Chọn phân khúc đầu ra hạt gạo?

Trung tuần tháng 7-2015, đầu ra hạt gạo, đặc biệt gạo thơm Việt Nam gặp nhiều khó khăn: Trung Quốc ép giá, rớt thầu Philippines, đồng thời xuất hiện thêm đối thủ khó chịu Myanmar. Diễn biến này đang đặt hạt gạo Việt Nam vào thế cạnh tranh gay gắt trên thương trường. Không chỉ là chọn gạo thơm hay tập trung vào gạo phẩm cấp thấp, chuyện xác lập những phân khúc xuất khẩu gạo của Việt Nam cần đặt trong chuỗi giá trị ngành lúa gạo, tức phải làm lại từ khâu giống đến việc tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Khó ngay trên sân nhà

Chuỗi giá trị ngành lúa gạo ở ĐBSCL nhìn chung còn nhiều hạn chế từ đầu vào lẫn đầu ra. Trong vùng vẫn còn thiếu các loại giống xác nhận, giống chất lượng cao. Công tác kiểm soát giống còn nhiều bất cập, giống do người dân tự sản xuất còn nhiều.

Bên cạnh đó, chất lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa đảm bảo, dịch vụ khuyến nông hạn chế nhiều mặt, công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia tổ nhóm và hợp tác xã canh tác lúa chưa được tiến hành bài bản và theo các phương pháp tiếp cận phù hợp, dẫn đến tổ nhóm và hợp tác xã thiếu bền vững. Phần lớn nông dân ĐBSCL còn duy trì giải pháp an toàn, đó là sản xuất lúa thường (IR50404) cho chắc.

Ngoài ra kỹ thuật sấy, tạm trữ ở cấp hộ gia đình chưa tốt, công nghệ chế biến, bao bì, nhãn mác và kiểm soát kênh phân phối của các doanh nghiệp chưa đáp ứng nhu cầu, tính cam kết giữa các nhà trong liên kết 4 nhà chưa chặt chẽ (nông dân và doanh nghiệp hay vi phạm hợp đồng). Trong khi với nhà bán lẻ trong nước mối liên kết này càng lỏng lẻo hơn (tình trạng trưng bày gạo lộ thiên, trộn lẫn, nâng/giảm giá tùy tiện còn rất phổ biến).

Theo Vụ Kinh tế (Ban chỉ đạo Tây Nam bộ), vấn đề thiếu thương hiệu gạo xuất khẩu mạnh của quốc gia, của vùng ĐBSCL trên thị trường lúa gạo quốc tế đã được nhận diện từ lâu. Đối với gạo đặc sản, vấn đề xây dựng thương hiệu cần được ưu tiên trước khi bàn đến việc mở rộng sản xuất, tăng năng suất, tăng sản lượng.

Tại vựa lúa ĐBSCL, đã có gạo “Một bụi đỏ Hồng Dân” (Bạc Liêu), “Nàng nhen Bảy Núi” (An Giang), “Gạo Nàng Thơm Chợ Đào” (Long An) với giá bán có loại cao hơn gấp rưỡi gạo thường, nhưng lại chưa có các thương hiệu chỉ dẫn địa lý như  “gạo Việt Nam”, “gạo ĐBSCL”, “gạo thơm Sóc Trăng”... để thế giới biết đến.

Bởi vậy các loại gạo đặc sản nêu trên thực ra chỉ nổi tiếng trong nước do chưa có chỉ dẫn địa lý, một trong những yếu tố quan trọng của thương hiệu, để có thể đứng vững ở thị trường nước ngoài. Ngay cả phương thức phân phối trên thị trường nội địa cũng có vấn đề. Kênh phân phối truyền thống trong nước là gạo được phơi bán lộ thiên không đóng gói, không có nhãn mác, gạo bị trộn lẫn tùy tiện.

