“Con tàu Dung Quất” nhấn chìm hàng ngàn tỷ

(ĐTTCO) - Nhà máy đóng tàu Dung Quất - từng được kỳ vọng là mũi nhọn ngành công nghiệp tàu thủy Việt Nam - đang giống như xưởng sửa chữa tàu, nhiều hạng mục đầu tư hàng trăm tỷ đồng dở dang có nguy cơ thành đống sắt vụn. Giấc mơ nhà máy đóng tàu hiện đại tan biến khi hàng ngàn tỷ đồng vốn đầu tư đã chìm theo “con tàu Dung Quất”.

Những đống sắt vụn
Dự án nhà máy Công nghiệp tàu thủy Dung Quất được Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy (Vinashin) phê duyệt đầu tư từ năm 2005, với tổng vốn đầu tư khoảng 6.198 tỷ đồng, giao Công ty Công nghiệp tàu thủy Dung Quất (DQS) làm chủ đầu tư. Năm 2010, Vinashin tái cơ cấu, bàn giao DQS và dự án cho Tập đoàn Dầu khí Quốc gia (PVN). Đến nay, DQS đã chi khoảng 4.292 tỷ đồng, tương đương 69,25% tổng vốn đầu tư dự án, nhưng cả 2 giai đoạn đầu tư nhà máy vẫn dang dở. Theo Kết luận thanh tra số 308 của Thanh tra Bộ Xây dựng và Kết luận thanh tra số 5155 của Bộ Công Thương, quá trình đầu tư dự án có nguy cơ thất thoát hàng ngàn tỷ đồng vốn nhà nước.
1.360 tỷ đồng DQS rót vào 4 gói thầu trên để hiện thực hóa giấc mơ đóng tàu tải trọng lớn tại Dung Quất, đến nay chỉ thu lại những đống sắt vụn. Và số tiền thất thoát không dừng ở con số 567 tỷ đồng đã ứng cho nhà thầu thi công, khi DQS buộc phải đơn phương chấm dứt hợp đồng sẽ phát sinh những khoản phạt hợp đồng tiền tỷ. 
Cụ thể, tại gói thầu xây dựng ụ tàu số 2 thuộc giai đoạn 2 dự án có vốn đầu tư khoảng 619,5 tỷ đồng, DQS đã tạm ứng thanh toán cho nhà thầu 214,5 tỷ đồng, đến nay buộc phải dừng thi công. Lý do được đưa ra là nhu cầu sửa chữa, đóng mới tàu chưa phục hồi và DQS gặp nhiều khó khăn về tài chính. Thực tế từ năm 2007 đến nay, DQS chỉ đóng mới được 2 tàu chở dầu công suất khoảng 100.000 tấn/tàu, hiện không có khách hàng đặt đóng mới tàu. Mục tiêu đóng mới tàu đạt công suất 1,1 triệu tấn/năm phá sản, đã buộc PVN/DQS phải dừng thực hiện xây dựng ụ tàu số 2.
Tương tự, gói thầu xây dựng cổng trục 700T được chỉ định thầu cho Xí nghiệp Cơ khí Quang Trung thực hiện có giá 360 tỷ đồng đang tạm dừng thi công. DQS đã có văn bản đề nghị đơn vị này cung cấp khối lượng đã thực hiện để thanh lý hợp đồng. DQS cũng đã tạm ứng cho Cơ khí Quang Trung 162 tỷ đồng, nhưng nhà thầu này vẫn yêu cầu DQS phải bồi thường thiệt hại do đơn phương chấm dứt hợp đồng. Việc PVN/DQS chấm dứt hợp đồng với Cơ khí Quang Trung do nhà máy đóng tàu Dung Quất hiện chỉ tập trung sửa chữa, bảo dưỡng tàu cũ, không có nhu cầu sử dụng cổng trục 700T.
Những vướng mắc giữa DQS và Cơ khí Quang Trung còn liên quan tới gói thầu cổng trục 450T cũng do Vinashin chỉ định Cơ khí Quang Trung thực hiện vào năm 2007. Tại gói thầu này, DQS đã tạm ứng cho nhà thầu 157,6 tỷ đồng, tương đương 80% giá trị gói thầu. Tuy nhiên, tới nay đã quá thời hạn khoảng 90 tháng, Cơ khí Quang Trung vẫn không thực hiện bàn giao cổng trục 450T cho DQS, với lý do tranh chấp giữa 2 bên liên quan tới 2 gói thầu chưa được giải quyết thỏa đáng.
“Con tàu Dung Quất” nhấn chìm hàng ngàn tỷ ảnh 1 Mục tiêu đóng mới tàu công suất 1,1 triệu tấn/năm của DQS xem như phá sản. 

