Sáng tạo để thoát “bẫy thu nhập trung bình”

 Sáng tạo để thoát “bẫy thu nhập trung bình” ảnh 1
Trong bản báo cáo “Đánh giá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam” vừa được Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố, Việt Nam tuy đạt được nhiều thành tích đáng kể trong nghiên cứu khoa học nhưng theo tiêu chuẩn hiện đại hệ thống đổi mới sáng tạo chỉ đang trong giai đoạn manh nha.

Đánh giá này dựa trên bối cảnh Việt Nam đã đạt được thành tích ấn tượng về phát triển kinh tế và xã hội, đã giúp nâng cao thu nhập và giảm nghèo, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho nhiều người. Thế nhưng, có một thực tế là nước ta hiện đang đứng trước ngã rẽ quan trọng khi tốc độ tăng trưởng GDP bắt đầu giảm trong bối cảnh quốc tế bớt sôi động hơn.

Và chính nguồn tăng trưởng trước đây đang suy giảm làm tăng nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”. Do đó, muốn thoát bẫy này phải dựa nhiều hơn vào việc tăng năng suất lao động thông qua đổi mới sáng tạo.

Thực tế, dù có thành tích khoa học, nhưng hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia còn non trẻ, manh mún. Công tác nghiên cứu và phát triển (R&D) vẫn chỉ là hoạt động mang tính thêm thắt trong các doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước.

Các cơ quan nghiên cứu nhà nước đã trải qua nhiều thay đổi kể từ khi bắt đầu đổi mới nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, nhiều phòng thí nghiệm và đơn vị R&D chồng chéo mà phần lớn số đó không đạt quy mô tối ưu, thiếu nguồn lực (vốn, nhân sự, hạ tầng) và vẫn chưa gần với người sử dụng cuối cùng.

Lấy đơn cử Việt Nam đã mở rộng và đa dạng hóa cơ cấu ngành hàng xuất khẩu, nhưng quá trình chuyển đổi cơ cấu sang xuất khẩu các mặt hàng và dịch vụ công nghệ cao, có hàm lượng tri thức cao hơn vẫn còn diễn ra khá chậm chạp đã hạn chế khả năng, năng lực sáng tạo.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này do chưa có chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, tiếp cận của doanh nghiệp đến tài chính hạn chế, cơ sở hạ tầng khoa học công nghệ yếu, hệ thống học và dạy nghề yếu, hệ thống quản lý và thực hiện chính sách khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa phù hợp.

WB và OECD đã nêu một số khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và sáng tạo ở Việt Nam. Trong đó, Chính phủ có vai trò quan trọng trong việc đề ra định hướng và đảm bảo cung cấp đầy đủ nguồn lực phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, đảm bảo cho các tổ chức nhà nước vận hành tốt, gắn kết với nhau và tạo ra một chỉnh thể thống nhất.

Nếu lãnh đạo có tầm nhìn và quyết tâm thực hiện sẽ giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và lôi kéo sự tham gia của các doanh nghiệp vào quá trình hoạch định chiến lược và chính sách. Thành công tại các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan cho thấy năng lực thực hiện là yếu tố quan trọng đảm bảo cho sự thành công.

Năng lực sáng tạo quốc gia phụ thuộc phần lớn vào chất lượng giáo dục và đào tạo cho các nhà khoa học, kỹ nghệ và các nhà chuyên môn khác. Thực ra Việt Nam đã có nhiều nỗ lực để nâng cao chất lượng giáo dục và kỹ năng. Kết quả đánh giá PISA năm 2012 của tổ chức OECD đối với học sinh trung học của Việt Nam khá cao.

Thế nhưng, Việt Nam vẫn còn cần phải làm nhiều hơn nữa để gia tăng số lượng và chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đào tạo nghề trung cấp và cao đẳng. Hiện kinh phí cho đào tạo nghề cao đẳng không theo kịp tốc độ gia tăng số lượng sinh viên kỹ thuật và nghiên cứu.

Trong khi đó, hệ thống giáo dục và đào tạo chính thức còn nặng về lý thuyết hoặc đã lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Ngoài hạn chế về kinh phí, việc quản trị giáo dục đại học còn thiếu thông tin về nhu cầu thị trường và các biện pháp khuyến khích đáp ứng các nhu cầu đó.

Hải Hồ

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một lượng lớn ô tô nhập khẩu từ 2019 nay đã đổ vào thị trường Việt Nam.

Ô tô giá giảm mạnh do tồn kho lớn

(ĐTTCO)-Giá xe ô tô nhập khẩu cũng như lắp ráp trong nước từ đầu năm đến nay liên tục giảm mạnh do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Tuy nhiên từ nay đến cuối năm, nhiều khả năng các hãng xe sẽ tăng giá trở lại vì đã giải quyết gần hết xe tồn kho.