Nếu không chấn chỉnh tình trạng này, gạo Việt có thể khó đứng vững ngay trên sân nhà, nhất là khi Cộng đồng kinh tế ASEAN được hình thành vào cuối năm nay và việc gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang gần kề… Khi đó, gạo ngoại sẽ xuất hiện ngày càng nhiều với chất lượng, mẫu mã, giá cả đa dạng, gạo Việt sẽ tổn thương nặng nề ngay trên sân nhà.

Những đối thủ ngoại tiềm năng

Trong khoảng 7 năm qua, lúa thơm ST5 của Sóc Trăng đã được xuất khẩu với giá trị lên đến 730USD/tấn. Nổi lên là nhóm nghiên cứu của kỹ sư Hồ Quang Cua đang có tham vọng đưa các giống ST đỏ, ST tím và các giống ST từ 20-25, có giá trị xuất khẩu ở ngưỡng 800USD/tấn. Cùng lúc này, Myanmar có 2 loại gạo thơm là Lone Thwal Hmwe và Paw San.

Trong số này Paw San được đánh giá là loại gạo ngon, giá xuất khẩu khoảng 900USD/tấn. Giới hữu quan Myanmar cho biết nông dân địa phương sẽ cần phải sản xuất thêm một khối lượng lớn gạo thơm để cung cấp cho thị trường EU do tiêu thụ nội địa đã chiếm gần hết sản lượng hàng năm. Và Myanmar đang đặt mục tiêu tăng 100% lượng gạo xuất khẩu trong năm 2015 (năm ngoái xuất 100.000 tấn) sang thị trường EU.

Các chuyên gia lúa gạo cho rằng Myanmar xây dựng thị trường bài bản. Theo đó, bước đầu họ giới thiệu mặt hàng, xây dựng thương hiệu. Khi khách hàng ăn quen và biết rõ chất lượng gạo, họ bắt đầu tung mạnh và tổ chức sản xuất. Đây là những bài học Việt Nam cần tham khảo. Không chỉ Myanmar mà Campuchia cũng đang là đối thủ tiềm năng trong xuất khẩu gạo đối với Việt Nam.

Chọn phân khúc đầu ra hạt gạo? ảnh 1

Gạo thơm Sóc Trăng đang nỗ lực chiếm lĩnh thị trường nội địa.

Vừa qua, các chuyên gia lúa gạo đã cảnh báo cần thận trọng với thị trường gạo phẩm cấp thấp xuất vào thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, gạo thơm lại lộ diện nhiều đối thủ. Đây là những thách thức nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam tái cơ cấu lại các mặt hàng xuất khẩu gạo. Trong bối cảnh đó, người ta đặt kỳ vọng vào Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA). Bởi người vừa được bầu vào vị trí lèo lái con thuyền VFA là ông Huỳnh Thế Năng, một người khá am hiểu về vựa lúa ĐBSCL.

Ông Năng từng giữ vị trí Giám đốc Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn rồi Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang. Và An Giang là một trong những tỉnh ĐBSCL dẫn đầu nhiều tiến bộ trong sản xuất nông nghiệp, nhất là cây lúa. Chính vì vậy, người ta hy vọng Chủ tịch VFA Huỳnh Thế Năng sẽ tìm ra những bước đi căn cơ để hình thành các phân khúc xuất khẩu gạo trên nền tảng hình thành các vùng nguyên liệu ổn định.

Cao Phong

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Truyền hình Đức: Vingroup góp phần khiến thế giới thay đổi cách nhìn về Việt Nam

Truyền hình Đức: Vingroup góp phần khiến thế giới thay đổi cách nhìn về Việt Nam

(ĐTTCO) - Đại dịch Covid-19 có thể là thảm hoạ với nhiều doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu nhưng cũng là cơ hội tuyệt với những doanh nghiệp có sự linh hoạt và chiến lược kinh doanh đúng đắn. Đài Truyền hình DW (Đức) nhấn mạnh, VinFast, thương hiệu ô tô Việt thuộc Tập đoàn Vingroup là điển hình tiêu biểu của việc nhanh chóng phục hồi và có tiến bước nhanh sau khi Việt Nam thành công bước đầu khống chế dịch Covid-19.