Nghịch lý cạnh tranh bằng ưu đãi

Báo cáo cơ chế ưu đãi các dự án lọc hóa dầu của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) cho thấy các dự án lọc dầu trong nước đang hướng đến việc cạnh tranh bằng ưu đãi. Dù được hưởng các ưu đãi cực lớn, nhưng dự án nhà máy lọc dầu Dung Quất vẫn đứng trước nguy cơ lỗ nặng khi nước ta tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2018. Để cứu các siêu dự án lọc dầu, PVN đã đề xuất Chính phủ cho phép tiếp tục kéo dài ưu đãi.

Ưu đãi = ngân sách bù lỗ

Nghịch lý cạnh tranh bằng ưu đãi ảnh 1
Được cấp phép đầu tư từ năm 2008, dự án Liên hợp lọc hóa dầu Nghi Sơn (Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn - NSRP), có tổng mức đầu tư 9 tỷ USD, được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu sản phẩm trong 10 năm đầu kể từ thời điểm vận hành thương mại (năm 2017); được bán giá sản phẩm cộng thêm mức thuế suất nhập khẩu 7% đối với xăng dầu, 5% đối với các sản phẩm LPG và 3% đối với các sản phẩm hóa dầu.

Đồng thời NSRP được cấp bù trong trường hợp thuế nhập khẩu xăng dầu thấp hơn mức ưu đãi. Chiếu theo Thông tư 78/2015/TT-BTC thuế nhập khẩu hiện nay với mặt hàng xăng và dầu hỏa là 20%, dầu diesel và dầu mazut 10%, NSRP chỉ chịu thuế nhập khẩu các mặt hàng xăng, dầu hỏa 13% dầu diesel và dầu mazut 3%.

Đến thời điểm năm 2018, khi Việt Nam tham gia AEC, thuế nhập khẩu xăng dầu từ các nước ASEAN sẽ về 0%. Khi đó, theo cam kết NSRP sẽ được bù thuế nhập khẩu xăng dầu tương đương phần giá trị 7% thuế nhập khẩu đến năm 2027 (9 năm). Ước tính với giá dầu khoảng 75USD/thùng PVN sẽ thay mặt Chính phủ để bù thuế cho NSRP khoảng 65.000 tỷ đồng.

Nếu giá dầu tăng lên 100USD/thùng PVN sẽ bù thuế nhập khẩu xăng dầu cho NSRP khoảng 90.000 tỷ đồng. Bên cạnh các ưu đãi về thuế nhập khẩu xăng dầu, NSRP còn được hưởng các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trọn đời dự án (70 năm), miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm kể từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế, giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 9 năm tiếp theo. Và PVN có trách nhiệm bao tiêu toàn bộ sản phẩm lọc hóa dầu cho NSRP khi dự án vận hành thương mại.

NSRP cũng là dự án lọc dầu đầu tiên được Chính phủ hỗ trợ gói ưu đãi đầu tư hạ tầng cơ sở và 20% giá trị hạng mục đê chắn sóng. Các ưu đãi khác NSRP được hưởng như được miễn hoặc giảm thuế nhập khẩu dầu thô, thuế nhập khẩu máy móc thiết bị, thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài…

Không ưu đãi, BSR lỗ hơn 27.000 tỷ đồng

Từ nay đến năm 2018 phải giảm dần bảo hộ và xóa bỏ bảo hộ với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực lọc hóa dầu một cách hợp pháp. Với những quy định hiện hành, cách thức tốt nhất là chấp nhận cho nhà đầu tư nước ngoài được hưởng cơ chế ưu đãi như Bình Sơn nhưng giảm dần thuế nhập khẩu xăng dầu về dưới mức ưu đãi. Khi thuế nhập khẩu thấp hơn mức ưu đãi, mọi nhà sản xuất dầu sẽ cạnh tranh bình đẳng với nhau.