Một hạng mục khác cũng gây lãng phí không nhỏ là xây dựng cầu tàu nhập nguyên vật liệu cho nhà máy đóng tàu Dung Quất. Giá trị hợp đồng gói thầu này khoảng 124 tỷ đồng, DQS đã ứng cho nhà thầu Constech 33,8 tỷ đồng, còn nợ khoảng 21,2 tỷ đồng khối lượng chưa thanh toán. Cầu tàu này đang xây dựng thì năm 2009 bị bão tàn phá, Constech không còn khả năng thực hiện gói thầu. Hơn nữa trong trường hợp DQS không có các hợp đồng đóng mới tàu, việc xây cảng này cũng không cần thiết.

Trái đắng từ hợp đồng EPC
Tháng 11-2005, Vinashin và Liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech đã ký kết hợp đồng EPC thực hiện gói thầu các phân xưởng, nhà kho, đường, bãi thiết bị của nhà máy đóng tàu Dung Quất có giá trị 99,8 triệu USD. Đáng lưu ý, trong hợp đồng EPC này có những thỏa thuận về thuế rất vô lý, đã khiến DQS phải đền bù cho liên danh nhà thầu Trung Quốc cả chục triệu USD.
Cụ thể, Vinashin đã cam kết với YMC-Transtech sẽ chi trả tiền bồi thường cho liên danh nhà thầu này nếu có sự biến động tỷ giá của Nhân dân tệ (CNY) so với USD vượt quá 5% trong suốt thời gian thi công dự án, có ảnh hưởng quan trọng tới dự án. Đồng thời liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech cam kết có trách nhiệm với toàn bộ các khoản thuế, lệ phí phát sinh từ hợp đồng EPC.
Sau 12 năm ký kết hợp đồng EPC với một số điều khoản vô lý trên, đến tháng 9-2017, liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech đã có thư gửi Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (SBIC), yêu cầu thanh toán 16,3 triệu USD tiền đền bù chênh lệch tỷ giá trong quá trình thi công nhà máy đóng tàu Dung Quất. Còn theo tính toán của DQS, số tiền liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech phải chi trả các khoản thuế, lệ phí phát sinh từ hợp đồng EPC đến thời điểm tháng 8-2017, khoảng 5,9 triệu USD.
Trước đó, do nhận ra các điều khoản bất lợi đã ký kết trong hợp đồng EPC, tháng 12-2006, Vinashin buộc phải ngồi lại với liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech để ký kết biên bản ghi nhớ sửa đổi hợp đồng EPC, theo hướng YMC-Transtech chỉ phải chịu thuế, phí tối đa 500.000USD, phần thuế, phí chênh lệch còn lại do Vinashin thanh toán. Đồng thời, Vinashin không phải trả tiền đền bù chênh lệch tỷ giá. Theo điều khoản sửa đổi này, Vinashin phải nộp thay liên danh nhà thầu số tiền thuế, phí phát sinh từ hợp đồng EPC khoảng 5,4 triệu USD, và bồi thường thêm cho liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech 3,98 triệu USD. Đổi lại, liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech miễn số tiền đền bù chênh lệch tỷ giá lên tới 16,3 triệu USD cho Vinashin.
Trong Kết luận thanh tra số 5155, Thanh tra Bộ Công Thương khẳng định đối với gói thầu EPC đã ký kết, việc Vinashin thỏa thuận nộp thuế thay liên danh nhà thầu Trung Quốc là trái quy định pháp luật, gây thiệt hại cho Vinashin. Trên thực tế, đến nay nếu tiếp tục thực hiện các thỏa thuận trong biên bản ghi nhớ đã ký giữa Vinashin và liên danh nhà thầu Trung Quốc YMC-Transtech, cũng rất khó để thu hồi số tiền khoảng 9,4 triệu USD (gồm thuế, phí, tiền bồi thường) Vinashin đã trả cho liên danh nhà thầu. Và nếu thực hiện theo hợp đồng EPC, số tiền bồi thường của Vinashin sẽ tăng lên 16,3 triệu USD.
Những khoản tiền hàng triệu USD phải trả cho những điều khoản vô lý trong hợp đồng EPC và sự viển vông của Vinashin/DQS, đã khiến giấc mơ đóng tàu tại Dung Quất tan biến, kéo theo hàng ngàn tỷ đồng vốn đầu tư nhà nước cũng chìm theo.  

Hà Phương

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019