Thương mại lâm sản Việt-Trung: Đừng để mất rừng

Thương mại lâm sản Việt-Trung tính từ năm 2000 đến nay gia tăng nhanh chóng nhưng diễn biến theo các chiều hướng khác nhau. Các hoạt động thương mại lâm sản Việt-Trung bao gồm nhập khẩu gỗ từ Trung Quốc, xuất khẩu sản phẩm gỗ từ Việt Nam sang Trung Quốc và hoạt động thu hút vốn đầu tư (FDI) của Trung Quốc.

Bức tranh chung

Thứ nhất, tình hình nhập khẩu nguyên liệu từ Trung Quốc. Nếu năm 2000, nhập khẩu gỗ từ Trung Quốc chỉ đạt 30 triệu USD, đến năm 2013 đã đạt 201 triệu USD và 6 tháng đầu năm 2014 đạt 85 triệu USD. Tuy tốc độ nhập khẩu gỗ từ Trung Quốc tăng nhanh, nhưng so với tổng kim ngạch nhập khẩu gỗ nguyên liệu của Việt Nam, giá trị kim ngạch nhập gỗ của Trung Quốc chỉ đạt 15% (201 triệu USD/1.360 triệu USD).

Những số liệu này cho thấy Việt Nam gần đây và hiện nay ít lệ thuộc vào Trung Quốc về việc nhập gỗ nguyên liệu. Việt Nam là một trong số ít quốc gia trên thế giới có diện tích rừng trồng nằm trong top 10 của thế giới, sản lượng gỗ rừng trồng hàng năm cũng tăng đáng kể. Năm 2013 đã khai thác được 17 triệu m3 và dự kiến đến năm 2020 sẽ đạt trên 20 triệu m3. Theo đó, các năm tới Việt Nam sẽ hạn chế đến mức tối đa nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Trung Quốc.

Thứ hai, với hoạt động xuất khẩu sản phẩm gỗ sang Trung Quốc, trong 10 năm gần đây (2005 -2014) các sản phẩm gỗ của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc tăng cả về số lượng và giá trị kim ngạch. Năm 2005 chỉ đạt 50 triệu USD, đến năm 2013 đạt trên 740 triệu USD.

Trong vòng chưa đầy 10 năm đã tăng lên 15 lần. Song, có một thực tế phải nhìn nhận là giá trị kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Trung Quốc đạt cao nhưng giá trị gia tăng thấp, lợi nhuận thu lại thấp và kìm hãm quản lý rừng bền vững.

Vì chủ yếu các thương nhân của Trung Quốc mua các loại sản phẩm gỗ ở dạng sơ chế, áp dụng công nghệ thiết bị lạc hậu, cũ kỹ và không thân thiện với môi trường. Việc bán rừng non cho các thương lái Trung Quốc đã đem lại những thiệt hại cho cả Nhà nước, DN và người dân.

Giá mua 1m3 gỗ có đường kính nhỏ từ rừng trồng non chỉ thu được từ 800.000-1.000.000 đồng/m3 và năng suất chỉ đạt 60-70m3/1ha, nếu được nuôi dưỡng những cánh rừng non đó thêm 2-3 năm nữa sẽ có cây gỗ có đường kính từ 18-25cm, bán được giá từ 2,5-3 triệu đồng/m3 và năng suất đạt từ 100-120m3/ha.

Thứ ba, tình hình thu hút FDI từ Trung Quốc. Tính từ 1996 đến tháng 3-2014, có 51 DN FDI của Trung Quốc đã được cấp giấy chứng nhận và đang sản xuất trong lĩnh vực gỗ-lâm sản tại Việt Nam. Trong đó, 23 DN chuyên kinh doanh nguyên liệu thô, 6 DN kinh doanh các loại nguyên vật liệu phụ trợ và 22 DN kinh doanh đồ gỗ xuất khẩu.

