Gạo đổi điều: Lấy ngắn nuôi dài?

Đề nghị mới đây của CTCP chế biến hàng xuất khẩu Long An (Lafooco) với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và đối tác châu Phi nhằm hỗ trợ thực hiện đề án đổi gạo lấy điều đang làm nóng lại  câu chuyện không mới: hàng đổi hàng trong xuất nhập khẩu.

2 bên cùng có lợi

Năm 2009, Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) và một số DN đã trình đề án “đổi gạo Việt Nam lấy điều châu Phi” lên Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn (NN-PTNT) và Bộ Công Thương.

Đầu tháng 8-2010, một đoàn đại biểu Việt Nam gồm đại diện Bộ Công Thương, Sở Công Thương tỉnh Long An và một số DN đã sang Bờ Biển Ngà khảo sát. Tuy nhiên, cho đến nay đề án này mới được Lafooco khơi lại.

Cụ thể, Lafooco muốn đổi 100.000 tấn gạo Việt Nam lấy hạt điều châu Phi với tổng giá trị tương ứng theo phương thức thanh toán L/C để đảm bảo an toàn cho 2 DN tham gia thương vụ. Sử dụng phương thức thanh toán L/C chính là lý do Lafooco muốn có sự hỗ trợ từ ngân hàng phía Việt Nam cũng như châu Phi, vì cho đến nay các ngân hàng Việt Nam và châu Phi vẫn chưa chấp nhận L/C của nhau.  

Gạo đổi điều: Lấy ngắn nuôi dài? ảnh 1

Nếu không xây dựng vùng nguyên liệu, DN điều sẽ chỉ gia công cho nước ngoài.

Đồng thời, nhiều DN xuất khẩu điều của châu Phi muốn thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán trước khi giao hàng gây khó khăn cho DN Việt Nam. Những điều này khiến việc mua bán giữa DN 2 bên vẫn phải qua trung gian.

Có thể thấy đề án đổi gạo Việt Nam lấy điều châu Phi, mang lại lợi ích cho cả 2 bên. Hiện châu Phi đang là điểm đến, chiếm hơn 20% tổng sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam. Còn Việt Nam cũng đang nhập khẩu một lượng điều nguyên liệu lớn từ các nước châu Phi.

Năm 2011, Việt Nam nhập khoảng 300.000 tấn điều thô, trong đó nhập của châu Phi 250.000 tấn. Sang năm 2012, lượng nhập khẩu có giảm nhưng điều vẫn là 1 trong 4 mặt hàng Việt Nam nhập khẩu chính từ châu Phi. Trên thực tế, hình thức hàng đổi hàng không mới tại Việt Nam, trong khu vực và trên thế giới, đặc biệt trong thời điểm khủng hoảng kinh tế.

“Nếu đề án này đi vào hiện thực, chi phí vận chuyển sẽ giảm 30% cho 2 chiều đi và về. Cùng với đó DN sẽ giảm bớt được chi phí khi giảm bớt trung gian” - ông Nguyễn Thái Học, nguyên Chủ tịch Vinacas, khẳng định. Những lợi ích này khiến không ít DN muốn đề án này của Lafooco sớm đi vào hiện thực, song do nhiều nguyên nhân khiến việc này chưa thực hiện.

Cần vùng nguyên liệu bền vững

Đề án đổi gạo lấy điều với Lafooco, ngoài xuất khẩu điều công ty còn kinh doanh thêm một số lĩnh vực khác, trong đó có gạo, vì vậy Lafooco có nhiều thuận lợi. Còn các DN khác muốn thực hiện phải có sự phối hợp tốt giữa ngành điều và ngành lương thực.

Thêm vào đó, có nhiều ý kiến tỏ ra lo lắng trước việc kiểm định chất lượng điều khi trao đổi theo kiểu này. Để có thể làm tốt những việc này, vai trò đầu tiên thuộc về Vinacas. Nhưng sự lình xình trong quan hệ của ban chấp hành Vinacas và các DN thành viên thời gian qua, đỉnh điểm là tại đại hội ban chấp hành nhiệm kỳ VIII, đã khiến không ít người ngờ vực.

Nhưng quan trọng hơn, nếu việc đề án này có được thực hiện cũng chỉ nên xem như phương án lấy ngắn nuôi dài của các DN xuất khẩu điều trong nước. Vì để đi dường dài và tránh việc trở thành một nước gia công điều, các DN phải chủ động vùng nguyên liệu.

Theo số liệu thống kê của Vinacas, vùng nguyên liệu của Việt Nam đang bị thu hẹp một cách đáng báo động. Nếu năm 2009, diện tích vùng nguyên liệu 391.400ha, sang năm 2012 con số này chỉ còn 355.000ha. Sản lượng theo đó cũng sụt giảm từ 291.900 tấn (2009) xuống còn 264.000 tấn (2012).

Điều này đã kéo theo việc nhập khẩu nguyên liệu phải tăng lên, từ 20-30% của gần 10 năm trước lên 50% hiện nay. Nếu các cơ quan chức năng và bản thân DN không nhanh chóng xây dựng lại vùng nguyên liệu, đảm bảo sản lượng cho sản xuất, xuất khẩu, ngành điều không thể đột phá mạnh mẽ.

Ngoài ra, việc đầu tư công nghệ trong sản xuất, chế biến hạt điều xuất khẩu cũng. Hiện nay các DN chủ yếu xuất khẩu nhân điều thô, tức chưa rang muối, chiên hay làm bánh kẹo… Nhưng trong năm qua, trong khi giá hạt điều bóc vỏ giảm trên 10%, giá hạt điều chế biến chỉ giảm nhẹ chưa đến 1%.

Cùng với đó, 1kg điều nhân nếu chế biến thành kẹo, bánh, thực phẩm… sẽ nâng giá trị lên gấp 1,7-2 lần giá xuất khẩu thô hiện nay. Thực tế ấy khiến nhiều DN phải tìm cách giải quyết bằng việc chế biến sâu các sản phẩm từ điều như điều rang muối để xuất khẩu.

Có thể khẳng định ngành điều sẽ còn nhiều việc phải làm để thực sự xứng với vị trí xuất khẩu điều hàng đầu thế giới.

Đức Mạnh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một công ty công nghệ ở TPHCM với nhiều sản phẩm, như: thanh toán online, phát triển AI (trí tuệ nhân tạo) phục vụ đời sống số. Ảnh: TẤN BA

TPHCM chuyển đổi số - đổi mới toàn diện hoạt động bộ máy

(ĐTTCO)-UBND TPHCM vừa phê duyệt chương trình chuyển đổi số đặt mục tiêu đến năm 2030 TPHCM trở thành đô thị thông minh với sự đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động của bộ máy chính quyền. Đặc biệt, chuyển đổi số cũng giúp mang nhiều tiện lợi cho người dân, doanh nghiệp như giảm thủ tục hành chính hay chỉ cần cung cấp thông tin một lần…