Ngành gỗ - Bài toán nguyên liệu và thị trường

Năm 2010, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt 3,5 tỷ USD, vươn lên chiếm vị trí thứ 5 trong những mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Việt Nam. Tuy nhiên, tại Diễn đàn lâm nghiệp Việt Nam 2011 với chủ đề “Phát triển chế biến và thương mại lâm sản gắn với quản lý rừng bền vững”, nhiều ý kiến cho rằng ngành chế biến và xuất khẩu gỗ đang đối mặt với nhiều rủi ro.

Hướng ngoại, bỏ nội

Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Hứa Đức Nhị đã phân tích những mặt yếu kém của ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam: “Hàng năm chúng ta khai thác hàng triệu mét khối gỗ rừng trồng, nhưng phần lớn chỉ để xuất khẩu dưới dạng dăm gỗ, giá trị thấp, trong khi phải nhập khẩu hàng triệu mét khối gỗ với giá cao để đáp ứng nguyên liệu cho chế biến sản phẩm gỗ. Thị trường xuất khẩu sản phẩm gỗ của chúng ta còn thiếu ổn định, tính cạnh tranh của sản phẩm xuất khẩu thấp. Các đơn hàng của DN còn phụ thuộc nhiều vào thiết kế, mẫu mã của khách hàng nước ngoài, ít mẫu mã sản phẩm do các DN Việt Nam thiết kế. Như vậy làm sao xây dựng được thương hiệu trên thị trường thế giới?”.

Ngành gỗ - Bài toán nguyên liệu và thị trường ảnh 1

Gia công đồ gỗ theo thiết kế, mẫu mã của khách hàng nước ngoài tại
Khu công nghiệp Phú Tài (Bình Định). Ảnh: HOÀNG TRỌNG

Theo dự báo của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), năm nay kim ngạch xuất khẩu gỗ của cả nước có thể đạt trên 4 tỷ USD, tăng khoảng 17% so với năm 2010, nhưng hiện chỉ có 30-40% gỗ nguyên liệu cung cấp cho ngành công nghiệp chế biến được khai thác trong nước, còn lại phải nhập khẩu. Trung bình mỗi năm các DN Việt Nam cần nhập khẩu hơn 3 triệu m3 gỗ nguyên liệu, giá trị khoảng 1 tỷ USD từ các nước, nhưng nguồn cung gỗ nguyên liệu ngày càng bất ổn, dự báo trong năm nay giá các loại gỗ nguyên liệu sẽ tăng khoảng 20-30%, gây bất lợi khi cạnh tranh với sản phẩm cùng loại của các nước khác.

Thị trường xuất khẩu sản phẩm gỗ của Việt Nam liên tục mở rộng, nay đã có mặt trên thị trường 120 quốc gia. Trong đó 3 thị trường chính chiếm tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu lớn nhất là Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản. Việc tập trung vào 3 thị trường này tạo ra sức tiêu thụ lớn nhưng cũng đầy rủi ro khi có những biến động bất lợi. Ông Nguyễn An Điềm, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định, nhận xét: “Ngành chế biến gỗ Việt Nam như người đang đi 1 chân, chỉ chú trọng những thị trường xuất khẩu, bỏ thị trường nội địa. Trong khi nhu cầu tiêu dùng đồ gỗ nội thất tại thị trường nội địa mỗi năm khoảng 3 tỷ USD, gần 80% trong số đó là hàng của Trung Quốc, Malaysia và một số nước EU”.

Đẩy mạnh liên kết trồng rừng

Muốn có nguồn nguyên liệu ổn định, phải tăng cường các biện pháp trồng và quản lý rừng hiệu quả hơn. Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn (huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định) - đơn vị được chọn báo cáo điển hình tại Diễn đàn - là một minh chứng cho mô hình khép kín giữa khai thác, chế biến, xuất khẩu gỗ đi đôi với trồng rừng. Hiện công ty này có 12.861ha đất được cấp quyền sử dụng, 1.988ha đất thuê sử dụng, 2 vườn ươm, 1 xưởng chế biến gỗ tận dụng, 1 nhà máy băm dăm liên doanh gồm hệ thống băm dăm, với 2 máy băm công suất 400 tấn/ngày.

Bên cạnh hoạt động kinh doanh rừng tự nhiên, công ty đã trồng được 2.373ha rừng. Với nguồn nguyên liệu tại chỗ, nhà máy băm dăm của công ty hoạt động ổn định và thu lợi nhuận từ xuất khẩu dăm gỗ năm 2009 hơn 11,7 tỷ đồng, năm 2010 hơn 5 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2011-2015, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn sẽ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư rừng trồng khai thác gắn với nhà máy dăm xuất khẩu, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung rộng 3.000ha, hỗ trợ, liên doanh liên kết với hộ dân phát triển vùng nguyên liệu 2.000ha, liên kết với Công ty TNHH Shaiyo AA Viet Nam (Thái Lan) để nghiên cứu, sản xuất giống lâm nghiệp…

Ông Vũ Long, chuyên gia kinh tế và chính sách lâm nghiệp của Hội Khoa học lâm nghiệp Việt Nam, cho rằng: “Liên doanh liên kết giữa khu vực công nghiệp chế biến gỗ tư nhân và khu vực nhà nước trong sản xuất gỗ nguyên liệu là khả thi nhất đối với các DN muốn tạo dựng vùng nguyên liệu”.

Tăng cường sự hỗ trợ của Nhà nước

Theo ông Nguyễn Tôn Quyền, Phó Chủ tịch Viforest, để ngành chế biến gỗ phát triển bền vững, các DN cần phải phát triển sản xuất kinh doanh theo hướng chế biến sâu nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị cao đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới. Công nghiệp chế biến gỗ cần được cơ cấu lại, hình thành các DN quy mô lớn hơn. Viforest sẽ thực hiện vai trò hỗ trợ cho các DN trong công tác xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường, nghiên cứu chiến lược sản phẩm, chính sách phát triển, tìm kiếm nguồn vốn đầu tư và liên kết trong hợp tác sản xuất.

Ngành gỗ cần đẩy mạnh phát triển các thị trường mới ở Tây Á, Đông Âu và thị trường trong nước; cân đối được nguồn nguyên liệu trong nước, thực hiện cho được mục tiêu giảm nguồn nguyên liệu ngoại nhập xuống dưới 60%; đẩy mạnh trồng rừng nguyên liệu đồng thời dùng những sản phẩm kết hợp để hạn chế nguyên liệu gỗ. Muốn vậy cần phải thay đổi công nghệ. Nếu Nhà nước có chính sách ưu đãi tín dụng, các DN chế biến gỗ sẽ làm được.

HOÀNG TRỌNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công bố 10 công ty thực phẩm và đồ uống uy tín 2020

Công bố 10 công ty thực phẩm và đồ uống uy tín 2020

(ĐTTCO) - Ngày 23-9, CTCP báo cáo đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) công bố Top 10 công ty uy tín ngành thực phẩm - đồ uống năm 2020. Theo đó, bên cạnh những cái tên như CTCP sữa Việt Nam, CTCP sữa TH, Công ty TNHH Frieslandcampina Việt Nam, CTCP giống bò sữa Mộc Châu.... được xướng tên, Vietnam Report còn thực hiện khảo sát nhanh để đánh giá thực trạng và triển vọng của DN trong thời kỳ bình thường mới.