Tổng vốn đầu tư của 51 DN FDI từ Trung Quốc chỉ đạt 85,28 triệu USD. Các DN FDI của Trung Quốc hầu hết áp dụng công nghệ lạc hậu, thiết bị cũ kỹ. Trong 22 DN kinh doanh đồ gỗ xuất khẩu chủ yếu là sử dụng thiết bị lắp ráp và hoàn thiện sản phẩm, không có một dây chuyền công nghệ hoàn chỉnh nào để sản xuất đồ gỗ xuất khẩu từ A- Z.

Định hướng và giải pháp

Thương mại lâm sản Việt Nam-Trung Quốc tính đến nay Việt Nam vẫn luôn giữ vị trí xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Tuy kim ngạch xuất khẩu cao nhưng giá trị gia tăng thấp, vì vậy trong thời gian tới cần hạn chế tối đa xuất khẩu các loại dăm mảnh, gỗ palet và gỗ bóc vào Trung Quốc. Cần có cuộc vận động tuyên truyền các chủ rừng trồng của Việt Nam (các hộ gia đình trồng rừng, các công ty trồng rừng…) thay đổi tư duy kinh doanh bán gỗ từ rừng non đường kính nhỏ sang bán gỗ đã đủ tuổi khai thác với đường kính lớn để đem lại giá trị gia tăng cao hơn và thích ứng với quản lý rừng bền vững.

Để thoát khỏi tình trạng các thương nhân Trung Quốc thu mua, vơ vét nguyên liệu thô của Việt Nam, cần phải xúc tiến những liên kết sản xuất từ trồng rừng, khai thác, thu mua nguyên liệu thô thông qua các DN trong nước có kinh nghiệm, đáng tin cậy đã làm việc lâu năm với Trung Quốc để ký hợp đồng với hộ gia đình và chủ rừng nhỏ bao tiêu toàn bộ sản phẩm gỗ rừng trong bán cho Trung Quốc.

Thương mại lâm sản Việt-Trung: Đừng để mất rừng ảnh 1

Sản xuất gỗ xuất khẩu sang Trung Quốc có giá trị gia tăng chưa cao.

Đề nghị Nhà nước nên có chính sách khuyến khích phát triển thị trường gỗ nội địa để nâng cao sức cạnh tranh với đồ gỗ Trung Quốc. Song hành với đó, Nhà nước nên nghiên cứu xây dựng, bổ sung hoàn thiện chính sách thu hút FDI nhằm khắc phục những tồn tại yếu kém của DN FDI.

Qua phân tích 51 DN FDI của Trung Quốc nêu trên, có đến 50% DN sản xuất sản phẩm thô, kinh doanh nguyên liệu và vật liệu phụ trợ; 20 DN chế biến sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu cũng chỉ áp dụng công nghiệp chế biến lạc hậu (100% thiết bị của Trung Quốc) và có nhiều DN FDI của Trung Quốc chủ yếu thực hiện công đoạn lắp ráp chi tiết được chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam dưới, dạng xuất khẩu nguyên liệu và bán sản phẩm đề hoàn thiện sản phẩm xuất khẩu sang nước thứ 3 nhằm trốn thuế và tránh các vụ kiện chống bán phá giá tại các nước nhập khẩu.

Cuối cùng, đối với các hộ gia đình và công ty tư nhân trồng rừng tại các tỉnh phía Bắc đề nghị cơ quan quản lý nhà nước các cấp chủ trì, vận động các DN chế biến gỗ Việt Nam liên kết với các hộ gia đình và các công ty trồng rừng trên địa bàn nhằm bao tiêu hết các loại gỗ trồng rừng trên nguyên tắc ổn định, lâu dài và có lợi ích cho cả 2 bên.

Nguyễn Tôn Quyền, Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một lượng lớn ô tô nhập khẩu từ 2019 nay đã đổ vào thị trường Việt Nam.

Ô tô giá giảm mạnh do tồn kho lớn

(ĐTTCO)-Giá xe ô tô nhập khẩu cũng như lắp ráp trong nước từ đầu năm đến nay liên tục giảm mạnh do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Tuy nhiên từ nay đến cuối năm, nhiều khả năng các hãng xe sẽ tăng giá trở lại vì đã giải quyết gần hết xe tồn kho.