gây ra đối với quan hệ với các đồng minh của Hoa Kỳ. “Tôi hy vọng điều đó xảy ra nhưng chúng ta nên chuẩn bị cho một mối quan hệ tốt hơn nhưng không nhất thiết phải được khôi phục với các đồng minh,” Magnus nói.

Luft cho biết bất cứ ai chiến thắng sẽ phải đối mặt với "thực tế bất tiện" của cái mà ông gọi là "thời kỳ hậu Mỹ".

Ông cho biết, ông Biden, 77 tuổi, sẽ là Tổng thống một nhiệm kỳ và do đó sẽ không muốn lãng phí thời gian quý báu của mình tại nhiệm kỳ vào cuộc đấu đá tay đôi với Trung Quốc.

Schell nói: Dù ai thắng, thách thức lớn nhất đối với cả hai quốc gia vẫn là làm thế nào để vạch ra một chiến lược khả thi để hai nền kinh tế lớn nhất thế giới “cùng tồn tại theo cách ít đối kháng hơn”.

Vĩnh Cẩm

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nhân vật

Tân Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga - Thấy vậy mà không phải vậy

(ĐTTCO) - Khác với các ứng cử viên cùng chặng đua, tân Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga là con trai của một nông dân trồng dâu tây, người từng bị xem là “một nhà lãnh đạo không có nhiều hứa hẹn” từ các phương tiện truyền thông quốc tế, Tiến sĩ Lim Tai Wei từ Viện Đông Á nói.