Quản trị công ty: Hướng tới chuẩn mực quốc tế

Quản trị công ty: Hướng tới chuẩn mực quốc tế ảnh 1

Sau bài viết: “Doanh nghiệp niêm yết – Lổ hổng quản trị công ty” đăng trên ĐTTC số ra ngày 15-12, tòa soạn tiếp tục đưa ý kiến của chuyên gia Mai Nguyễn Quốc về vấn đề này nhìn từ các nước có thị trường chứng khoán (TTCK) phát triển để doanh nghiệp và cơ quan quản lý tham khảo.

Năm 2002, sau hàng loạt vụ phá sản chấn động Hoa Kỳ của Enron, Global Crossing, Worldcom hay Adelphia Communication Corp, Chính phủ nước này ban hành Đạo luật Sarbanes-Oxley Act (SOX), quy định chặt chẽ hơn các vấn đề liên quan đến công tác quản trị công ty đối với công ty đại chúng.

Quy định mới cũng chỉnh sửa theo hướng siết chặt hơn tiêu chuẩn đối với các cổ phiếu đang niêm yết tại 2 sàn giao dịch Nyse và Nasdaq. Đạo luật SOX tập trung đến các khía cạnh của công tác quản trị công ty, như gia tăng quyền giám sát của cổ đông, năng lực giám sát của hội đồng quản trị (HĐQT); nâng cao tiêu chuẩn, vai trò, trách nhiệm và tính độc lập của các thành viên HĐQT và ban kiểm soát đối với công ty, đồng thời chú trọng trách nhiệm của ban điều hành, HĐQT đối với các báo cáo tài chính được công bố và có hình thức xử phạt vi phạm nghiêm khắc đối với trường hợp báo cáo sai lệch.

Giao dịch với các bên có liên quan được củng cố theo hướng hạn chế các giao dịch nội bộ và trách nhiệm phải công bố kịp thời ra công chúng, các cổ đông và nhà đầu tư trên thị trường.

Bên cạnh đó nhằm hạn chế những hành vi ngụy tạo, gian lận số liệu tài chính, Đạo luật SOX quy định chặt chẽ hơn về việc công khai, minh bạch đối với những khoản mục cam kết ngoại bảng, buộc các doanh nghiệp niêm yết tuân thủ các mẫu báo cáo tài chính do Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) ban hành như 8-K, 10-K, 10-Q…

Nhằm hướng tới cơ chế quản trị giúp giảm thiểu các rủi ro doanh nghiệp phải đối mặt, tại TTCK Hoa Kỳ, mô hình quản trị rủi ro mới đang được khuyến khích áp dụng: Quản trị rủi ro toàn diện (ERM). Nhiệm vụ của ERM là phòng ngừa, ngăn chặn mọi rủi ro có thể phát sinh liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm bảo vệ các cổ đông trước những nguy cơ rủi ro.

Áp dụng triệt để ERM sẽ góp phần không nhỏ trong việc nâng cao vai trò của HĐQT trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông, đặt trách nhiệm lớn hơn vào HĐQT là phải hiểu và giám sát những rủi ro của công ty, đặc biệt trong trường hợp phát hành báo cáo kiểm toán.

Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, xếp hạng quốc tế như Moody’s, S&P đánh giá rất cao các doanh nghiệp có ứng dụng hệ thống ERM, phát huy hiệu quả và đang được sử dụng như một tiêu chuẩn để đánh giá các doanh nghiệp.

Ngoài ra, ERM được sử dụng không chỉ là một công cụ để gia tăng giá trị công ty mà còn cần thiết để đem lại sự minh bạch trong định hướng chiến lược dài hạn doanh nghiệp nên có, đồng thời phát đi tín hiệu rõ ràng về chiến lược dài hạn cho thị trường.