TS. Nguyễn Tú Anh,
Trưởng Ban nghiên cứu kinh tế vĩ mô (CIEM)

Trường hợp khác là dự án Nhà máy lọc dầu Dung Quất (Công ty TNHH MTV Lọc hóa dầu Bình Sơn - BSR), với tổng mức đầu tư hơn 3 tỷ USD, được hưởng hàng loạt ưu đãi thuế cho các siêu dự án lọc dầu từ năm 2012 đến năm 2018 như NSRP. Nhưng mới đây PVN đã đề xuất cho BSR được tiếp tục hưởng ưu đãi về thuế cho đến hết năm 2027 như NSRP. Lý do PVN đưa ra để đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa BSP và NSRP. Điều này không hoàn toàn thuyết phục bởi BSR đã được đưa vào vận hành từ nhiều năm và đã có thời gian khấu hao máy móc.

Điều đáng nói, trong báo cáo cơ chế ưu đãi các dự án lọc dầu của PVN, tập đoàn này thừa nhận kết quả sản xuất kinh doanh của lọc dầu Dung Quất chịu tác động rất lớn từ cơ chế ưu đãi. Nhờ có cơ chế ưu đãi trong giai đoạn 2010-2014 Dung Quất chỉ lỗ 1.048 tỷ đồng, còn nếu không con số lỗ tăng lên 27.600 tỷ đồng. Để thực hiện cơ chế cấp bù 7% phần chênh lệch thuế nhập khẩu các mặt hàng xăng dầu, năm 2011 PVN đã bù cho BSR 5.466 tỷ đồng, năm 2012 là 2.895 tỷ đồng.

Trong năm 2014 dù được giữ lại  phần thuế nhập khẩu theo quy định, nhưng do tác động của giá dầu thô và giá sản phẩm giảm nhanh, phần thuế nhập khẩu được giữ lại thấp, đồng thời BSR phải trích chi phí dự phòng giảm giá hàng tồn kho (1.900 tỷ đồng), nên lợi nhuận cả năm của BSR chỉ đạt 149 tỷ đồng. PVN cho rằng chênh lệch thuế giữa biểu ưu đãi đang được áp dụng cho BSR cao hơn so với các quy định tại biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt trong các cam kết FTA. Vì vậy sản phẩm của BSR sản xuất ra không cạnh tranh được ngay tại thị trường nội địa so với các mặt hàng do các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu từ các nước ASEAN, Trung Quốc.

Thời gian qua một số doanh nghiệp  đầu mối lớn như Petrolimex, Petrolimex Aviation đã có văn bản đề nghị giảm khối lượng mua xăng dầu đã ký kết theo hợp đồng dài hạn năm 2015 với BSR để quay sang nhập khẩu xăng dầu.

PVN cho rằng nếu tiếp tục chính sách như hiện nay, Nhà máy lọc dầu Dung Quất có nguy cơ không bán được hàng, tồn kho sản phẩm ngày càng cao và có thể phải giảm công suất. Theo PVN, nếu BSR không tiếp tục được hưởng ưu đãi sau năm 2018, khả năng cạnh tranh của BSR với các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực là thấp. Vì vậy tập đoàn này đã đề xuất với Chính phủ xem xét tiếp tục cho BSR được hưởng ưu đãi đến năm 2027 (thêm 9 năm) như NSRP.

Về vấn đề này, theo nhiều chuyên gia, những ưu đãi dành cho BSR cũng sẽ phải dành cho bất kỳ nhà đầu tư nước ngoài khác tham gia việc xây dựng nhà máy lọc dầu tại Việt Nam. Và nếu như vậy, lợi thế của Bình Sơn sẽ mất. Lúc đó, nếu không cải thiện được năng lực cạnh tranh của mình, Bình Sơn sẽ bị thất bại ngay trên sân nhà.

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lợi thế của DN Việt đưa hàng vào EU nhưng cũng phải tính đến điều xấu nhất có thể xảy ra.

EU: Làn sóng doanh nghiệp phá sản

(ĐTTCO)-Người dân Liên minh châu Âu (EU) đang phấn khởi với việc các hoạt động dần trở lại bình thường, biên giới giữa các nước EU được mở lại từ 15-6, dự kiến thông thương với bên ngoài khối từ đầu tháng 7. Nhiều doanh nghiệp (DN) cảm giác như thấy được ánh sáng cuối đường hầm, nhưng cũng nhiều DN bắt đầu chuẩn bị các thủ tục cần thiết cho việc… phá sản.