Xuất khẩu thủy sản gặp khó: Ai cứu?

Người nuôi thủy sản tự ý dùng kháng sinh, DN thiếu vốn, thiếu nguyên liệu phục vụ sản xuất, chế biến xuất khẩu… là những nguyên nhân khiến ngành thủy sản - một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Song những giải pháp để cứu nguy cho ngành từ phía cơ quan chức năng cũng như DN lại có phần rời rạc.

Bức tranh ảm đạm

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, giá trị xuất khẩu thủy sản trong tháng 1-2012 đạt 362,9 triệu USD, giảm 16,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Thị trường Liên minh châu Âu (EU) có mức giảm mạnh nhất khi chỉ đạt 70,7 triệu USD, giảm tới 35% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó hai thị trường Đức và Tây Ban Nha có mức giảm trên 40%. Thị trường Hoa Kỳ, quốc gia nhập khẩu thủy sản Việt Nam lớn nhất, cũng chỉ đạt 118,7 triệu USD, giảm 17,5% so với cùng kỳ. Xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản đạt 107 triệu USD, giảm 6,8% so với cùng kỳ.

Thị trường ASEAN đạt 29,1 triệu USD, giảm 11% so với cùng kỳ. Đối với từng loại sản phẩm, mặt hàng cá tra đạt 116 triệu USD, giảm 16% so với cùng kỳ năm 2011. Riêng với tôm, tháng 1-2012 giá trị xuất khẩu giảm 18,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra cảnh báo đáng lo ngại rằng sẽ có khoảng 20% DN trong ngành có thể phải đóng cửa trong năm nay.

Sự ảm đảm này một phần đến từ khó khăn của nền kinh tế EU cũng như một số nước khác. Tuy nhiên, có một điều không thể không nhắc đến đó là việc thủy sản Việt Nam liên tục nhận được những cảnh báo từ các thị trường chính.

Gần đây nhất là việc Cơ quan Kiểm dịch động thực vật Liên bang Nga cảnh báo có thể xem xét ban hành biện pháp cấm nhập khẩu thủy sản của Việt Nam nếu việc nhiễm các vi khuẩn lây bệnh, nấm men, nấm mốc… trong sản phẩm vẫn tái diễn.

Trước đó, những ngày đầu năm 2012, Cơ quan Kiểm tra nhập khẩu thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho hay sẽ kiểm tra chặt chẽ chất kháng sinh enrofloxacin trong tôm nhập khẩu có xuất xứ từ Việt Nam. Việc này xuất phát từ thông tin một số lô hàng Việt Nam bị Nhật Bản trả về trong năm 2011.

Cụ thể, trong năm 2011 có 57 lô tôm Việt Nam bị cảnh báo và trả về từ Nhật Bản do phát hiện có chứa enrofloxacin vượt ngưỡng cho phép. Đó cũng chỉ là một trong hơn 100 lời cảnh báo từ thị trường chiếm 27-30% thị phần xuất khẩu tôm Việt Nam.

Giải pháp nửa vời

Trước hết phải nói đến việc thủy sản nhiễm kháng sinh. Trước yêu cầu về tôm nguyên liệu sạch, một số hộ nuôi tại đồng bằng sông Cửu Long đã cam kết sẽ cung cấp nguồn nguyên liệu sạch. Tuy nhiên, người dân cũng đưa ra yêu cầu các DN phải mua với giá cao hơn do chi phí nuôi cao hơn trước.

Yêu cầu này ngay lập tức đã bị phía VASEP cho là không hợp lý. Thứ nhất, theo VASEP đó cũng là một phần trách nhiệm của người nuôi.

Thứ hai, khi kiểm tra chất kháng sinh DN phải chịu hoàn toàn chi phí với số tiền không nhỏ. Trên thực tế, chi phí các DN đang phải chi trả cho việc này khá cao. Nếu tính cả chi phí giám sát tại ao, đầm của nông dân, chi phí lấy mẫu kiểm tra tại ao nuôi, rồi kiểm tra 100% lô hàng nếu xuất đi Nhật Bản… mỗi năm đội chi phí lên tới hàng chục tỷ đồng.

Xuất khẩu thủy sản gặp khó: Ai cứu? ảnh 1

Vấn đề nhiễm kháng sinh đang đe dọa ngành thủy sản Việt Nam.

Việc thủy sản nhiễm kháng sinh liệu có phải chỉ là lỗi của nông dân, DN hay còn bao gồm cả phía cơ quan chức năng? Giám đốc một DN thủy sản tại An Giang khá bức xúc khi nói về vấn đề này: “Có một số chất kháng sinh bị nước nhập khẩu cấm nhưng lại nằm trong danh mục mà Bộ NN-PTNT cho phép sử dụng”.

Được biết, Bộ này đang có biện pháp rà soát và cấm sử dụng một số loại kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản như cypermethrim, deltamethrin và enrofloxacin. Nhưng chính Bộ trưởng Cao Đức Phát cũng phải thừa nhận việc kiểm soát là hết sức khó khăn vì có hàng triệu hộ nông dân đang nuôi tôm và các thủy sản khác.

Để giải quyết vấn đề nguyên liệu, nhiều DN lớn đã chủ động quy hoạch vùng nguyên liệu của mình. Song khó khăn này vừa được giải quyết, khó khăn khác lại ập tới. Từ tháng 1-2012 thuế môi trường chính thức được áp dụng, theo đó DN phải chịu thêm khoảng vài tỷ đồng/năm (chi phí sử dụng túi nilon).

Điều này đang khiến DN tính đến chuyện nhập khẩu túi nilon rồi tái xuất để tránh bị đánh thuế. Nhiều chi phí tăng cao khiến thủy sản Việt Nam đang giảm tính cạnh tranh so với các nước trong khu vực.

Vấn đề vốn cho DN thủy sản cũng là một trong những khó khăn rất lớn mà các DN chưa tìm được hướng giải quyết cho mình. Trong buổi gặp gỡ giữa DN thủy sản và Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát, ông Dương Ngọc Minh - Tổng giám đốc Công ty Thủy sản Hùng Vương - cho hay trong khi các chi phí đang ngày một tăng thì hạn mức tín dụng lại có xu hướng giảm.

Mục tiêu xuất khẩu năm 2012 của ngành thủy sản đang hết sức bấp bênh, giải pháp lại không cụ thể. Những kiến nghị từ phía VASEP thường chỉ được lắng nghe và xem xét chứ không được nhanh chóng giải quyết. Tất cả đang khiến cho thủy sản lâm vào cảnh khó càng thêm khó.

ĐỨC MẠNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất