Thách thức sở hữu trí tuệ

Vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) đang là một vấn nạn đáng báo động ở Việt Nam. Thực tế này sẽ khiến nước ta gặp nhiều thách thức khi hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, nhất là việc tham gia vào TPP, bởi SHTT là một trong những nội dung quan trọng của TPP.

Vi phạm ngày một tăng

Những ngày đầu tháng 7 vừa qua, TAND tỉnh Bình Dương mở phiên tòa xử lý vụ Công ty Microsoft Việt Nam kiện Công ty TNHH Thúy Mỹ Tư Việt Nam (Trimmers) sử dụng phần mềm máy tính vi phạm bản quyền. Đây không phải là vụ kiện đầu tiên trong lĩnh vực phần mềm mà là lần thứ 2 Microsoft áp dụng biện pháp này tại Việt Nam. Trước đó, vào cuối năm 2013, Microsoft và Lạc Việt đã khởi kiện Công ty TNHH Gold Long John ở Đồng Nai do sử dụng trái phép phần mềm của 2 DN này. Chỉ 2 tháng sau đó, vụ kiện đã khép lại và Công ty Gold Long John đã chấp nhận xin lỗi công khai đồng thời đền bù 100% giá trị phần mềm vi phạm cho chủ sở hữu.

Việc vi phạm bản quyền phần mềm còn diễn ra ở ngay trong những DN lớn của Việt Nam như Viettronic. Sau khi thanh tra DN này, đoàn thanh tra liên ngành gồm thanh tra Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch phối hợp với Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm công nghệ cao C50 (Bộ Công an) đã phát hiện 62 phần mềm bất hợp pháp, chủ yếu là các phần mềm văn phòng phổ biến như Microsoft Office, Microsoft Windows XP... thuộc quyền sở hữu của Microsoft và một số phần mềm của Autodesk, Adobe...

Những thí dụ trên chỉ là một phần nhỏ trong rất nhiều các vụ vi phạm bản quyền phần mềm của Việt Nam. Theo Liên minh Phần mềm DN, tính đến hết năm 2013, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 20 nước có vi phạm bản quyền cao nhất thế giới, với mức độ vi phạm lên tới 81%.

Thực ra việc vi phạm SHTT ở Việt Nam không chỉ có trong lĩnh vực phầm mềm mà còn ở trong rất nhiều lĩnh vực khác nữa. Một vi phạm cũng đang được xem là vấn nạn chưa thể giải quyết, đó chính là vi phạm tác quyền âm nhạc. Hiện nay ở rất nhiều trang mạng người xem, người nghe vẫn xem, nghe miễn phí các bài hát.

Năm 2014 cũng nở rộ nhiều vụ kiện tụng liên quan đến vi phạm bản quyền của các đơn vị kinh doanh nhạc số. Và không chỉ các đơn vị trong nước kiện tụng nhau liên quan đến tác quyền âm nhạc mà các cơ quan quốc tế cũng tỏ ra quan ngại về vấn đề này. Bằng chứng là hồi tháng 3 vừa qua, cơ quan đại diện thương mại Hoa Kỳ bày tỏ quan ngại về việc Zing.vn vẫn cho người dùng tải nhạc lậu. Những con số thống kê về vi phạm SHTT sẽ khiến không ít người phải giật mình.

Theo số liệu từ Ban thường trực Chương trình phối hợp hành động về phòng chống xâm phạm quyền SHTT, trong 2 năm 2013-2014, lực lượng thanh kiểm tra đã xử lý hơn 32.000 vụ việc liên quan tới hàng giả, hàng kém chất lượng, xâm phạm quyền đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu… Tổng số tiền phạt 139 tỷ đồng. “Từ năm 2013-2014, Việt Nam đã tăng vượt bậc về số lượng đối tượng bị xử lý cũng như giá trị bị xử lý liên quan tới SHTT” - ông Trần Minh Dũng, Chánh thanh tra Bộ Khoa học-Công nghệ, cho biết.

Làm gì khi vào TPP?

SHTT được xem là một nội dung quan trọng trong đàm phán TPP, chính vì thế trong 30 chương của TPP có hẳn 1 chương dành riêng cho SHTT. Quan trọng hơn, TPP cho phép xử lý hình sự các xâm phạm quyền SHTT. TPP cũng yêu cầu các nước cần có cơ chế thực thi hiệu quả việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên lãnh thổ nước mình, kể cả tại biên giới và trong môi trường internet.

Các chế tài của TPP rất chặt chẽ. Nếu vi phạm ngoài các DN cạnh tranh kiện cáo lẫn nhau, các quốc gia có thể đưa ra tòa án bản quyền của TPP. Khi tòa phán quyết các quốc gia đều phải tuân thủ. Trở lại câu chuyện vi phạm bản quyền phần mềm đề cập ở trên, nếu các DN Việt Nam vẫn tiếp tục vi phạm bản quyền phần mềm, một thực tế trước mắt đó chính là DN sẽ phải đối diện với nhiều vụ kiện tụng khiến DN hao tổn thời gian, chi phí…

Nhưng mọi chuyện vẫn chưa dùng ở đó. Trong buổi sinh hoạt pháp lý tại Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ DN mới đây, luật sư Phan Vũ Tuấn, Chánh văn phòng SHTT TPHCM, lấy thí dụ DN Việt Nam xuất một lô hàng may mặc qua Hoa Kỳ, đến cửa hải quan bị ngăn lại bởi có cáo buộc để sản xuất lô hàng này phía DN Việt Nam đã sử dụng phần mềm máy tính của Microsoft không có bản quyền.

Thách thức sở hữu trí tuệ ảnh 1

Vấn đề vi phạm SHTT vẫn phổ biến ở Việt Nam.

Lâu nay Việt Nam chỉ xử lý hành chính các vi phạm SHTT, nhưng trước thềm TPP chúng ta sẽ phải thay đổi nhiều để phù hợp với quy định chung. Và đương nhiên những thay đổi ấy phải góp phần làm cho việc điều tra, xét xử những vụ việc vi phạm phải đầy đủ, nghiêm túc và công tâm hơn. Nhớ lại câu chuyện thua kiện của Công ty TNHH Văn hóa Sáng Tạo Trí Việt (First News) trong năm 2014 vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng đây là một quyết định không thỏa đáng. Bởi một công ty giữ bản quyền lại thua kiện một công ty đóng sách lậu sau 3 năm ròng theo đuổi.

Có thể khẳng định để đáp ứng những yêu cầu về quyền SHTT trong TPP, không chỉ DN mà cả Nhà nước cũng có rất nhiều việc phải làm. Mặc dù theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, Việt Nam đồng ý với những tiêu chuẩn của TPP, song sẽ thực hiện cam kết theo lộ trình, phù hợp với trình độ phát triển và năng lực thực thi của Việt Nam, nhưng mọi sự chuẩn bị nên bắt đầu ngay, nếu để nước đến chân mới nhảy sẽ không kịp.

Thanh Lâm

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, trao quyết định chủ trương đầu tư cho ông Đỗ Quang Hiển, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc T&T Group.

T&T Group đồng hành phát triển TP Long Xuyên

(ĐTTCO)-Với 2 dự án đăng ký đầu tư lên tới 8.656 tỷ đồng, T&T Group của doanh nhân Đỗ Quang Hiển quyết tâm đồng hành cùng An Giang mở rộng TP Long Xuyên, để địa phương này xứng đáng với kỳ vọng là “1 trong 4 con rồng” dẫn dắt nền kinh tế ĐBSCL.