Tại châu Á, sau cuộc khủng hoảng tài chính đã chứng kiến sự ra đời của Hiệp hội Các quốc gia châu Á về quản trị công ty (ARCG) được xây dựng trên cơ sở các chuẩn mực quốc tế của OECD. Trong đó, nâng cao tính độc lập của thành viên HĐQT và ban kiểm soát là một trong những vấn đề quan trọng nhất nhằm đảm bảo việc thực thi tốt nguyên tắc về quản trị công ty cũng như khả năng bảo vệ lợi ích của cổ đông và dần được luật hóa đối với các công ty niêm yết.

Trước hết, ARCG vận động các quốc gia thành viên hướng các quy định theo chuẩn mực quốc tế thông qua việc áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao mức độ công bố thông tin và giải trình chuyên nghiệp hơn. Ủy ban chứng khoán các nước hướng đến việc yêu cầu báo cáo tài chính hợp nhất theo quý đối với các công ty niêm yết.

Theo đó, trong báo cáo định kỳ có thể bao gồm các thông tin đính kèm như báo cáo đánh giá tình hình tuân thủ quản trị công ty, phân tích và nhận định của ban điều hành về tình hình doanh nghiệp trong thời gian tới. ARCG cũng khuyến khích các quốc gia thành viên thành lập các cơ quan chuyên môn nhằm tăng cường giám sát đối với công tác công bố tình hình tài chính.

Cụ thể, Thái Lan thành lập Ủy ban Tư vấn kiểm toán (2009) nhằm hỗ trợ chuyên gia tư vấn trong từng lĩnh vực kinh tế. Malaysia thành lập Ủy ban Giám sát kiểm toán và Ủy ban Tuân thủ đạo đức nhằm mục tiêu nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng kiểm toán.

Trung Quốc, Hồng Công thành lập Hội đồng Báo cáo tài chính (FRC) với tư cách là định chế độc lập, có trách nhiệm chủ động tiến hành điều tra tính minh bạch và hợp lý của báo cáo tài chính mà các công ty niêm yết công bố.

Nhằm gia tăng sức mạnh của các công cuộc cải cách về việc áp dụng chuẩn mực quản trị công ty, ủy ban chứng khoán các quốc gia châu Á thúc đẩy việc thành lập các hiệp hội đầu tư chuyên nghiệp nhằm gia tăng vai trò của các nhà đầu tư, cổ đông đối với giám sát tính tuân thủ nguyên tắc quản trị công ty.

Tại Malaysia, Ủy ban Giám sát lợi ích nhóm cổ đông thiểu số (MSWG) được thành lập năm 2000 với tư cách là công ty đại chúng dưới sự đỡ đầu của Bộ Tài chính với nhiệm vụ bảo vệ lợi ích của các cổ đông thiểu số. Ủy ban này thu thập những phản ánh của các cổ đông nhỏ và tham gia tích cực tại các cuộc đại hội cổ đông thường niên để đánh giá mức độ bảo vệ các cổ đông nhỏ.

Hoặc tại Thái Lan, Hiệp hội Các công ty quản lý đầu tư (AIMC) trực thuộc Ủy ban Chứng khoán sẽ đại diện ủy ban tham gia đại hội cổ đông thường niên của các doanh nghiệp và có trách nhiệm phản biện những nghị quyết của doanh nghiệp được cho là vi phạm quy định của AIMC.

Việt Nam đã bắt đầu tham gia Diễn đàn ARCG từ năm 2007, với việc ban hành quy chế hướng dẫn cơ chế quản trị công ty đối với công ty niêm yết. Tuy nhiên mức độ hội nhập, thực thi so với các nước có TTCK phát triển tại châu Á vẫn còn khoảng cách tương đối xa.

Hy vọng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các doanh nghiệp cùng chung nhìn nhận và sớm có những quy định chặt chẽ, nghiêm khắc hơn về vấn đề quản trị công ty theo đúng chuẩn mực quốc tế, hướng tới TTCK minh bạch trong mắt nhà đầu tư nội, nhằm góp phần hoàn thiện hơn công cuộc tái cấu trúc TTCK Việt Nam trong giai đoạn sắp tới. 

MAI NGUYỄN QUỐC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất